Od oddziałów partyzanckich do wojny z AI: 99 lat przemian chińskiej armii

Tegoroczne obchody miały zatem wymiar nie tylko symboliczny. W obliczu zbliżającego się terminu na 2027 rok Xi Jinping wezwał PLA do szybszego wdrażania AI, rozwijania technologii bezzałogowych i stworzenia „inteligentnego systemu wojskowego”. Ma to być kolejny etap przejścia od działań opartych na informatyzacji do prowadzenia działań wojennych wspieranych przez systemy inteligentne .

Początki: powstanie nanchangskie i wojna partyzancka (1927–1949)

PLA wywodzi swoje początki z powstania nanchangskiego z 1 sierpnia 1927 roku. Wówczas siły komunistyczne rozpoczęły zbrojne wystąpienie przeciwko Kuomintangowi — wydarzenie uznawane za początek chińskich sił zbrojnych kierowanych przez Komunistyczną Partię Chin .

W kolejnych dekadach formacja, określana wówczas m.in. jako Armia Czerwona i Ósma Armia, rozwinęła model asymetrycznej wojny, oparty na mobilizacji ludności i działaniach partyzanckich. Strategia ta odegrała rolę zarówno w chińskiej wojnie domowej, jak i w wojnie z Japonią w latach 1937–1945 .

Xi Zhongxun i oddział w Shaanxi-Gansu

W kwietniu 1932 roku 18-letni Xi Zhongxun dowodził nowo utworzonym Piątym Oddziałem Armii Czerwonej — formacją partyzancką działającą w górach powiatu Yongshou w prowincji Shaanxi. Liczący około 200 osób oddział powstał po reorganizacji zbuntowanego batalionu należącego wcześniej do armii lokalnego watażki. Jego zadaniem było nawiązanie kontaktu z innym oddziałem Armii Czerwonej .

Szerszy kontekst tego epizodu wiąże się z powstaniem Liangdang z marca 1932 roku, którego organizacją zajmowali się Xi Zhongxun i inni działacze. Xi pełnił wówczas funkcję sekretarza komitetu partyjnego Piątego Oddziału . W rocznicowych retrospektywach historia ta jest przedstawiana jako przykład oddolnych, partyzanckich korzeni PLA .

Od armii lądowej do odstraszania nuklearnego (lata 50.–80.)

Po utworzeniu Chińskiej Republiki Ludowej w 1949 roku PLA zaczęła przekształcać się w regularne siły zbrojne. Rozbudowano poszczególne rodzaje wojsk, w tym wojska lądowe, marynarkę wojenną i lotnictwo.

W latach 60. i 70. Chiny rozwijały broń jądrową oraz strategiczne siły rakietowe, które dziś funkcjonują jako Wojska Rakietowe Armii Ludowo-Wyzwoleńczej. Zmieniło to charakter chińskiej armii: z formacji skupionej przede wszystkim na obronie terytorialnej zaczęła ona stawać się narzędziem strategicznego odstraszania .

Redukcja liczebności i profesjonalizacja (lata 80.–2000.)

Za rządów Deng Xiaopinga PLA przeszła znaczącą redukcję liczebności. Priorytetem miała być jakość, a nie sama liczba żołnierzy. W latach 90. i na początku XXI wieku nacisk przesunął się na tak zwaną informatyzację działań wojennych — wykorzystanie systemów dowodzenia, łączności, rozpoznania i nadzoru, precyzyjnego uzbrojenia oraz doktryny operacji połączonych .

W kolejnych latach armia zyskała m.in. lotniskowce, pociski strategiczne i samoloty bojowe o obniżonej wykrywalności. Była to zasadnicza zmiana w porównaniu z lekką bronią i improwizowanym charakterem formacji z 1927 roku .

Trzy etapy modernizacji wyznaczone przez Xi Jinpinga

Podczas XIX Zjazdu Komunistycznej Partii Chin w 2017 roku Xi Jinping sformalizował trzyetapowy plan rozwoju chińskich sił zbrojnych .

• Do 2027 roku — cel na stulecie PLA: osiągnięcie mechanizacji i znaczący postęp w kierunku sił połączonych, usieciowionych i opartych na informatyzacji. Termin przypada na 1 sierpnia 2027 roku, czyli setną rocznicę powstania armii . Raporty Departamentu Obrony USA i analizy amerykańskiej Congressional Research Service potwierdzają, że Xi określił ten etap jako realizację „celu stulecia powstania armii” .
• Do 2035 roku: zasadnicze zakończenie procesu modernizacji sił zbrojnych i osiągnięcie zaawansowanych zdolności w kluczowych obszarach .
• Do 2049 roku: stworzenie armii „światowej klasy”, zdolnej do projekcji siły i strategicznej rywalizacji. Termin ten wiąże się ze stuleciem powstania Chińskiej Republiki Ludowej .

Zwrot ku „inteligentnemu systemowi wojskowemu”

W przededniu 99. rocznicy Xi Jinping polecił przyspieszyć wojskowe zastosowania sztucznej inteligencji. Podczas posiedzenia poświęconego analizie politycznej wezwał siły zbrojne do budowy „inteligentnego systemu wojskowego” oraz szerszego wykorzystania technologii bezzałogowych .

Według relacji The Times of India Xi mówił o wzmacnianiu zastosowań bezzałogowych technologii inteligentnych, pogłębianiu rozwoju i wdrażania sieciowych systemów informacyjnych oraz stopniowym tworzeniu inteligentnego systemu wojskowego .

Ten kierunek oznacza przejście od informatyzacji do tak zwanej inteligentnej militaryzacji — wykorzystania AI, autonomicznych systemów i zintegrowanych sieci w planowaniu oraz prowadzeniu działań wojskowych. Analitycy Air University wskazują, że cel na 2027 rok już wcześniej obejmował zintegrowany rozwój mechanizacji, informatyzacji i inteligentnych zdolności. Dyrektywa z 2026 roku jest więc raczej przyspieszeniem istniejącej strategii niż jej całkowitą zmianą .

Rok 2026 jako odliczanie do przełomu

W rocznicowych podsumowaniach 2026 rok określany jest jako „krytyczny” etap przed terminem na 2027 rok . Oficjalne komunikaty podkreślają modernizację wyposażenia, reformy zwiększające gotowość do operacji połączonych oraz integrację sztucznej inteligencji .

Analizy dotyczące chińskiego 15. planu pięcioletniego na lata 2026–2030 przewidują, że w pobliżu setnej rocznicy PLA może prezentować pierwsze demonstracje zaawansowanych zdolności. Wśród wymienianych obszarów znajdują się m.in. czujniki kwantowe, sztuczna inteligencja i technologie przeciwdziałające pociskom hipersonicznym. Nie muszą to być jeszcze w pełni dojrzałe systemy — pokazanie prototypów lub częściowej integracji miałoby jednak sygnalizować postęp w realizacji szerszych celów modernizacyjnych .

Rocznicowa narracja łączy skromne początki z nowoczesną technologią: od niewielkich oddziałów i starego typu karabinów po lotniskowce, pociski strategiczne oraz myśliwce o obniżonej wykrywalności . W 2026 roku obchody 99. rocznicy stały się więc jednocześnie podsumowaniem przeszłości i punktem kontrolnym przed najważniejszym jak dotąd terminem modernizacji PLA — setną rocznicą w 2027 roku.