Jak polityka imigracyjna USA przyćmiła piłkarski Mundial 2026, zanim jeszcze się zaczął

Mundial 2026, pierwszy w historii rozgrywany w trzech krajach, miał być świętem globalnej jedności. Zamiast tego, okres poprzedzający turniej stał się studium przypadku, jak krajowa polityka imigracyjna może zderzyć się z międzynarodowym sportem. Odmowa wjazdu przez rząd USA dla somalijskiego sędziego Omara Abdulkadira Artana oraz zablokowanie 11 członków irańskiego personelu obnażyły fundamentalne napięcie: suwerenne prawo kraju-gospodarza do kontroli granic kontra jego umowny obowiązek przyjęcia wszystkich zakwalifikowanych uczestników. W miarę rozwoju sytuacji, dwaj mężczyźni, którzy kierowali FIFA – były i obecny prezes – przedstawili skrajnie różne wizje tego, co ten obowiązek powinien oznaczać.

Somalijski sędzia odesłany z lotniska

Omar Abdulkadir Artan, 34-letni Somalijczyk, wybrany najlepszym afrykańskim sędzią roku 2025, miał zostać pierwszym Somalijczykiem sędziującym na Mistrzostwach Świata . Był jednym z zaledwie siedmiu afrykańskich arbitrów wyznaczonych do prowadzenia meczów turnieju . Podróżując z paszportem dyplomatycznym i posiadając wiele ważnych wiz wjazdowych do USA, Artan przyleciał ze Stambułu do Miami 6 czerwca 2026 roku, aby wziąć udział w obowiązkowym przedturniejowym seminarium .

Nigdy nie przeszedł kontroli paszportowej. Amerykańska Służba Celna i Ochrony Granic (CBP) zatrzymała Artana na lotnisku w Miami, odmówiła mu wjazdu i umieściła go w samolocie z powrotem do Stambułu . Andrew Giuliani, dyrektor wykonawczy grupy zadaniowej Białego Domu ds. FIFA, powiedział później, że Artanowi odmówiono wjazdu z „bardzo dobrego powodu” . Anonimowy urzędnik administracji Trumpa rozwinął tę myśl w prasie, powołując się na „powiązania z podejrzanymi członkami organizacji terrorystycznych” . Sama CBP wskazała na „obawy dotyczące procedur weryfikacyjnych” .

FIFA potwierdziła, że nie będzie kwestionować tej decyzji. Rzecznik oświadczył, że „FIFA nie angażuje się w procedury imigracyjne krajów-gospodarzy” i że „ostatecznie to rząd gospodarza decyduje, komu przyznaje się wizę” . Artan został formalnie usunięty z listy sędziów mundialu i wrócił do domu, gdzie w Mogadiszu powitały go entuzjastyczne tłumy . UEFA mianowała go następnie na sędziego głównego meczu o Superpuchar Europy w sierpniu, co było symboliczną alternatywną sceną dla wykluczonego arbitra .

Wykluczenie to miało szerszy wydźwięk niż tylko przypadek Artana. Stało w bezpośredniej sprzeczności z fundamentalną obietnicą mundialu: że każda zakwalifikowana drużyna i sędzia, niezależnie od narodowości, otrzyma pozwolenie na wjazd, by móc uczestniczyć w turnieju. Stało się jasne, że rząd USA nie czuł się związany tą obietnicą – a FIFA nie była skłonna jej wyegzekwować.

Irańska drużyna gra na ziemi USA, ale bez swojego sztabu

Doświadczenia irańskiej reprezentacji spotęgowały wrażenie turnieju pod politycznym ostrzałem. Wszystkie mecze fazy grupowej Iranu zaplanowano w Stanach Zjednoczonych, jednak USA odmówiły wydania wiz 15 członkom irańskiej delegacji, w tym wyższym rangą działaczom federacji, doradcom technicznym i personelowi administracyjnemu . Piłkarze i sztab trenerski otrzymali wizy, ale kluczowy personel pomocniczy został zablokowany .

Ambasada Iranu w Turcji oskarżyła USA o „politycznie motywowaną ingerencję w sport” . Wiceprezydent federacji, Mehdi Mohammed Nabi, był wśród tych, którym odmówiono wjazdu . Czterem z 15 wnioskodawców udało się później odwołać od decyzji wizowej, ale 11 pozostało z zakazem . Drużyna została zmuszona do przeniesienia swojej bazy treningowej z Tucson w Arizonie do meksykańskiej Tijuany i podobno musiała wjeżdżać i wyjeżdżać z USA tylko w dniach swoich meczów .

