คนทั่วโลกมีอายุยืนใกล้ระดับก่อนโควิด แต่ยังมีชีวิตอย่างสุขภาพดีไม่เต็มที่

อายุคาดเฉลี่ยของประชากรโลกเกือบกลับไปอยู่ในระดับปี 2019 แล้วในปี 2023 แต่ตัวเลขอายุคาดเฉลี่ยการมีสุขภาพดียังฟื้นตัวไม่ทัน องค์การอนามัยโลก (WHO) ยังพบว่าสัดส่วนการเสียชีวิตและความเจ็บป่วยจากโรคไม่ติดต่อเพิ่มขึ้น ขณะที่ปัญหาสุขภาพจิตยังสร้างภาระด้านสุขภาพอย่างมาก และแนวโน้มแตกต่างกันไปในแต่ละภูมิภาค 1014

อายุยืนขึ้น แต่ปีที่มีสุขภาพดียังไม่กลับมาเท่าเดิม

WHO ประเมินว่าอายุคาดเฉลี่ยทั่วโลกอยู่ที่ 73.3 ปีในปี 2023 ต่ำกว่าตัวเลข 73.4 ปีของปี 2019 เพียง 0.1 ปี ส่วนอายุคาดเฉลี่ยการมีสุขภาพดี ซึ่งหมายถึงจำนวนปีที่คาดว่าจะมีชีวิตอยู่โดยมีสุขภาพดี อยู่ที่ 62.8 ปี ยังต่ำกว่าระดับปี 2019 อยู่ 0.4 ปี 14

ตัวชี้วัดทั้งสองบอกคนละด้าน: อายุคาดเฉลี่ยสะท้อนว่าคนมีแนวโน้มจะมีชีวิตยืนยาวแค่ไหน ส่วนอายุคาดเฉลี่ยการมีสุขภาพดีประเมินว่าช่วงชีวิตเหล่านั้นจะเป็นปีที่มีสุขภาพดีนานเท่าใด ดังนั้นการที่อายุคาดเฉลี่ยเกือบกลับสู่ระดับเดิม จึงยังไม่ใช่ภาพรวมทั้งหมดของการฟื้นตัวด้านสุขภาพ 1417

โรคไม่ติดต่อมีสัดส่วนต่อการเสียชีวิตมากขึ้น

โรคไม่ติดต่อ ซึ่งรวมถึงโรคเรื้อรังต่าง ๆ คิดเป็น 74% ของการเสียชีวิตทั่วโลกในปี 2023 เพิ่มจาก 58% ในปี 2000 และในบรรดาสาเหตุการเสียชีวิต 10 อันดับแรกทั่วโลก มี 8 สาเหตุที่เป็นโรคไม่ติดต่อ โรคหัวใจขาดเลือดอยู่ในอันดับหนึ่ง ส่วนโรคอัลไซเมอร์และภาวะสมองเสื่อมอื่น ๆ รวมถึงโรคเบาหวาน ก็อยู่ใน 10 อันดับแรกเช่นกัน 1018

ภาระจากโรคเหล่านี้ไม่ได้สะท้อนผ่านจำนวนผู้เสียชีวิตเท่านั้น WHO ระบุว่าจำนวนปีสุขภาวะที่สูญเสียจากโรคเบาหวาน และจากโรคอัลไซเมอร์กับภาวะสมองเสื่อมอื่น ๆ ต่างเพิ่มขึ้นมากกว่าสองเท่าระหว่างปี 2000 ถึง 2023 12

ความก้าวหน้าด้านโรคติดเชื้อไม่ได้แปลว่าไม่ต้องมีบริการต่อ

WHO รายงานว่า DALY หรือปีสุขภาวะที่สูญเสียจากโรคติดต่อ เช่น โรคอุจจาระร่วงและเอชไอวี/เอดส์ ลดลงมากกว่าครึ่งระหว่างปี 2000 ถึง 2023 ตัวชี้วัด DALY รวมทั้งจำนวนปีชีวิตที่สูญเสียจากการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร และปีที่มีชีวิตอยู่กับภาวะทุพพลภาพ จึงสะท้อนการสูญเสียสุขภาพโดยรวม ไม่ใช่จำนวนผู้เสียชีวิตเพียงอย่างเดียว 12

