Przed nami wielkie zaćmienie Słońca 2026. Naukowcy ruszą w pościg samolotami, balonami i satelitami

Myśliwiec NASA WB-57: W pościgu za cieniem z wysokości stratosfery

Naukowcy finansowani przez NASA będą gonić cień Księżyca za pomocą wysokopułapowego samolotu badawczego WB-57 . Odrzutowiec poleci na wysokości około 50 000 stóp (15 km) w stratosferze, ponad większością chmur i zniekształceń atmosferycznych, co pozwoli jego instrumentom na uchwycenie najczystszych obrazów zaćmienia .

W stożku dziobowym zamontowano SCIFLI Multispectral Airborne Imager (SAMI) — system czterech kamer wykonujących zdjęcia w wysokiej rozdzielczości z prędkością co najmniej 20 klatek na sekundę w zakresie światła widzialnego i podczerwieni . Lecąc z prędkością 740 km/h (460 mph) wzdłuż ścieżki zaćmienia, samolot wydłuży obserwację korony do prawie trzech minut — czyli o około 30 sekund dłużej niż obserwatorzy na ziemi . Dodatkowo, wysokość lotu pozwala kamerom rejestrować długości fal podczerwonych, które są pochłaniane przez niższe warstwy atmosfery, zanim dotrą do powierzchni Ziemi .

NASA wysyła w tę misję trzy samoloty WB-57 . W powietrzu dołączy do nich Irlandzki Korpus Powietrzny oraz kilka małych prywatnych maszyn, które również będą walczyć o optymalne pozycje do obserwacji .

Kampania balonowa: Ponad 80 czujników bada atmosferę

Finansowany przez NASA Nationwide Eclipse Ballooning Project (NEBP) wyśle pięć uniwersyteckich zespołów studenckich na Islandię i do Hiszpanii, by wystrzeliły balony naukowe przed, w trakcie i po zaćmieniu . Pod kierownictwem dr Angeli Des Jardins z Montana State University zespoły planują łącznie wystrzelić około 80–86 balonów .

• Na Islandii dwa zespoły zajmujące się fizyką atmosfery wypuszczą około 80 małych radiosond w ramach 30-godzinnej kampanii, rozpoczynającej się 18 godzin przed zaćmieniem i trwającej osiem godzin po nim . Balony te niosą czujniki do pomiaru temperatury, ciśnienia, wilgotności i wiatru w warstwie granicznej atmosfery — najniższej części atmosfery, gdzie zachodzą zjawiska pogodowe .
• W Hiszpanii trzy zespoły inżynieryjne wystrzelą sześć większych balonów lateksowych, przenoszących ładunki o masie do 6 kg każdy . Będą one rejestrować obrazy cienia zaćmienia w 360 stopniach z perspektywy bliskiej kosmosowi oraz mierzyć poziom ozonu .

Sondy ESA Solar Orbiter i Proba-3: Skoordynowane obserwacje z kosmosu

Sonda Solar Orbiter Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) wejdzie w dedykowane Okno Obserwacji Zdalnych (RSW) od 9 sierpnia 2026 roku, co umożliwi skoordynowane obserwacje z naziemnymi kampaniami zaćmienia . Jej instrumenty do obserwacji zdalnych — EUI, PHI, Metis i SPICE — będą obrazować atmosferę Słońca, ze szczególnym uwzględnieniem 12 sierpnia .

Unikalna pozycja Solar Orbiter po przeciwnej stronie Słońca w tygodniach poprzedzających zaćmienie oznacza, że może on mapować pola magnetyczne na stronie Słońca niewidocznej z Ziemi, co — wraz z danymi z sond krążących wokół Ziemi — pozwoli stworzyć pełny obraz aktywności magnetycznej gwiazdy . Dane z sondy będą konfrontowane z pomiarami naziemnymi i lotniczymi w celu zbadania struktury korony oraz pochodzenia wiatru słonecznego .

Misja ESA Proba-3, niosąca koronograf ASPIICS, od 28 lipca 2026 roku znajduje się w ciągłym zestawie orbit koronograficznych i będzie obserwować przed i po naziemnym zaćmieniu 12 sierpnia . ESA uruchomiła codzienne symulacje zaćmienia na stronie sun.esa.int/eclipse w celu koordynacji przewidywań zarówno z Solar Orbiter, jak i Proba-3 .

Stacje naziemne: Obserwatorium Ebre i inne

Historyczne Obserwatorium Ebre (Observatori de l'Ebre) w Roquetes w Hiszpanii — położone na ścieżce zaćmienia — przeprowadzi naziemne pomiary słoneczne i atmosferyczne. Jego instrumenty zarejestrują linie emisyjne korony, zmiany pola magnetycznego i zakłócenia jonosferyczne podczas fazy całkowitej, uzupełniając dane z platform powietrznych i kosmicznych.

Inne stacje naziemne w Hiszpanii, w tym te koordynowane przez hiszpański Narodowy Instytut Geograficzny (IGN), będą mierzyć momenty kontaktu zaćmienia i monitorować warunki jonosferyczne .

Cztery kluczowe pytania naukowe

1. Co ogrzewa koronę Słońca do milionów stopni? Zewnętrzna atmosfera Słońca jest setki razy gorętsza od jego powierzchni, co przeczy prostej fizyce. Obrazowanie SAMI na WB-57 uchwyci w wysokiej rozdzielczości drobną strukturę korony i jej gradienty temperatury . Porównanie tych danych z jednoczesnymi pomiarami z Solar Orbiter pomoże zweryfikować modele mechanizmów ogrzewania korony .

2. Jak wiatr słoneczny rozchodzi się od Słońca? Skoordynowane obserwacje między naziemnymi koronografami, WB-57, Solar Orbiter i koronografem ASPIICS na Proba-3 pozwolą śledzić przepływy plazmy od niskiej korony aż do wiatru słonecznego . Zaćmienie zapewnia rzadką naturalną okultację, która ujawnia najsłabsze regiony korony, gdzie wiatr słoneczny jest przyspieszany.

3. Jaki jest wpływ nagłego cienia słonecznego na atmosferę? Kampania balonowa zmierzy, jak spada temperatura powierzchni, zmieniają się wiatry i zmienia się turbulencja w warstwie granicznej planety, gdy światło słoneczne zostaje gwałtownie zablokowane . Dane te udoskonalą modele tego, jak promieniowanie słoneczne napędza pogodę i dynamikę warstwy granicznej.

4. Jak jonosfera reaguje na gwałtowne zmiany strumienia słonecznego? Obserwatorium Ebre i inne stacje naziemne będą śledzić gęstość elektronów w jonosferze i zmiany pola magnetycznego podczas zaćmienia, badając sprzężenie między promieniowaniem słonecznym a górną atmosferą Ziemi.

Jak oglądać i śledzić

NASA będzie transmitować zaćmienie na żywo od 19:15 czasu środkowoeuropejskiego (1:15 p.m. EDT) 12 sierpnia na stronie NASA.gov/live . ESA udostępnia codzienne aktualizacje symulacji na stronie sun.esa.int/eclipse oraz materiały koordynacyjne na esa.int/solareclipse .

Dla obserwatorów w całej Europie, północnej Ameryce Północnej i zachodniej Afryce widoczne będzie częściowe zaćmienie Słońca — w wielu miejscach Księżyc zasłoni ponad 90% tarczy słonecznej .