El Niño 2026–2027. Dlaczego kakao, kawa i cukier są zagrożone?

El Niño to zjawisko polegające na ponadprzeciętnym ociepleniu wód powierzchniowych w centralnej i wschodniej części równikowego Pacyfiku. Zmienia ono układ opadów i temperatur na dużych obszarach świata. Według amerykańskiego Narodowego Centrum Prognoz Klimatycznych (NOAA) El Niño już występuje, nasila się, a prawdopodobieństwo osiągnięcia poziomu „bardzo silnego” jesienią i zimą na półkuli północnej 2026–2027 przekracza 90 proc. Zjawisko może utrzymać się do wiosny 2027 roku.

Dla rynków rolnych oznacza to przede wszystkim większą premię za ryzyko pogodowe. Nie należy jednak utożsamiać prawdopodobieństwa bardzo silnego El Niño z pewnością ustanowienia rekordu. Bloomberg ocenia, że obecne zjawisko może stać się najsilniejszym od 76 lat, lecz oficjalna prognoza NOAA nie potwierdza jeszcze takiego scenariusza.

Dlaczego El Niño może podbić ceny surowców rolnych?

El Niño nie przynosi wszędzie takiej samej pogody. W jednym regionie może oznaczać suszę i upały, a w innym — nadmierne opady, opóźnione zbiory lub straty po zbiorach. To szczególnie ważne w przypadku upraw skoncentrowanych w kilku krajach. Problemy pogodowe w zaledwie kilku kluczowych regionach mogą osłabić globalną podaż.

Skutki mogą być dotkliwsze, ponieważ rolnicy nadal ponoszą wysokie koszty nawozów, paliwa i energii. Mniejsze gospodarstwa mogą mieć ograniczone możliwości nawadniania, nawożenia, odtwarzania plantacji czy absorpcji strat po słabym sezonie. Presja dotyczy również przetwórstwa i transportu. Dostępne materiały nie pozwalają jednak dokładnie wyliczyć, jaką część zmian cen każdego surowca można przypisać samym kosztom energii i nawozów.

Kakao: największe ryzyko w Afryce Zachodniej

Wybrzeże Kości Słoniowej i Ghana należą do najważniejszych dostawców kakao na świecie, dlatego warunki pogodowe w Afryce Zachodniej mają duże znaczenie dla globalnego bilansu. Dane historyczne przywołane przez Reuters wskazują, że każdemu silnemu El Niño w ciągu ostatnich 55 lat towarzyszył spadek produkcji kakao. To sygnał ostrzegawczy, a nie dowód, że każda kolejna faza El Niño przyniesie identyczną skalę strat.

Ghana obniża prognozę produkcji

Ghański regulator rynku kakao przewiduje, że produkcja w sezonie 2026–2027 wyniesie 450–550 tys. ton, wobec 750 tys. ton prognozowanych dla sezonu 2025–2026. El Niño jest tylko jedną z przyczyn pogorszenia perspektyw. Wśród pozostałych wymienia się chorobę swollen shoot oraz starzenie się plantacji.

Wybrzeże Kości Słoniowej ostrożniej zawiera nowe kontrakty

Wybrzeże Kości Słoniowej sprzedało już około 1 mln ton kakao w kontraktach eksportowych na główny sezon 2026–2027. Następnie tempo zawierania kolejnych umów spadło z powodu obaw, że El Niño ograniczy przyszłą produkcję. Pokazuje to, że uczestnicy rynku reagują na ryzyko jeszcze przed poznaniem ostatecznych danych o zbiorach. Ostateczny wynik nadal będzie zależał przede wszystkim od rzeczywistych opadów i warunków na plantacjach.

Globalna nadwyżka może niemal zniknąć

StoneX prognozuje, że globalna nadwyżka kakao w sezonie 2026–2027 może zmniejszyć się do około 25 tys. ton, wobec 422 tys. ton przewidywanych dla obecnego sezonu. Inna firma analityczna, Transgraph Consulting, szacuje nadwyżkę na około 98 tys. ton. Rozbieżność pokazuje, że prognozy wciąż są obarczone dużą niepewnością.

Wspólny wniosek jest jednak jasny: niekorzystna pogoda w Afryce Zachodniej może ograniczyć nadwyżkę i zwiększyć presję na wzrost cen kakao. Na notowania wpływają także popyt na ziarno do przerobu, zapasy, finansowanie eksportu i inne czynniki rynkowe. Nie można więc przypisać całej zmienności cen El Niño.

Kawa: różne zagrożenia w Brazylii, Wietnamie i Indonezji

Rynek kawy może odczuć skutki El Niño na kilka sposobów. Nietypowo intensywne opady opóźniały zbiory w Brazylii, natomiast związane z El Niño upały i susze zwiększają ryzyko spadku plonów oraz pogorszenia jakości ziaren w Brazylii, Wietnamie i Indonezji. Szczególną uwagę zwraca się na robustę. Wietnamskie regiony uprawne mogą zmagać się z długotrwałą suszą, jeśli El Niño będzie dalej się nasilać.

