Singapur apeluje o międzynarodowy nadzór nad zaawansowaną AI. Co zakłada deklaracja?

Najbardziej zaawansowane modele sztucznej inteligencji — określane jako frontier AI — rozwijają się szybko, a związane z nimi zagrożenia dla bezpieczeństwa nie muszą zatrzymywać się na granicach państw. To powód, dla którego 21 września 2026 r., podczas tygodnia Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku, przedstawiono deklarację A Call for Control of Frontier AI Models. Jej cel to zachować kontrolę człowieka nad AI, nie rezygnując z korzyści, jakie może przynieść technologia.13133

Dlaczego Singapur poparł apel?

Premier Lawrence Wong ujął stanowisko Singapuru jako połączenie dwóch priorytetów: AI ma ogromny potencjał, ale musi pozostać pod ludzką kontrolą i nadzorem. Singapur był jedynym państwem Azji Południowo-Wschodniej wśród uczestników początkowego apelu.617

Autorzy deklaracji wskazują, że AI może poprawiać jakość życia, przyspieszać naukę i wzmacniać gospodarki. Zarazem ostrzegają, że tempo rozwoju najbardziej zaawansowanych modeli stwarza ryzyka, z którymi działania poszczególnych państw mogą sobie nie poradzić. Podkreślają też, że AI powinna pozostawać pod nadzorem człowieka oraz być rozwijana i stosowana zgodnie z prawem międzynarodowym.1331

Co miałoby się zmienić?

Deklaracja wskazuje zadania dla trzech grup. Firmy powinny przyjąć przejrzyste procedury bezpieczeństwa, obejmujące obowiązkowe testy przed wdrożeniem i niezależne oceny. Wykwalifikowani oceniający mieliby otrzymać dostęp wystarczający do zbadania ryzyka.30

Rządy i organizacje regionalne powinny uzgadniać wspólne standardy oraz zwiększać przejrzystość, między innymi przez wymianę informacji o poważnych incydentach związanych z bezpieczeństwem. W relacjach o propozycjach pojawia się również postulat szerszego dostępu do wiedzy naukowej i wiarygodnych ocen.2530

Państwa członkowskie ONZ miałyby wykorzystać istniejące mechanizmy współpracy i rozważyć powołanie instytucji międzynarodowej. Mogłaby ona ustalać standardy, umożliwiać weryfikację oraz zwoływać państwa do rozmów, gdy możliwości AI przekroczą określone progi. To propozycja do rozważenia, nie instytucja utworzona przez deklarację. W przywołanych postulatach nie ma też wyraźnego żądania wstrzymania rozwoju zaawansowanej AI.293036

Kto poparł inicjatywę?

Apel zainicjowali prezydent Finlandii Alexander Stubb i premier Norwegii Jonas Gahr Støre. Według kancelarii fińskiego prezydenta przy ogłoszeniu poparli go przedstawiciele 20 państw: Finlandii, Norwegii, Danii, Islandii, Estonii, Łotwy, Niderlandów, Irlandii, Niemiec, Hiszpanii, Mołdawii, Turcji, Zjednoczonych Emiratów Arabskich, Bahrajnu, Kazachstanu, Singapuru, Kenii, Republiki Południowej Afryki, Kanady i Australii. Dołączyła także Komisja Europejska. Kancelaria informowała później o kolejnych osobach popierających apel, dlatego tej początkowej listy nie należy traktować jako ostatecznej.33

Wśród początkowych uczestników nie było Stanów Zjednoczonych ani Chin. Stubb mówił, że liczy na poszerzenie grona popierających, ale sama nieobecność tych państw nie wyjaśnia ich decyzji.9 Sekretarz generalny ONZ António Guterres przyjął inicjatywę z zadowoleniem i poparł rozważenie standardów, weryfikacji oraz mechanizmu zwoływania państw po przekroczeniu progów możliwości AI.36

Apel wpisuje się w szerszą debatę o bezpieczeństwie najbardziej zaawansowanych modeli. Wcześniej we wrześniu Microsoft opublikował zasady dotyczące rozwoju swoich modeli, a Anthropic ogłosił współpracę z Accenture przy ich niezależnej ocenie. Te działania pokazują kontekst debaty, lecz nie dowodzą, że były przyczyną wspólnej deklaracji państw.3940