Trump nói gì về Hải quân Mỹ trong phong tỏa cảng Iran — và dầu xuất khẩu bị ảnh hưởng thế nào?

Các bản tin sau đó mô tả mục tiêu của Washington là dùng phong tỏa cảng Iran để gây sức ép kinh tế, buộc Tehran mở lại Eo biển Hormuz và chấp nhận các điều kiện nhằm chấm dứt chiến tranh.^[5][12] Nói cách khác, trong cách ông Trump trình bày, Hải quân Mỹ không chỉ là lực lượng tuần tra: đó là công cụ thực thi sức ép trên biển trong một chiến lược đàm phán rộng hơn.^[5][8]

Lệnh chính thức hẹp hơn phát biểu về Hormuz

Thông báo của CENTCOM ngày 12/4/2026 nêu rằng lực lượng Mỹ sẽ bắt đầu thực thi phong tỏa mọi lưu thông hàng hải đi vào hoặc rời cảng Iran từ 10h sáng giờ miền Đông Mỹ ngày 13/4/2026, áp dụng với tàu của mọi quốc gia.^[32]

Điểm quyết định là CENTCOM không tuyên bố chặn toàn bộ Eo biển Hormuz. AJC/AP ghi nhận thông báo của CENTCOM vẫn cho phép tàu đi giữa các cảng không thuộc Iran quá cảnh qua eo biển, và mô tả đây là bước thu hẹp so với lời đe dọa ban đầu của ông Trump.^[8]

Cách hiểu chính xác hơn, vì vậy, là Mỹ nhắm vào luồng tàu có liên quan đến cảng Iran — không phải mọi tàu thương mại xuất hiện trên tuyến Hormuz.^[8][32]

Thực thi trên biển: hai vụ cho thấy tiêu chí là điểm đến Iran

Các diễn biến sau đó cho thấy lệnh phong tỏa không chỉ dừng ở tuyên bố. Ngày 19/4, CENTCOM cho biết lực lượng Mỹ ở Biển Ả Rập đã thực thi biện pháp phong tỏa với tàu hàng treo cờ Iran M/V Touska khi tàu này bị mô tả là đang tìm cách đi tới một cảng Iran; tàu khu trục USS Spruance đã vô hiệu hóa hệ thống đẩy của tàu sau nhiều giờ cảnh báo không được tuân thủ.^[17]

Ngày 28/4, lính thủy đánh bộ Mỹ từ Đơn vị Viễn chinh Thủy quân lục chiến số 31 lên kiểm tra M/V Blue Star III, một tàu thương mại bị nghi định quá cảnh tới Iran vi phạm lệnh phong tỏa. Lực lượng Mỹ sau đó thả tàu sau khi xác nhận hành trình không có điểm ghé cảng Iran.^[19]

Hai vụ việc này củng cố cách đọc về phạm vi lệnh: yếu tố then chốt là hành trình có liên quan đến cảng Iran hay không, thay vì chỉ là việc tàu di chuyển gần Hormuz.^[17][19]

Vì sao dầu xuất khẩu Iran chịu sức ép?

Tác động trực tiếp nằm ở cửa ra biển. Vì lệnh của CENTCOM áp vào mọi lưu thông hàng hải đi vào hoặc rời cảng Iran, các tàu chở dầu hoặc tàu phục vụ tuyến xuất khẩu qua cảng Iran có thể rơi vào phạm vi bị chặn, kiểm tra hoặc buộc đổi hành trình.^[32]

Một phân tích của Modern Diplomacy mô tả mục tiêu thực tế của lệnh phong tỏa là hạn chế xuất khẩu dầu Iran mà không đóng hoàn toàn Eo biển Hormuz.^[3] Đây là khác biệt quan trọng: Washington có thể gây áp lực lên nguồn thu dầu của Tehran trong khi vẫn tuyên bố duy trì quyền quá cảnh cho tàu không đi đến hoặc rời cảng Iran.^[8][32]

Rủi ro thị trường lớn hơn đến từ vị trí của Hormuz trong vận tải năng lượng. Euronews đưa tin bối cảnh trước đó là việc Hormuz bị đóng trong sáu tuần đã khiến giá dầu toàn cầu tăng, và lượng tàu đi qua sau khi có ngừng bắn chỉ khoảng 40 tàu, so với hơn 100 tàu mỗi ngày trước chiến tranh.^[5] Vì vậy, ngay cả một lệnh phong tỏa nhắm vào cảng Iran cũng có thể làm gia tăng lo ngại về dòng chảy dầu trong khu vực.^[3][5]

Điều chưa thể kết luận bằng con số

Có thể nói xuất khẩu dầu Iran đang chịu sức ép vận tải lớn. Iran International nhận định phong tỏa có thể nhanh chóng làm tê liệt kinh tế Iran, cắt phần lớn thương mại đường biển và khiến xuất khẩu dầu đình trệ.^[9]

Tuy nhiên, đó vẫn là đánh giá rủi ro và tác động tiềm tàng. Các nguồn hiện có không đưa ra số liệu độc lập về số thùng dầu Iran đã mất, doanh thu dầu giảm bao nhiêu, hoặc tỷ lệ xuất khẩu thực tế bị chặn. Kết luận thận trọng nhất là: phong tỏa tạo sức ép mạnh lên xuất khẩu dầu Iran, nhưng chưa đủ căn cứ để định lượng thiệt hại thực tế.

Cách hiểu đúng về vai trò của Hải quân Mỹ

Ông Trump mô tả Hải quân Mỹ là lực lượng sẽ trực tiếp chặn tàu ra vào Eo biển Hormuz, nhưng văn bản thực thi của CENTCOM thu hẹp phạm vi vào tàu đến hoặc rời cảng Iran.^[8][32] Các vụ M/V Touska và M/V Blue Star III cho thấy Mỹ đã thực thi lệnh bằng cảnh báo, kiểm tra và can thiệp trên biển khi nghi có hành trình liên quan đến Iran.^[17][19]

Với dầu mỏ, tác động lớn nhất là rủi ro đối với tuyến xuất khẩu qua cảng Iran. Nhưng nếu câu hỏi là lệnh này đã làm xuất khẩu dầu Iran giảm chính xác bao nhiêu, các nguồn được cung cấp chưa đủ để trả lời bằng một con số đáng tin cậy.