Dlaczego WHO testuje Ervebo, zamiast wdrożyć szczepienia na szeroką skalę

WHO nie rezygnuje z działania w czasie epidemii. Jej podejście ma jednocześnie ograniczać ryzyko dla osób najbardziej narażonych i ustalić, czy szczepionka rzeczywiście działa przeciw wirusowi wywołującemu obecne zachorowania.

Ervebo jest dopuszczona do stosowania przeciw chorobie Ebola powodowanej przez wirus Ebola Zaire. Ognisko w Demokratycznej Republice Konga i Ugandzie wywołuje jednak wirus Bundibugyo — odrębny gatunek wirusa Ebola. WHO ocenia, że dane laboratoryjne, badania na zwierzętach, dane immunologiczne i obserwacyjne sugerują możliwą ochronę krzyżową, ale nie wystarczają do stwierdzenia, czy oznacza ona klinicznie istotną ochronę ludzi. 20

Dlatego WHO nie zaleciła powszechnego, rutynowego programu szczepień dla całej społeczności. Zamiast tego połączyła ukierunkowane szczepienia osób o wysokim ryzyku zawodowym z badaniem klinicznym III fazy, które ma dostarczyć podstaw do przyszłych decyzji.

Szczepionka dopuszczona dla jednego wirusa nie jest automatycznie potwierdzona dla każdego wirusa Ebola

Rejestracja i wcześniejsze użycie Ervebo dotyczą wirusa Ebola Zaire, a nie choroby powodowanej przez wirus Bundibugyo. Wytyczne WHO nie wykluczają, że szczepionka może chronić przed Bundibugyo. Podkreślają jednak, że mimo obiecujących wczesnych wyników nie wiadomo jeszcze, czy taka ochrona występuje u ludzi. 2021

To zasadnicza różnica w reakcji na epidemię. Szeroka kampania szczepień oznaczałaby, że ochronny efekt preparatu w docelowej populacji jest znany i istotny. Bez takich danych trudno wiarygodnie ocenić, ile zachorowań szczepienia mogłyby zapobiec, komu w pierwszej kolejności przydzielać dawki oraz czy ewentualny spadek transmisji wynika ze szczepień, czy z innych działań przeciwepidemicznych.

Po co badanie III fazy w trakcie epidemii?

Podział 70 tys. dawek ma dwa cele: natychmiastowe ograniczanie ryzyka i zdobycie wiarygodnych danych. WHO oraz Africa CDC przekazały, że 20 tys. dawek przeznaczono do badania klinicznego III fazy, które oceni wpływ Ervebo na wirusa Bundibugyo, a 50 tys. dawek — dla pracowników pierwszej linii i ochrony zdrowia, zgodnie z zaleceniami grupy doradczej WHO SAGE. 22

Kontrolowane badanie może odpowiedzieć na pytanie, na które nie odpowiedzą same badania laboratoryjne ani doświadczenia na zwierzętach: czy szczepienie zmniejsza liczbę zachorowań na chorobę Bundibugyo u ludzi w rzeczywistych warunkach epidemii. Wyniki mogą też pomóc w ocenie bezpieczeństwa, sposobu podawania preparatu i jego ewentualnej roli w przyszłych ogniskach.

Niekontrolowane użycie na szeroką skalę mogłoby zużyć ograniczoną pulę dawek, nie dając jasnej odpowiedzi o skuteczności. W sytuacji kryzysowej niepewności nie usuwa się samym zwiększeniem liczby podanych szczepionek — potrzebne są dane pozwalające oddzielić efekt szczepienia od zmian w narażeniu, wykrywaniu przypadków czy kontroli zakażeń.

Dlaczego szczepieni są pracownicy medyczni i pierwszej linii?

