ศึกภายในอิหร่าน: เหตุโจมตีเรือในช่องแคบฮอร์มุซทำลายความหวังเจรจากับสหรัฐฯ ได้อย่างไร

เหตุโจมตีเรือพาณิชย์ในช่องแคบฮอร์มุซเมื่อช่วงต้นเดือนกรกฎาคม อาจไม่ใช่เพียงการเผชิญหน้าระหว่างอิหร่านกับสหรัฐฯ แต่เป็นภาพสะท้อนการต่อสู้แย่งชิงอำนาจภายในอิหร่านเอง

ข้อสรุปที่ระมัดระวังที่สุดจากรายงานคือ กลุ่มสายแข็งกลุ่มหนึ่งในอิหร่าน อาจ ใช้ปฏิบัติการลับโจมตีเรือ เพื่อปิดช่องทางการปรับความสัมพันธ์หรือการทำข้อตกลงกับวอชิงตัน อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีการเปิดเผยหลักฐานเชิงนิติวิทยาศาสตร์หรือรายละเอียดปฏิบัติการที่ยืนยันต่อสาธารณะครบถ้วนว่าใครใช้วิธีใด และมีสายการสั่งการอย่างไร 123

เกิดอะไรขึ้นในช่องแคบฮอร์มุซ

รายงานระบุว่าเรือพาณิชย์ 3 ลำถูกโจมตีในช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางเดินเรือยุทธศาสตร์ระหว่างอ่าวเปอร์เซียกับทะเลอาหรับ หนึ่งในนั้นคือเรือบรรทุกก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) ของกาตาร์ชื่อ Al Rekayyat ที่อยู่ในน่านน้ำนอกชายฝั่งโอมาน เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นในช่วงที่การขนส่งน้ำมันและก๊าซผ่านเส้นทางดังกล่าวเพิ่งเริ่มฟื้นตัวอย่างเปราะบาง 12

ผลที่ตามมาเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว สหรัฐฯ ระบุว่าอิหร่านโจมตีเรือพาณิชย์ทั้ง 3 ลำ ก่อนดำเนินการโจมตีเป้าหมายในอิหร่าน และยกเลิกข้อยกเว้นที่อนุญาตการขายน้ำมันอิหร่าน กองบัญชาการกลางสหรัฐฯ หรือ CENTCOM ระบุว่าเป้าหมายรวมถึงระบบป้องกันภัยทางอากาศ เครือข่ายบัญชาการและควบคุม เรดาร์ชายฝั่ง ขีดความสามารถต่อต้านเรือ และเรือขนาดเล็กของกองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลาม หรือ IRGC 3

อิหร่านไม่ได้ออกมาอ้างความรับผิดชอบต่อการโจมตีเรือพาณิชย์ดังกล่าวต่อสาธารณะ 4

ข้อกล่าวหาว่าเป็นปฏิบัติการนอกระบบ

ตามรายงานที่อ้างคำบอกเล่าของเจ้าหน้าที่อิหร่าน 5 คน และสมาชิก IRGC 2 คน ประธานาธิบดีมาซูด เปเซชเคียน เพิ่งทราบเรื่องหลังเหตุโจมตีเกิดขึ้น และโทรศัพท์ถึง พล.อ. อาห์หมัด วาฮิดี ผู้บัญชาการทหารสูงสุดของ IRGC เพื่อเรียกร้องคำอธิบายด้วยความไม่พอใจ

รายงานระบุว่าวาฮิดีตอบว่า เขาไม่ได้อนุมัติปฏิบัติการ และไม่ทราบล่วงหน้าว่าจะมีการโจมตี ขณะเดียวกัน สภาความมั่นคงแห่งชาติสูงสุดของอิหร่าน ซึ่งมีบทบาทสำคัญทั้งด้านสงครามและการเจรจา ก็ถูกระบุว่าไม่รับรู้เช่นกัน 1924

นี่คือหัวใจของข้อกล่าวหาเรื่อง “ปฏิบัติการนอกระบบ” กล่าวคือ การตัดสินใจอาจถูกเก็บเป็นความลับและดำเนินการข้ามทั้งประธานาธิบดี ผู้บัญชาการ IRGC ตามสายบังคับบัญชา และกลไกความมั่นคงระดับชาติ

แต่แหล่งข้อมูลที่ให้มายังไม่ทำให้สรุปได้ว่า ผู้ก่อเหตุใช้ยุทโธปกรณ์ใด หน่วยใดเป็นผู้ลงมือ สื่อสารคำสั่งกันอย่างไร หรือหลีกเลี่ยงการตรวจพบได้ด้วยวิธีใด การที่เจ้าหน้าที่ระดับสูงถูกอ้างว่าไม่รู้ล่วงหน้า ไม่ได้ยืนยันรายละเอียดทางเทคนิคเหล่านั้น

