Las może dostarczać drewna, ale także zatrzymywać dwutlenek węgla. Rzeka może służyć gospodarce na więcej sposobów, niż wynikałoby to z wartości sprzedanych produktów. Bhutan chce, by takie korzyści z przyrody były widoczne w krajowych rachunkach. We wrześniu 2026 roku jako pierwszy kraj przyjął na poziomie krajowym produkt ekosystemowy brutto — GEP. Premier Tshering Tobgay ogłosił podczas Tygodnia Klimatycznego w Nowym Jorku, że GEP Bhutanu za 2024 rok wyniósł około 6,2 mld dolarów.
1
15
Co kryje się za kwotą 6,2 mld dolarów?
GEP wyraża w pieniądzu wartość usług świadczonych przez ekosystemy na określonym obszarze i w określonym czasie, zwykle w ciągu roku.
18 W przypadku Bhutanu chodzi o korzyści związane między innymi z lasami, rzekami, glebami i krajobrazem.
15 Bhutański urząd statystyczny, przy wsparciu ekspertów związanych z Uniwersytetem Stanforda, omawiał w pracach nad GEP m.in. pochłanianie dwutlenku węgla, zasoby wody, zatrzymywanie osadów, rolnictwo, leśnictwo i turystykę. Dostępny opis tych prac nie pozwala jednak ustalić, jaki udział każda z tych pozycji miała w końcowym oszacowaniu.
38
Stanford określił GEP Bhutanu jako „około dwa razy” większy od jego PKB.
1 Porównując dane za ten sam rok, otrzymujemy bardziej precyzyjny obraz: wobec podawanego PKB za 2024 rok w wysokości 3,35 mld dolarów, GEP był około 1,85 razy większy.
28 Bank Światowy podaje 3,58 mld dolarów PKB za 2025 rok, ale zestawienie tej kwoty z GEP za 2024 rok oznaczałoby porównanie różnych lat.
30
To porównanie pokazuje skalę oszacowania, a nie dodatkowe 6,2 mld dolarów, które można dopisać do PKB. Wskaźniki mierzą różne rzeczy, a część produkcji zależnej od przyrody może być ujęta w obu.
18
Dlaczego przełomem jest przyjęcie GEP przez cały kraj?
Pojedyncza wycena może szybko stracić aktualność. Znaczenie decyzji Bhutanu polega na tym, że kraj wraz ze stanfordzką Natural Capital Alliance pracuje nad systemem regularnego aktualizowania GEP i wykorzystywania go przy kształtowaniu oraz finansowaniu zrównoważonego wzrostu.
17 Bhutański urząd statystyczny prowadził już prace techniczne nad szacunkami i przyszłymi priorytetami rachunkowości ekosystemowej.
38 Dostępne materiały nie wskazują natomiast, które konkretne decyzje budżetowe lub inwestycyjne zmieniły się dotąd dzięki nowej mierze.
GEP nie zastępuje bhutańskiej koncepcji szczęścia narodowego brutto, która szerzej ujmuje postęp i dobrostan. Ma ją uzupełniać, przypisując wartość pieniężną usługom ekosystemowym.
12
18
21 Jak ujęła to Gretchen Daily ze Stanforda, postęp ludzi i przyroda nie są ze sobą w konflikcie, lecz są nierozłączne.
1 Kontekstem jest też status Bhutanu jako jednego z bardzo niewielu krajów o ujemnym bilansie emisji dwutlenku węgla — Bank Światowy nie nazywa go jedynym takim państwem.
40
Bhutan nie wymyślił GEP: według Stanforda Chiny wcześniej szeroko rozwijały i stosowały tę miarę. Nowością jest przyjęcie jej na poziomie całego państwa. Czy okaże się użyteczna, pokaże dopiero to, czy aktualizowane rachunki zaczną realnie pomagać w podejmowaniu decyzji i pozyskiwaniu finansowania.
1
17