Był to 28. potwierdzony przypadek naruszenia rumuńskiej przestrzeni powietrznej przez rosyjskie drony od rozpoczęcia przez Rosję pełnoskalowej inwazji na Ukrainę, ale pierwszy, w którym doszło do obrażeń na terytorium państwa NATO . Wydarzenie szybko przerodziło się w kryzys wojskowy i dyplomatyczny, a zarazem test reakcji Sojuszu na zagrożenia, które w kilka minut mogą przenieść się z Ukrainy nad terytorium państwa członkowskiego.

Co wydarzyło się w Gałaczu?

Dron był częścią większej fali rosyjskich ataków na ukraińską infrastrukturę nad Dunajem. Rumuński radar wykrył go o godz. 1:46, gdy maszyna znajdowała się jeszcze około 19 km w głębi ukraińskiej przestrzeni powietrznej . Kilka minut później dron wleciał nad Rumunię. Poruszał się z prędkością bliską 200 km/h, nad obszarem zamieszkanym, mniej niż 15 km od miejsca wykrycia .

Z bazy lotniczej w Fetești poderwano dwa rumuńskie F-16 oraz śmigłowiec wojskowy. Załogi miały zgodę na użycie uzbrojenia, jednak ministerstwo obrony uznało, że czasu było zbyt mało, by zestrzelić drona bez dodatkowego ryzyka dla ludności cywilnej . Według rumuńskich władz analiza pozostałości przeprowadzona 31 maja wykazała, że maszyna była konstrukcyjnie i funkcjonalnie identyczna z rosyjskimi dronami Geran-2 odnajdywanymi podczas wcześniejszych incydentów .

Odpowiedź Bukaresztu: zamknięty konsulat i wydalony dyplomata

Prezydent Rumunii Nicușor Dan nazwał zdarzenie najpoważniejszym incydentem na rumuńskim terytorium od początku wojny i w ciągu kilku godzin zwołał nadzwyczajne posiedzenie Najwyższej Rady Obrony Narodowej .

Najostrzejszą decyzją było zamknięcie rosyjskiego konsulatu generalnego w Konstancy nad Morzem Czarnym oraz uznanie konsula generalnego Andrieja Kosilina za persona non grata, czyli osobę niepożądaną . Dan przypisał Rosji „pełną odpowiedzialność” za incydent i skrytykował rumuńskich polityków, którzy próbowali go bagatelizować . Prezydent ostrzegł też, że kolejny podobny przypadek może doprowadzić do wydalenia rosyjskiego ambasadora .

Moskwa zapowiedziała „działania odwetowe”, ale nie przyznała, że dron był rosyjski . Rosyjskie stanowisko pozostaje takie jak przy wcześniejszych przypadkach: ewentualne szczątki spadające w Rumunii miały być wynikiem przypadku albo działania ukraińskiej obrony powietrznej.

NATO i USA: polityczne potępienie, wojskowe wzmocnienie

Sekretarz generalny NATO Mark Rutte rozmawiał z prezydentem Danem wkrótce po uderzeniu i zapewnił Rumunię o „absolutnej solidarności” Sojuszu. W komunikacie opublikowanym w serwisie X napisał: „Rosja zachowuje się lekkomyślnie, co stanowi zagrożenie dla nas wszystkich (...) NATO jest gotowe bronić każdego skrawka terytorium państw sojuszniczych” . Rzeczniczka Sojuszu Allison Hart podkreśliła, że NATO będzie nadal wzmacniać obronę przed wszelkimi zagrożeniami, w tym dronami .

Stany Zjednoczone potępiły incydent za pośrednictwem kanałów wojskowych. Szef rumuńskich sił zbrojnych rozmawiał z dowódcą US Army Europe and Africa, prosząc o przyspieszenie rozmieszczenia dodatkowych systemów obrony powietrznej i narzędzi do zwalczania dronów w Rumunii .

Na wniosek Bukaresztu 2 czerwca zebrała się Rada Bezpieczeństwa ONZ. Rumuńska minister spraw zagranicznych Oana Țoiu określiła naruszenie przestrzeni powietrznej jako niedopuszczalną eskalację wynikającą z rosyjskiej strategii eskalacyjnej w wojnie przeciwko Ukrainie .