ในประเทศรายได้น้อย โรคติดต่อมีสัดส่วนต่ำกว่าครึ่งของการเสียชีวิตทั้งหมดในปี 2023 การเปลี่ยนแปลงนี้สะท้อนว่าสัดส่วนของสาเหตุการเสียชีวิตกำลังเปลี่ยนไป แต่ไม่ควรตีความว่าเป็นเหตุให้ลดบริการด้านโรคติดเชื้อ เพราะตัวเลขระดับโลกไม่ได้บอกประสิทธิผลของบริการหรือมาตรการใดมาตรการหนึ่ง 910

ภาวะซึมเศร้าและวิตกกังวลเพิ่มภาระด้านสุขภาพ

ระหว่างปี 2019 ถึง 2023 อัตราการสูญเสียปีสุขภาวะที่ปรับมาตรฐานตามอายุเพิ่มขึ้นราว 20% สำหรับโรคซึมเศร้า และเกือบ 45% สำหรับโรควิตกกังวล โดยทั้งสองภาวะรวมกันคิดเป็นปีสุขภาวะที่สูญเสียประมาณ 110 ล้านปีในปี 2023 6

ความผิดปกติจากการใช้สารเสพติดก็เป็นส่วนหนึ่งของภาระสุขภาพที่เปลี่ยนแปลงไป อย่างไรก็ตาม แนวโน้มในแต่ละภูมิภาคไม่เหมือนกัน: รายงานหนึ่งที่อ้างอิงข้อมูลของ WHO ระบุว่า ภูมิภาคอเมริกามีการเพิ่มขึ้นมากที่สุดทั้งด้านความเสี่ยงการเสียชีวิตและการสูญเสียปีสุขภาวะ ส่วนภูมิภาคแปซิฟิกตะวันตกมีแนวโน้มลดลงอย่างชัดเจนระหว่างปี 2000 ถึง 2023 ข้อมูลที่มีไม่ได้รองรับการเปรียบเทียบแนวโน้มโรคซึมเศร้าและวิตกกังวลแยกตามภูมิภาคในลักษณะเดียวกัน 827

ตัวเลขเหล่านี้ช่วยกำหนดนโยบายสุขภาพอย่างไร

การที่อายุคาดเฉลี่ยฟื้นตัวเกือบเท่าระดับก่อนโควิดเป็นสัญญาณที่ดี แต่ไม่ได้หมายความว่าปีที่มีสุขภาพดีฟื้นตัวเต็มที่แล้ว หรือทุกพื้นที่มีความต้องการด้านสุขภาพเหมือนกัน ข้อมูล Global Health Estimates ของ WHO ใช้เปรียบเทียบแนวโน้มการเสียชีวิตและภาวะเจ็บป่วยระหว่างประเทศและภูมิภาค เพื่อช่วยให้ผู้กำหนดนโยบายประเมินประเด็นเร่งด่วนของแต่ละพื้นที่ 214

ในทางปฏิบัติ การติดตามอายุคาดเฉลี่ยควบคู่กับอายุคาดเฉลี่ยการมีสุขภาพดี รวมถึงข้อมูลการเสียชีวิตและความพิการจากสาเหตุต่าง ๆ จะช่วยให้เห็นภาพครบกว่าเดิม ภาระโรคไม่ติดต่อที่เพิ่มขึ้นชี้ถึงความสำคัญของการป้องกันและดูแลโรคหัวใจและหลอดเลือด เบาหวาน และภาวะสมองเสื่อม ส่วนข้อมูลด้านสุขภาพจิตสนับสนุนให้ให้ความสำคัญกับบริการสำหรับโรคซึมเศร้า วิตกกังวล และการใช้สารเสพติด ในพื้นที่ที่โรคติดต่อยังเป็นสาเหตุสำคัญของการเจ็บป่วยหรือเสียชีวิต บริการเหล่านี้ควรเสริมกับ ไม่ใช่เข้ามาแทนที่ โครงการด้านโรคติดเชื้อที่จำเป็น 21012