Nie był to nagły spór. Miesiące wcześniej Iran zbojkotował losowanie grup Mundialu 2026 w Waszyngtonie po tym, jak USA przyznały tylko cztery wizy dziewięcioosobowej delegacji, wykluczając prezesa federacji Mehdiego Taja . Schemat był jasny: amerykański zakaz podróży, obejmujący 39 krajów, w tym uczestników mundialu – Iran, Haiti, Wybrzeże Kości Słoniowej i Senegal – systematycznie blokował nie tylko kibiców, ale i zaplecze operacyjne uczestniczących drużyn .

Eskalacja krytyki Seppa Blattera

Sepp Blatter, który kierował FIFA w latach 1998-2015, stał się najbardziej prominentnym głosem instytucjonalnym potępiającym kryzys wizowy. Jego krytyka eskalowała przez kilka miesięcy:

• Styczeń 2026: Blatter publicznie poparł apel szwajcarskiego prawnika Marka Pietha o bojkot meczów w USA przez kibiców. „Dla fanów piłki nożnej jest tylko jedna rada: trzymajcie się z dala od USA!” – napisał na platformie X . Argumentował, że represje imigracyjne prezydenta Donalda Trumpa uczyniły Stany Zjednoczone niebezpiecznymi dla gości z zagranicy.
• Luty 2026: Skrytykował nierówny podział meczów między trzech gospodarzy (USA otrzymały lwią część) i rozszerzony format 48 drużyn, nazywając to „niezgodnym z duchem rozwoju piłki nożnej” .
• Czerwiec 2026, po odmowie dla Artana: Blatter przypuścił swój najmocniejszy atak, podkreślając, że gospodarz mundialu ma „dwa podstawowe obowiązki”: bezpieczeństwo kraju oraz „nieograniczony wjazd wszystkich zakwalifikowanych drużyn, sędziów i działaczy” . Twierdził, że FIFA zawiodła Artana, nie gwarantując mu dostępu jako warunku przyznania praw do organizacji turnieju. „Sprawa sędziego Omara Artana z Somalii jest sprzeczna z jedną z tych fundamentalnych zasad” – powiedział .

Retoryka Blattera przedstawiała tę kwestię jako naruszenie podstawowego porozumienia FIFA z jej krajami członkowskimi. Według niego, USA nie tylko były niegościnne – łamały warunki, na jakich przyznano im mundial.

Odpowiedź Infantino: „Spokojnie, wyluzujcie”

Obecny prezes FIFA, Gianni Infantino, przyjął zdecydowanie inną postawę. Na przedturniejowej konferencji prasowej w Mexico City 10 czerwca 2026 roku powiedział zgromadzonym dziennikarzom, by „spokojnie, wyluzowali” . Opisał przypadek Artana jako „niefortunny”, ale podkreślił, że FIFA „nie może dyktować rządowi USA, kogo ma wpuścić do swojego kraju” . „Nie jesteśmy królami świata, którzy mogą rządzić rządami i siłami policyjnymi” – powiedział. „Jesteśmy organizacją sportową” .

Infantino nie wyraził żalu z powodu wyboru USA na współgospodarza i bronił prerogatyw bezpieczeństwa administracji Trumpa. BBC scharakteryzowało jego komentarze jako straconą szansę na obronę integralności turnieju . Zamiast użyć jakiejkolwiek dźwigni moralnej czy kontraktowej wobec kraju-gospodarza, Infantino całkowicie ustąpił pola suwerennej decyzji państwa.

Pęknięty turniej przed pierwszym gwizdkiem

Spory wizowe nie toczyły się w próżni. Nakładały się na szerszy schemat restrykcji: amerykański zakaz podróży obejmujący 39 krajów, masowe odmowy wiz dla dziennikarzy i cofnięcie puli biletów dla Iranu na kilka dni przed turniejem . Kanada i Meksyk, dwaj pozostali gospodarze, utrzymywały bardziej liberalne zasady wjazdu, obnażając niespójną i nierówną infrastrukturę turnieju .

Kryzys wizowy przed Mundialem 2026 obnażył przede wszystkim brak jakiegokolwiek mechanizmu egzekwowania, który zapewniłby, że polityka imigracyjna kraju-gospodarza nie unieważni podstawowej obietnicy turnieju. FIFA pod wodzą Infantino nie zdecydowała się na stworzenie takiego mechanizmu. Rezultatem był mundial, na którym pioniera sędziowania zawrócono z lotniska, reprezentację narodową oderwano od jej sztabu, a uniwersalność światowego futbolu została zredukowana do aspiracji, której nikt u władzy nie był gotów zagwarantować.