Kto wzmacnia rumuńską flankę?

Rumunia formalnie zwróciła się do sojuszników o rozmieszczenie na swoim terytorium „dodatkowych zdolności przeciwdronowych”, zgodnie z wytycznymi Naczelnego Dowódcy Sił Sojuszniczych w Europie, czyli SACEUR . Odpowiedzi kilku państw pojawiły się w ciągu kolejnych dni.

• Hiszpania wysyła systemy obrony powietrznej NASAMS średniego zasięgu, dwa śmigłowce NH90 oraz personel do bazy lotniczej Mihail Kogălniceanu. Hiszpańscy żołnierze mają również szkolić rumuńskie jednostki w zwalczaniu dronów i obsłudze nowych systemów .
• Włochy przyspieszyły wcześniej planowaną misję wojskową. Do Rumunii ma trafić około 100 osób z włoskich sił powietrznych oraz samoloty taktyczne wielozadaniowe. Wylot zaplanowano na 15 czerwca, a operacja ma potrwać co najmniej miesiąc . Włoski minister obrony Guido Crosetto nazwał uderzenie w Gałaczu „nie do zaakceptowania” .
• Francja potępiła naruszenie rumuńskiej przestrzeni powietrznej w najmocniejszych słowach. Podczas wizyty Oany Țoiu w Paryżu 3 czerwca rumuńska minister powiedziała, że kilku sojuszników przygotowuje wzmocnienie obrony powietrznej wzdłuż wschodniej flanki NATO .
• Wielka Brytania ma już cztery myśliwce RAF Typhoon uczestniczące w czteromiesięcznej rotacji NATO w ramach misji nadzoru przestrzeni powietrznej w Rumunii. Brytyjski minister obrony John Healey poinformował Izbę Gmin, że zlecił przygotowanie wariantów dodatkowego udziału Wielkiej Brytanii w działaniach NATO na rzecz wzmocnienia Rumunii .

Jak ma działać wzmocniona obrona?

Więcej patroli i lepszy obraz sytuacji

Bezpośrednio po incydencie NATO wysłało nad region samolot wczesnego ostrzegania E-3A AWACS, aby zwiększyć świadomość sytuacyjną w przestrzeni powietrznej . Rumunia zintensyfikowała własne patrole F-16 i zacieśniła wymianę danych radarowych z systemami sojuszniczymi .

To kluczowe, ponieważ od wykrycia drona do uderzenia w budynek minęły zaledwie minuty. W przypadku nisko lecących i relatywnie wolnych bezzałogowców wcześniejsze wykrycie może zdecydować o tym, czy uda się ostrzec mieszkańców, przechwycić maszynę albo skierować ją z dala od obszaru zamieszkanego .

Systemy przeciwdronowe i walki elektronicznej

NASAMS zapewnia osłonę średniego zasięgu, ale rumuński wniosek obejmuje szerszy zestaw zdolności. Sojusznicy analizują możliwość rozmieszczenia także krótkiego zasięgu systemów przeciwlotniczych, dział do zwalczania bezzałogowców, urządzeń zakłócających łączność i nawigację oraz mobilnych zespołów obrony powietrznej .

Chodzi nie tylko o dostarczenie sprzętu, lecz także o połączenie rumuńskich radarów, samolotów i systemów naziemnych w jeden szybszy łańcuch wykrywania, identyfikacji i reakcji. Działania te mają być uzupełnieniem istniejących rumuńskich zdolności, pod kierownictwem operacyjnym SACEUR .

Personel, szkolenie i stała obecność

Hiszpania i Włochy wysyłają do Rumunii nie tylko sprzęt. Ich żołnierze mają szkolić rumuńskie jednostki i pomagać w obsłudze systemów przeciwdronowych . Obecność brytyjskich Typhoonów zapewnia z kolei stałą zdolność do prowadzenia patroli bojowych, którą można w razie potrzeby rozszerzyć .

Szersze tło: dlaczego reakcja jest tak szybka?