W przypadku tych grup bilans korzyści i ryzyka wygląda inaczej niż przy szczepieniach całej populacji. Pracownicy ochrony zdrowia są bezpośrednio narażeni zawodowo, a WHO odnotowała w tej grupie kolejne zakażenia. Do 9 sierpnia potwierdzono co najmniej 155 przypadków wśród pracowników medycznych, w tym 45 zgonów. 17

Dla osób o szczególnie wysokim ryzyku ekspozycji możliwość ochrony krzyżowej może uzasadniać dostęp do Ervebo, choć jej skuteczność wobec Bundibugyo nie została dowiedziona. Takie ostrożnościowe zastosowanie nie jest jednak potwierdzeniem, że szczepionka chroni szeroką społeczność przed tym wirusem.

WHO podała, że szczepienia pracowników ochrony zdrowia preparatem Ervebo rozpoczęły się w Demokratycznej Republice Konga 27 sierpnia. 5

Nadal nie ma zatwierdzonej szczepionki ani swoistego leczenia Bundibugyo

Według WHO nie ustanowiono dotąd szczepionki ani specyficznego leczenia choroby wywoływanej przez wirus Bundibugyo, choć oceniane są obiecujące interwencje. 6

Do połowy sierpnia dwa preparaty zaprojektowane specjalnie przeciw wirusowi Bundibugyo weszły do badań z udziałem ludzi. 25 To ważny krok, ale wczesne fazy badań nie zapewniają jeszcze gotowej, sprawdzonej szczepionki populacyjnej do natychmiastowego wykorzystania w aktywnej epidemii.

Osobno trwają badania nad leczeniem. W Demokratycznej Republice Konga badanie PARTNERS sprawdza, czy przeciwciało monoklonalne MBP134 i lek przeciwwirusowy remdesiwir — podawane osobno albo łącznie — mogą poprawić przeżywalność osób z rozpoznaną chorobą Bundibugyo. 30 Są to nadal kandydaci do leczenia, a nie terapie o potwierdzonej skuteczności.

Zwalczanie epidemii nie może czekać na wyniki badań

Szczepionki i terapie to tylko część odpowiedzi na epidemię. Operacyjne wsparcie WHO obejmuje nadzór epidemiologiczny, śledzenie kontaktów, przygotowanie i prowadzenie opieki klinicznej, dostawy, współpracę ze społecznościami oraz gotowość transgraniczną. 6

Działania te pozostają kluczowe, bo nie zależą od niepewnej ochrony krzyżowej. Szybkie wykrywanie przypadków, bezpieczna opieka nad pacjentami, identyfikowanie kontaktów, zapobieganie zakażeniom i ich kontrola, a także bezpieczne i godne pochówki są podstawowymi narzędziami przerywania transmisji.

Stawka jest bardzo wysoka. WHO informowała, że do 26 sierpnia w Demokratycznej Republice Konga potwierdzono 5794 przypadki i 2786 zgonów, co odpowiada surowemu współczynnikowi śmiertelności wynoszącemu 48,1%. 5 Dane te pokazują, dlaczego nie można opierać reakcji wyłącznie na niepotwierdzonym działaniu szczepionki ani odkładać sprawdzonych metod kontroli epidemii do czasu zakończenia badań.

Najważniejszy wniosek

Strategia WHO nie stawia wyboru: działanie albo badania. Łączy oba podejścia:

• udostępnia Ervebo pracownikom pierwszej linii i ochrony zdrowia, którzy są szczególnie narażeni;
• prowadzi badanie III fazy, by ustalić, czy szczepionka opracowana przeciw wirusowi Ebola Zaire zapewnia istotną ochronę ludzi przed wirusem Bundibugyo;
• utrzymuje sprawdzone działania przeciwepidemiczne, podczas gdy oceniane są szczepionki i terapie.

Takie podejście zachowuje możliwość, że Ervebo okaże się pomocna w tej epidemii, ale nie przedstawia jako udowodnionego czegoś, czego obecne dane jeszcze nie potwierdzają: że szczepionka skuteczna wobec wirusa Ebola Zaire zapobiega także chorobie wywoływanej przez wirus Bundibugyo. 2022