Dlaczego dialog Londyn–Pekin decyduje o tym, czy sztuczna inteligencja będzie służyć ludziom

Oba kraje są sygnatariuszami głównych porozumień międzynarodowych kształtujących zarządzanie AI. Wielka Brytania, Chiny i USA znalazły się w gronie 28 państw, które w 2023 roku przyjęły Deklarację z Bletchley – pierwsze globalne porozumienie w sprawie zarządzania potencjalnie „katastrofalnym” ryzykiem związanym z AI . W lutym 2026 roku USA, Wielka Brytania i Chiny były wśród 88 krajów, które przyjęły Deklarację z Nowego Delhi w sprawie wpływu AI, podkreślającą, że korzyści ze sztucznej inteligencji muszą być sprawiedliwie dzielone między całą ludzkość .

Ich podejścia nie są nadmiarowe, lecz komplementarne. Chiny zaproponowały Globalną Inicjatywę Zarządzania AI, określającą 11 zasad dotyczących rozwoju, bezpieczeństwa i zarządzania sztuczną inteligencją, z naciskiem na „podejście zorientowane na człowieka” i tworzenie „AI dla dobra” . Wielka Brytania tymczasem „ugruntowała swoją pozycję jednej z najbardziej proaktywnych jurysdykcji w dziedzinie zarządzania AI” , przyjmując dobrowolne, oparte na zasadach ramy, które polegają na regulatorach sektorowych w opracowywaniu szczegółowych wytycznych, zamiast narzucania sztywnego, horyzontalnego prawodawstwa . Połączenie chińskiego zaangażowania na rzecz równego dostępu ze sprawdzoną brytyjską architekturą instytucjonalną do ustanawiania standardów tworzy bardziej zrównoważony model globalnego zarządzania, niż każde z tych państw mogłoby osiągnąć samodzielnie.

Droga dyplomatyczna nie była wolna od tarć. Ambasador Chin w Wielkiej Brytanii, Zheng Zeguang, ostrzegł, że „kluczowe jest zapobieganie, by uprzedzenia ideologiczne i nadmiernie rozciągnięta koncepcja bezpieczeństwa narodowego zakłócały chińsko-brytyjską wymianę naukowo-technologiczną” . Co znamienne, Wielka Brytania i USA nie podpisały organizowanego przez Francję komunikatu w sprawie AI w lutym 2025 roku, który Chiny poparły , co uwypukla podzielony krajobraz, w którym dwustronna dyplomacja brytyjsko-chińska ma za zadanie budować pomosty.

Unikalna pozycja Wielkiej Brytanii do przewodzenia w zakresie standardów i instytucji AI

Ambicje Wielkiej Brytanii do odgrywania wiodącej roli w erze AI są zakorzenione w trwającej trzy stulecia tradycji intelektualnej, która bezpośrednio położyła fundamenty pod nowoczesną informatykę, ekonomię i zarządzanie instytucjonalne.

Isaac Newton i Alan Turing to dwie postacie spinające klamrą tradycję, która uczyniła AI koncepcyjnie możliwą. Newton położył fundamenty pod współczesną fizykę i rachunek różniczkowy – matematyczny język, w którym zapisane jest całe uczenie maszynowe. Alan Turing wynalazł teoretyczny komputer (maszynę Turinga) i zaproponował fundamentalny test inteligencji maszynowej. Tradycja ta jest dziś zinstytucjonalizowana w Instytucie Alana Turinga, który w 2026 roku opublikował najbardziej kompleksowy jak dotąd profil brytyjskiego modelu zarządzania AI, katalogując jego krajowe ramy i międzynarodową siłę jednoczenia .

Adam Smith dostarczył ram ekonomicznych potrzebnych do zintegrowania inteligentnych maszyn ze społeczeństwem. Teorie Smitha dotyczące sentymentów moralnych, projektowania rynków i podziału pracy bezpośrednio odnoszą się do centralnych pytań ekonomicznych, jakie stawia AI: jak dystrybuować zyski z produktywności, jak projektować rynki obejmujące zarówno ludzkich, jak i maszynowych agentów, oraz jak chronić dobrobyt człowieka w obliczu strukturalnych zmian gospodarczych. Ambicją brytyjskiego rządu, wyrażoną w Planie Działań na rzecz Możliwości AI ze stycznia 2025 roku, jest „kształtowanie rewolucji AI na zasadach wspólnego dobrobytu gospodarczego, ulepszonych usług publicznych i zwiększonych szans osobistych” .

Wielka Brytania przekuła swoje dziedzictwo intelektualne w działania instytucjonalne w niezrównanym tempie. Rząd inwestuje 2 miliardy funtów w latach 2026–2030, aby umocnić brytyjskie przywództwo, w tym 500 milionów funtów na nową jednostkę Sovereign AI w celu zwiększenia dostępu do danych, mocy obliczeniowych i talentów . To właśnie Wielka Brytania była gospodarzem pierwszego na świecie Szczytu Bezpieczeństwa AI w Bletchley Park w 2023 roku – symbolicznie powracając do miejsca, gdzie Turing złamał kod Enigmy – i uruchomiła pilotażowo Centrum Standardów AI, aby koordynować globalną standaryzację w tej dziedzinie . Brytyjski Plan Działań na rzecz Możliwości AI, którego wszystkie 50 rekomendacji rząd zatwierdził, opiera się na podejściu do zarządzania opartym na pięciu przekrojowych zasadach: bezpieczeństwie, przejrzystości, uczciwości, odpowiedzialności i możliwości zakwestionowania decyzji .

Nie jest to jedynie kwestia historycznego prestiżu. Bank Anglii opracowuje własne, formalne podejście do innowacji w obszarze AI, a Forum Współpracy w zakresie Regulacji Cyfrowych (DRCF) rozpoczęło badanie pytań regulacyjnych, jakie rodzi „agentic AI” – systemy zdolne do autonomicznego wyznaczania celów i podejmowania decyzji . Wielka Brytania buduje kompletny stos instytucjonalny, od badań podstawowych po nadzór finansowy, którego wymaga globalny ład AI.

Najbardziej wiarygodna ścieżka do ery sztucznej inteligencji, w której priorytetem jest dobro człowieka, nie wiedzie przez budowanie jej siłami jednego hegemona. Wiedzie ona przez współpracę między krajem, który wynalazł komputer, a krajem, który wdroży AI na największą skalę – przy czym Wielka Brytania dostarcza architekturę instytucjonalną, etyczną i ekonomiczną, aby maszyny te służyły ludziom, a nie na odwrót.