Incydent w Gałaczu wydarzył się w momencie rosnącej presji na wschodnią flankę NATO. Państwa Unii Europejskiej coraz uważniej obserwują ukraińskie ataki dalekiego zasięgu na cele w Rosji. Obawiają się, że spirala działań odwetowych może zwiększyć ryzyko bezpośredniego wciągnięcia NATO do wojny. To komplikuje debatę o tym, jak stanowcza powinna być odpowiedź Sojuszu na kolejne incydenty przy granicy z Ukrainą.

Dodatkowym źródłem niepokoju są doniesienia o planowanych redukcjach amerykańskich wojsk w Niemczech — według przywoływanych planów administracji Joe Bidena chodziło o około 10 tys. żołnierzy. Państwa wschodniej flanki obawiają się, że ograniczenie amerykańskiej obecności może osłabić konwencjonalne odstraszanie w Europie właśnie wtedy, gdy zagrożenia powietrzne stają się częstsze.

Rumunia sygnalizowała także możliwość powołania się na art. 4 Traktatu Północnoatlantyckiego. Przepis ten pozwala każdemu sojusznikowi zażądać konsultacji, gdy uważa, że zagrożone są jego integralność terytorialna, niezależność polityczna lub bezpieczeństwo . Art. 4 nie uruchamia automatycznie działań wojskowych, ale przenosi sprawę na formalną agendę Rady Północnoatlantyckiej i może ułatwić uzgodnienie stałego, skoordynowanego rozmieszczenia obrony powietrznej .

Dron, który przeleciał nad Dunajem i uderzył w blok mieszkalny, stał się więc czymś więcej niż pojedynczym incydentem. Zmusza NATO do odpowiedzi na pytanie, czy jego systemy potrafią chronić granice przed tanimi, nisko lecącymi bezzałogowcami, gdy czas na reakcję mierzy się w minutach. Jak pokazuje pakiet zapowiedzianych działań — od AWACS-ów i F-16 po NASAMS, zakłócanie elektroniczne i szkolenie wojsk — Sojusz traktuje ten test poważnie.

Był to 28. potwierdzony przypadek naruszenia rumuńskiej przestrzeni powietrznej przez rosyjskie drony od rozpoczęcia przez Rosję pełnoskalowej inwazji na Ukrainę, ale pierwszy, w którym doszło do obrażeń na terytorium państwa NATO . Wydarzenie szybko przerodziło się w kryzys wojskowy i dyplomatyczny, a zarazem test reakcji Sojuszu na zagrożenia, które w kilka minut mogą przenieść się z Ukrainy nad terytorium państwa członkowskiego.

Co wydarzyło się w Gałaczu?

Dron był częścią większej fali rosyjskich ataków na ukraińską infrastrukturę nad Dunajem. Rumuński radar wykrył go o godz. 1:46, gdy maszyna znajdowała się jeszcze około 19 km w głębi ukraińskiej przestrzeni powietrznej . Kilka minut później dron wleciał nad Rumunię. Poruszał się z prędkością bliską 200 km/h, nad obszarem zamieszkanym, mniej niż 15 km od miejsca wykrycia .

Z bazy lotniczej w Fetești poderwano dwa rumuńskie F-16 oraz śmigłowiec wojskowy. Załogi miały zgodę na użycie uzbrojenia, jednak ministerstwo obrony uznało, że czasu było zbyt mało, by zestrzelić drona bez dodatkowego ryzyka dla ludności cywilnej . Według rumuńskich władz analiza pozostałości przeprowadzona 31 maja wykazała, że maszyna była konstrukcyjnie i funkcjonalnie identyczna z rosyjskimi dronami Geran-2 odnajdywanymi podczas wcześniejszych incydentów .

Odpowiedź Bukaresztu: zamknięty konsulat i wydalony dyplomata

Prezydent Rumunii Nicușor Dan nazwał zdarzenie najpoważniejszym incydentem na rumuńskim terytorium od początku wojny i w ciągu kilku godzin zwołał nadzwyczajne posiedzenie Najwyższej Rady Obrony Narodowej .

