Łotwa zatrzymała kompromis UE w sprawie sankcji wobec Rosji

Ambasadorowie państw UE nie zdołali zamknąć porozumienia przed upływem terminu o północy 22 września, ponieważ przedłużenie unijnych sankcji indywidualnych wymaga zgody wszystkich 27 państw członkowskich. Łotwa nie zaakceptowała kompromisu, który przewidywał skreślenie z listy dwóch prominentnych biznesmenów — Aliszera Usmanowa i Michaiła Fridmana. W zamian restrykcje wobec niemal 3 tys. pozostałych osób i podmiotów miały zostać przedłużone na bezprecedensowe trzy lata. 1418

Na czym polegał proponowany kompromis

Pakiet łączył dwie decyzje:

• Aliszer Usmanow i Michaił Fridman mieli zostać skreśleni z unijnej listy, co oznaczałoby zniesienie dotyczących ich zamrożenia aktywów i zakazu podróży.
• Pozostałe wpisy miały zostać odnowione na 36 miesięcy, a nie w ramach zwyczajowego krótszego przedłużenia. Odsuwałoby to kolejną szeroką debatę o odnowieniu listy do 2029 r. 314

Dyplomaci osiągnęli wstępne porozumienie, lecz potrzebowało ono ostatecznej akceptacji wszystkich stolic. Łotwa jej nie udzieliła, więc pakiet nie został sfinalizowany. 1824

Dlaczego Francja, Słowacja i Luksemburg popierały skreślenia

Państwa zabiegające o zmianę listy nie musiały kierować się tymi samymi przesłankami.

Słowacja była ważnym uczestnikiem wcześniejszego impasu i naciskała na usunięcie Usmanowa; z relacji wynika także, że w ramach końcowego kompromisu zabiegała o skreślenie Fridmana. 313

Francja domagała się usunięcia Usmanowa w kontekście doniesień, że mogłoby to pomóc w doprowadzeniu do uwolnienia obywateli Francji przetrzymywanych w Azerbejdżanie. Takie powiązanie opisywało kilka mediów, ale pozostaje ono relacjonowanym elementem dyplomatycznych negocjacji, a nie niezależnie potwierdzonym warunkiem postawionym przez Baku. 21214

Luksemburg twierdził, że jeśli z listy ma zostać usunięty Usmanow, powinien zostać z niej skreślony również Fridman. Doniesienia łączyły stanowisko Luksemburga z arbitrażowym roszczeniem Fridmana wobec tego państwa, szacowanym na około 16 mld dolarów i dotyczącym zamrożonych aktywów. Dostępne informacje nie dowodzą jednak, że właśnie to było definitywnym motywem Luksemburga. 13

Dlaczego sprzeciw Łotwy przesądził o impasie

Łotwa stała się ostatnią przeszkodą, ponieważ sankcje indywidualne UE wymagają jednomyślności. Jej stanowisko było jasne: układ, w którym dwa nazwiska są skreślane w zamian za dłuższe przedłużenie pozostałej listy, osłabiałby unijną politykę sankcyjną wobec Rosji.

Łotewska minister spraw zagranicznych Baiba Braže, cytowana w relacjach z rozmów, podkreślała, że sankcje powinny być „wzmacniane, a nie osłabiane”. 14

Spór pokazuje słabość mechanizmu opartego na jednomyślności: nawet szeroko popierany pakiet może zostać zablokowany przez jeden rząd, jeśli nie akceptuje on jednego elementu politycznej transakcji.

Co było zagrożone o północy

Stawką była unijna lista sankcji indywidualnych — obejmująca zamrożenie aktywów i zakazy podróży wobec niemal 3 tys. osób oraz podmiotów powiązanych z Rosją. Wcześniejszy brak porozumienia zmusił państwa UE do zastosowania siedmiodniowego technicznego przedłużenia: z 15 do 22 września. 1416

Jeżeli Unia nie przeprowadziłaby wymaganych procedur prawnych przy jednomyślnej zgodzie, wpisy na tej liście mogły wygasnąć. Dlatego spór wykraczał daleko poza status dwóch biznesmenów: nieporozumienie dotyczące Usmanowa i Fridmana zagrażało ciągłości prawnej całego systemu indywidualnych restrykcji. 1418

Nie oznaczałoby to jednak automatycznego zniesienia wszystkich unijnych środków wobec Rosji. Odrębne sektorowe sankcje gospodarcze UE nie były częścią tego przedłużenia i pozostałyby bez zmian. 14

Reakcje przed wznowieniem rozmów

Wysoka przedstawiciel UE do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa Kaja Kallas wezwała państwa członkowskie do utrzymania sankcji i zapowiedziała dążenie do szybkiego zakończenia rozmów. Podkreślała potrzebę stabilności systemu restrykcji w czasie trwających negocjacji. 2030

Premier Ukrainy Sergij Korecki apelował, by UE nie łagodziła sankcji. Argumentował, że Europa nie powinna traktować jako przyjaciół osób umożliwiających Rosji prowadzenie wojny, gdy Ukraina wciąż jest atakowana. 39

Litewski minister spraw zagranicznych Kęstutis Budrys również publicznie opowiadał się za zwiększaniem presji na Rosję i osoby wspierające agresję Kremla. Jego cytowane wypowiedzi odnosiły się jednak do dalszych środków wobec Rosji, a nie były udokumentowanym stanowiskiem wyrażonym konkretnie wobec kompromisu dotyczącego Usmanowa i Fridmana. 41

Zaplanowane na wtorkowy poranek rozmowy miały więc rozstrzygnąć nie tylko kwestię dwóch skreśleń z listy, lecz także szerszy problem: jak utrzymać w mocy ważny reżim sankcyjny, skoro każde jego odnowienie zależy od jednomyślnej zgody państw UE. 14