Iran ostrzega sąsiadów Zatoki przed poparciem dla Trumpa. Grozi uderzeniem w szlaki naftowe

Iran ostrzegł państwa sąsiednie, zwłaszcza kraje Zatoki Perskiej, przed przyłączeniem się do planowanej przez Waszyngton kampanii presji gospodarczej. Mohsen Rezaei, sekretarz Najwyższej Rady Bezpieczeństwa Narodowego Iranu, powiedział, że państwa uczestniczące w działaniach przeciwko Teheranowi zostaną potraktowane jak wrogowie. Zagroził też atakami na ich interesy, w tym na alternatywne szlaki eksportu ropy z Zatoki Perskiej. 27

Co dokładnie zagroził Iran?

Rezaei stwierdził, że jeśli kraje sąsiadujące z Iranem przyłączą się do tego, co Teheran nazywa amerykańską „wojną gospodarczą”, Iran odpowie uderzeniem w ich interesy. Ostrzegł również, że ropa może przestać opuszczać Zatokę Perską i Cieśninę Ormuz, a także że celem mogą stać się inne trasy stworzone z myślą o ominięciu cieśniny. 19

Była to groźba polityczna i strategiczna, a nie dowód na to, że wydano już rozkaz przeprowadzenia każdej z możliwych operacji odwetowych. Jej celem miało być powstrzymanie rządów państw regionu przed pomocą w egzekwowaniu amerykańskich ograniczeń gospodarczych wobec Iranu. 23

Trzyetapowy plan Rezaeiego

Sekretarz Najwyższej Rady Bezpieczeństwa Narodowego przedstawił podejście Iranu jako sekwencję działań, która zaczyna się od dyplomacji, a dopiero później może przerodzić się w presję i odwet:

1. Negocjacje: Iran miałby w pierwszej kolejności podjąć rozmowy z sąsiadami, aby ograniczyć napięcia.
2. Przekonywanie: Teheran próbowałby następnie odciągnąć te państwa od Stanów Zjednoczonych poprzez kontakty dyplomatyczne. Rezaei mówił o używaniu „przyjemnego języka” i dawaniu partnerom czasu na zmianę decyzji. 2
3. Przymus lub odwet: Jeśli sąsiedni kraj nadal wspierałby kampanię Waszyngtonu, Iran mógłby przejść do działań wymierzonych w jego interesy. Wśród możliwych celów wymieniono alternatywne trasy transportu ropy z Zatoki Perskiej. 79

Rezaei podkreślał, że Iran nie chce rozszerzać konfliktu. Jednocześnie jego plan łączył ofertę deeskalacji z wyraźną zapowiedzią eskalacji, jeśli rządy regionu poprą amerykańską presję gospodarczą. 39

Dlaczego Cieśnina Ormuz ma tak duże znaczenie?

Cieśnina Ormuz jest kluczowym punktem sporu, ponieważ irańskie ostrzeżenie dotyczy nie tylko sankcji finansowych, lecz także eksportu energii i dostępu do szlaków morskich. Rezaei utrzymywał, że cieśnina pozostaje zamknięta, i ostrzegł, że państwa wspierające USA mogą odczuć zakłócenia zarówno w samej cieśninie, jak i na innych trasach wykorzystywanych do transportu ropy z Zatoki Perskiej. 19

Znaczenie tej groźby wynika również z ograniczonej przepustowości tras alternatywnych. Według analizy cytowanej przez Al Jazeerę trzy możliwe rurociągi naftowe mogłyby łącznie transportować około 9 mln baryłek dziennie, podczas gdy przez Cieśninę Ormuz przepływało około 20 mln baryłek dziennie. 14

Według doniesień zawartych w materiale źródłowym ruch statków już wcześniej gwałtownie spadł. W ciągu jednego z ostatnich dni cieśninę miały pokonać zaledwie cztery jednostki przewożące towary; nie odnotowano wśród nich dużych tankowców z ropą ani gazowców LNG. 19

Teheran: sankcje naruszają suwerenność innych państw

Irańska odpowiedź dyplomatyczna koncentrowała się na tak zwanych sankcjach wtórnych. Są to środki mające wywierać presję na firmy, banki lub inne podmioty w państwach trzecich, jeśli nadal prowadzą handel z Iranem.

Rzecznik irańskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych Esmaeil Baghaei określił tę politykę jako próbę ustanowienia przez USA „eksterytorialnej suwerenności” nad niezależnymi państwami członkowskimi ONZ. Jego zdaniem Waszyngton nie może zgodnie z prawem zmuszać zagranicznych banków, przedsiębiorstw ani portów lotniczych do rezygnacji z legalnego handlu z Iranem. Baghaei ostrzegł, że takie podejście podważałoby zasadę suwerenności państw. 1726

Minister spraw zagranicznych Abbas Araghchi osobno ocenił, że strategia sankcji jest skazana na porażkę, przedstawiając ją jako kolejną odsłonę znanej już kampanii maksymalnej presji. 1

W ten sposób Teheran przedstawiał spór jako coś więcej niż dwustronny konflikt o sankcje. W irańskiej narracji próba zmuszenia innych krajów do zerwania relacji handlowych z Iranem jest również naciskiem na ich własną niezależność gospodarczą i polityczną. 38

Szersza konfrontacja USA–Iran

Ostrzeżenia padły w czasie, gdy negocjacje pozostawały w impasie, a konfrontacja rozszerzyła się w szerszą wojnę i kryzys morski. Napięcia zaostrzyły się także w związku z zamknięciem przez Iran Cieśniny Ormuz i wynikającym z tego ograniczeniem ruchu handlowego. 169

Waszyngton naciskał jednocześnie na inne rządy, aby zdecydowały, czy zastosują się do amerykańskiej kampanii. Sekretarz skarbu USA Scott Bessent ujął to w ostrym komunikacie: „Albo jesteście z nami, albo przeciwko nam”. 1

Iran przedstawiał działania USA jako próbę gospodarczego odizolowania kraju, rozbicia jedności wewnętrznej i wywołania niepokojów społecznych równolegle z presją wojskową. Jest to stanowisko deklarowane przez Teheran w sprawie celów Waszyngtonu, a nie niezależnie potwierdzony fakt. 9

Bezpośredni komunikat do sąsiadów Iranu był więc dwojaki: najpierw negocjacje i dyplomatyczne przekonywanie, ale w dalszej perspektywie także groźba uznania za wroga oraz odwetu uderzającego w interesy państwa i infrastrukturę eksportu energii.