Najostrzejszą decyzją było zamknięcie rosyjskiego konsulatu generalnego w Konstancy nad Morzem Czarnym oraz uznanie konsula generalnego Andrieja Kosilina za persona non grata, czyli osobę niepożądaną . Dan przypisał Rosji „pełną odpowiedzialność” za incydent i skrytykował rumuńskich polityków, którzy próbowali go bagatelizować . Prezydent ostrzegł też, że kolejny podobny przypadek może doprowadzić do wydalenia rosyjskiego ambasadora .

Moskwa zapowiedziała „działania odwetowe”, ale nie przyznała, że dron był rosyjski . Rosyjskie stanowisko pozostaje takie jak przy wcześniejszych przypadkach: ewentualne szczątki spadające w Rumunii miały być wynikiem przypadku albo działania ukraińskiej obrony powietrznej.

NATO i USA: polityczne potępienie, wojskowe wzmocnienie

Sekretarz generalny NATO Mark Rutte rozmawiał z prezydentem Danem wkrótce po uderzeniu i zapewnił Rumunię o „absolutnej solidarności” Sojuszu. W komunikacie opublikowanym w serwisie X napisał: „Rosja zachowuje się lekkomyślnie, co stanowi zagrożenie dla nas wszystkich (...) NATO jest gotowe bronić każdego skrawka terytorium państw sojuszniczych” . Rzeczniczka Sojuszu Allison Hart podkreśliła, że NATO będzie nadal wzmacniać obronę przed wszelkimi zagrożeniami, w tym dronami .

Stany Zjednoczone potępiły incydent za pośrednictwem kanałów wojskowych. Szef rumuńskich sił zbrojnych rozmawiał z dowódcą US Army Europe and Africa, prosząc o przyspieszenie rozmieszczenia dodatkowych systemów obrony powietrznej i narzędzi do zwalczania dronów w Rumunii .

Na wniosek Bukaresztu 2 czerwca zebrała się Rada Bezpieczeństwa ONZ. Rumuńska minister spraw zagranicznych Oana Țoiu określiła naruszenie przestrzeni powietrznej jako niedopuszczalną eskalację wynikającą z rosyjskiej strategii eskalacyjnej w wojnie przeciwko Ukrainie .

Kto wzmacnia rumuńską flankę?

Rumunia formalnie zwróciła się do sojuszników o rozmieszczenie na swoim terytorium „dodatkowych zdolności przeciwdronowych”, zgodnie z wytycznymi Naczelnego Dowódcy Sił Sojuszniczych w Europie, czyli SACEUR . Odpowiedzi kilku państw pojawiły się w ciągu kolejnych dni.

• Hiszpania wysyła systemy obrony powietrznej NASAMS średniego zasięgu, dwa śmigłowce NH90 oraz personel do bazy lotniczej Mihail Kogălniceanu. Hiszpańscy żołnierze mają również szkolić rumuńskie jednostki w zwalczaniu dronów i obsłudze nowych systemów .
• Włochy przyspieszyły wcześniej planowaną misję wojskową. Do Rumunii ma trafić około 100 osób z włoskich sił powietrznych oraz samoloty taktyczne wielozadaniowe. Wylot zaplanowano na 15 czerwca, a operacja ma potrwać co najmniej miesiąc . Włoski minister obrony Guido Crosetto nazwał uderzenie w Gałaczu „nie do zaakceptowania” .
• Francja potępiła naruszenie rumuńskiej przestrzeni powietrznej w najmocniejszych słowach. Podczas wizyty Oany Țoiu w Paryżu 3 czerwca rumuńska minister powiedziała, że kilku sojuszników przygotowuje wzmocnienie obrony powietrznej wzdłuż wschodniej flanki NATO .
• Wielka Brytania ma już cztery myśliwce RAF Typhoon uczestniczące w czteromiesięcznej rotacji NATO w ramach misji nadzoru przestrzeni powietrznej w Rumunii. Brytyjski minister obrony John Healey poinformował Izbę Gmin, że zlecił przygotowanie wariantów dodatkowego udziału Wielkiej Brytanii w działaniach NATO na rzecz wzmocnienia Rumunii .