เหตุใดชื่อของฮอสเซน ทาเอบจึงถูกโยงเข้ากับคดี

รายงานที่เล่าถึงการสืบค้นของ The New York Times ระบุว่า การตรวจสอบของหน่วยงานรัฐบาลและความมั่นคงอิหร่านโยงการตัดสินใจโจมตีเรือทั้ง 3 ลำไปยัง ฮอสเซน ทาเอบ นักบวชและอดีตบุคคลสำคัญด้านข่าวกรอง ผู้คัดค้านข้อตกลงกับสหรัฐฯ 2633

ต่อมา ทาเอบได้รับแต่งตั้งให้เป็นผู้นำกองกำลังบาซิจ ซึ่งเป็นกองกำลังกึ่งทหาร ขณะที่วาฮิดีได้รับการยืนยันอย่างเป็นทางการให้ดำรงตำแหน่งผู้บัญชาการทหารสูงสุดของ IRGC 3941

การแต่งตั้งดังกล่าวเพียงอย่างเดียวไม่ได้พิสูจน์ว่าเหตุใดทาเอบจึงได้รับการส่งเสริมแทนที่จะถูกลงโทษ แต่สอดคล้องกับภาพการเมืองที่มีรายงานว่า กลุ่มสายแข็งคัดค้านการประนีประนอมกับสหรัฐฯ อย่างเปิดเผย ผ่านแรงกดดันทางการเมือง การชุมนุม สื่อของรัฐ ตลอดจนการส่งสัญญาณทั้งลับและเปิดเผย 18

รายงานและบทวิเคราะห์บางชิ้นยังมองว่าทาเอบใกล้ชิดกับวงอำนาจที่กำลังก่อตัวรอบโมจตาบา คามาเนอี แต่ระดับอิทธิพลที่แท้จริงและกระบวนการตัดสินใจภายในยังไม่อาจชี้ขาดได้จากข้อมูลที่มี 3437

ความขัดแย้งภายในที่ส่งผลต่อทั้งโลก

เหตุการณ์นี้ทำให้เห็นรอยร้าวระหว่างฝ่ายที่มองว่าการทูตเป็นทางออกในการลดแรงกดดันต่ออิหร่าน กับกลุ่มสายแข็งที่ไม่ยอมรับการยอมอ่อนข้อในประเด็นช่องแคบฮอร์มุซและความสัมพันธ์กับสหรัฐฯ 1831

ผลกระทบไม่ได้จำกัดอยู่แค่กรุงเตหะราน เพราะการโจมตีเรือทำให้เส้นทางขนส่งน้ำมันและก๊าซตกอยู่ในความเสี่ยง การสัญจรผ่านช่องแคบลดลงอย่างมาก โดยรายงานหนึ่งบันทึกว่ามีเรือผ่านเพียง 13 ลำในวันเต็มวันแรกหลังสหรัฐฯ กลับมาใช้การปิดล้อมทางเรือต่อการเดินเรือเข้า-ออกท่าเรืออิหร่านในเดือนกรกฎาคม 8

ภายในเดือนกันยายน มีรายงานว่าเรืออย่างน้อย 23 ลำถูกโจมตีในน่านน้ำแห่งนี้ระหว่างเดือนกรกฎาคมและสิงหาคม 6

สิ่งที่ยังตอบไม่ได้

ประเด็นใหญ่หลายเรื่องที่ถูกกล่าวถึงรอบเหตุการณ์นี้ยังไม่มีหลักฐานรองรับเพียงพอในเอกสารที่ให้มา รวมถึงสถานะการปรากฏตัวต่อสาธารณะของโมจตาบา คามาเนอี ความแท้จริงของคำสั่งที่ออกในนามของเขา ตลอดจนแผนที่เกี่ยวข้องกับกองกำลังติดอาวุธในภูมิภาค พื้นที่ทะเลแดง หรือโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงาน

ข้อสรุปที่ยืนยันได้มากที่สุดจึงมีขอบเขตแคบกว่า: ตามรายงาน การท้าทายจากกลุ่มสายแข็งภายในอิหร่านต่อแนวทางการทูต ช่วยผลักให้ความเข้าใจที่กำลังก่อตัวระหว่างสหรัฐฯ กับอิหร่าน กลับไปสู่การเผชิญหน้าทางทหารอีกครั้ง ผลกระทบต่อการเดินเรือเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นจริงและมีรายงานยืนยัน ขณะที่ห่วงโซ่ความรับผิดชอบของปฏิบัติการลับยังตั้งอยู่บนคำบอกเล่าของแหล่งข่าวนิรนาม และยังไม่ได้รับการพิสูจน์ต่อสาธารณะในรายละเอียด 1219