Jak ma działać wzmocniona obrona?

Więcej patroli i lepszy obraz sytuacji

Bezpośrednio po incydencie NATO wysłało nad region samolot wczesnego ostrzegania E-3A AWACS, aby zwiększyć świadomość sytuacyjną w przestrzeni powietrznej . Rumunia zintensyfikowała własne patrole F-16 i zacieśniła wymianę danych radarowych z systemami sojuszniczymi .

To kluczowe, ponieważ od wykrycia drona do uderzenia w budynek minęły zaledwie minuty. W przypadku nisko lecących i relatywnie wolnych bezzałogowców wcześniejsze wykrycie może zdecydować o tym, czy uda się ostrzec mieszkańców, przechwycić maszynę albo skierować ją z dala od obszaru zamieszkanego .

Systemy przeciwdronowe i walki elektronicznej

NASAMS zapewnia osłonę średniego zasięgu, ale rumuński wniosek obejmuje szerszy zestaw zdolności. Sojusznicy analizują możliwość rozmieszczenia także krótkiego zasięgu systemów przeciwlotniczych, dział do zwalczania bezzałogowców, urządzeń zakłócających łączność i nawigację oraz mobilnych zespołów obrony powietrznej .

Chodzi nie tylko o dostarczenie sprzętu, lecz także o połączenie rumuńskich radarów, samolotów i systemów naziemnych w jeden szybszy łańcuch wykrywania, identyfikacji i reakcji. Działania te mają być uzupełnieniem istniejących rumuńskich zdolności, pod kierownictwem operacyjnym SACEUR .

Personel, szkolenie i stała obecność

Hiszpania i Włochy wysyłają do Rumunii nie tylko sprzęt. Ich żołnierze mają szkolić rumuńskie jednostki i pomagać w obsłudze systemów przeciwdronowych . Obecność brytyjskich Typhoonów zapewnia z kolei stałą zdolność do prowadzenia patroli bojowych, którą można w razie potrzeby rozszerzyć .

Szersze tło: dlaczego reakcja jest tak szybka?

Incydent w Gałaczu wydarzył się w momencie rosnącej presji na wschodnią flankę NATO. Państwa Unii Europejskiej coraz uważniej obserwują ukraińskie ataki dalekiego zasięgu na cele w Rosji. Obawiają się, że spirala działań odwetowych może zwiększyć ryzyko bezpośredniego wciągnięcia NATO do wojny. To komplikuje debatę o tym, jak stanowcza powinna być odpowiedź Sojuszu na kolejne incydenty przy granicy z Ukrainą.

Dodatkowym źródłem niepokoju są doniesienia o planowanych redukcjach amerykańskich wojsk w Niemczech — według przywoływanych planów administracji Joe Bidena chodziło o około 10 tys. żołnierzy. Państwa wschodniej flanki obawiają się, że ograniczenie amerykańskiej obecności może osłabić konwencjonalne odstraszanie w Europie właśnie wtedy, gdy zagrożenia powietrzne stają się częstsze.

Rumunia sygnalizowała także możliwość powołania się na art. 4 Traktatu Północnoatlantyckiego. Przepis ten pozwala każdemu sojusznikowi zażądać konsultacji, gdy uważa, że zagrożone są jego integralność terytorialna, niezależność polityczna lub bezpieczeństwo . Art. 4 nie uruchamia automatycznie działań wojskowych, ale przenosi sprawę na formalną agendę Rady Północnoatlantyckiej i może ułatwić uzgodnienie stałego, skoordynowanego rozmieszczenia obrony powietrznej .

Dron, który przeleciał nad Dunajem i uderzył w blok mieszkalny, stał się więc czymś więcej niż pojedynczym incydentem. Zmusza NATO do odpowiedzi na pytanie, czy jego systemy potrafią chronić granice przed tanimi, nisko lecącymi bezzałogowcami, gdy czas na reakcję mierzy się w minutach. Jak pokazuje pakiet zapowiedzianych działań — od AWACS-ów i F-16 po NASAMS, zakłócanie elektroniczne i szkolenie wojsk — Sojusz traktuje ten test poważnie.