Dostępne dane nie pozwalają jednak potwierdzić konkretnej skali strat w poszczególnych państwach ani wiarygodnie wyliczyć przyszłych cen kawy. Najostrożniejszy wniosek brzmi więc: El Niño zwiększa premię za ryzyko pogodowe, ale nie stanowi jeszcze pewnej prognozy określonego wzrostu produkcji lub cen.

Cukier: straty w Azji mogą zderzyć się z lepszymi warunkami w Brazylii

Suchsza pogoda w Indiach i Tajlandii może obniżyć plony trzciny cukrowej, wspierając światowe ceny cukru. Z kolei większe opady w Brazylii mogą w niektórych fazach sprzyjać rozwojowi trzciny. Jeśli jednak deszczu będzie zbyt dużo, może on utrudniać zbiory i pracę cukrowni.

Ta przeciwstawność sprawia, że wpływ El Niño na cukier jest trudniejszy do przewidzenia niż w przypadku kakao. Brazylia może częściowo zrekompensować niedobory w Azji, ale będzie to zależało od terminu opadów, tempa zbiorów, możliwości przerobowych oraz decyzji, jaka część trzciny trafi do produkcji cukru, a jaka do etanolu. Dostępne źródła nie dają podstaw do przedstawienia pewnej prognozy strat produkcyjnych w Indiach, Tajlandii ani Brazylii.

Ryzyko dotyczy całego łańcucha dostaw

Skutki mogą wykraczać daleko poza pojedynczy słabszy sezon:

• Produkcja: susza, upały i nadmierne opady mogą obniżyć plony, pogorszyć jakość surowca oraz zmienić terminy zbiorów.
• Przetwórstwo i transport: opóźnione lub skumulowane zbiory mogą zwiększać obciążenie zakładów, portów i harmonogramów dostaw.
• Ceny żywności: mniejsza dostępność surowców może podnosić koszty producentów czekolady, palarni kawy, napojów i żywności przetworzonej.
• Bezpieczeństwo żywnościowe: kraje zależne od importu są bardziej narażone, gdy jednocześnie rosną ceny towarów i koszty logistyki.

Największym zagrożeniem nie musi być jednoczesna klęska we wszystkich regionach. Bardziej prawdopodobny problem to kilka lokalnych szoków występujących w zbliżonym czasie w skoncentrowanych obszarach produkcji, gdy gospodarstwa i firmy mają ograniczone możliwości finansowe reagowania.

Jak ograniczać straty?

Wczesne ostrzeganie musi prowadzić do szybkich działań

Prognoza sezonowa jest użyteczna tylko wtedy, gdy przekłada się na pomoc przed wystąpieniem szkód. Może to oznaczać wcześniejsze przygotowanie nasion, nawozów i paliwa, dostęp do kredytu, wsparcie nawadniania, monitoring chorób i szkodników, ubezpieczenia upraw oraz celowaną pomoc żywnościową.

Większa odporność gospodarstw

Odmiany odporne na suszę i wysokie temperatury, zacienianie upraw, poprawa zatrzymywania wilgoci w glebie, nawadnianie tam, gdzie jest ono wykonalne, oraz dywersyfikacja upraw mogą ograniczyć zależność od jednego scenariusza pogodowego. W przypadku kakao i kawy odtworzenie wieloletniej plantacji zajmuje znacznie więcej czasu niż odbudowa sezonowej uprawy żywności, dlatego wczesne inwestycje mają szczególne znaczenie.

Bufory systemu nadal są ważne

Zapasy zbóż i zdywersyfikowane źródła importu mogą amortyzować wstrząsy na rynkach podstawowej żywności. Duzi eksporterzy, tacy jak Brazylia w przypadku wielu produktów rolnych oraz Rosja na rynku pszenicy, mogą pomóc utrzymać stabilność globalnej podaży, jeśli ich własne zbiory, logistyka i polityka handlowa pozostaną przewidywalne. Takie bufory nie zastąpią jednak w pełni braków w przypadku upraw wieloletnich, takich jak kakao i kawa.

Wniosek: silny sygnał ostrzegawczy, nie przepowiednia cen

Najnowsze dane wskazują, że El Niño 2026–2027 stanowi poważne ryzyko pogodowe. NOAA ocenia prawdopodobieństwo bardzo silnego zjawiska na ponad 90 proc., a niektóre doniesienia medialne sugerują, że może ono znaleźć się wśród najsilniejszych w historii obserwacji.

Najmocniejsze dowody na ryzyko ograniczenia podaży dotyczą obecnie kakao, zwłaszcza w Ghanie i na Wybrzeżu Kości Słoniowej. Kawa i cukier również są narażone, lecz skutki będą różne w poszczególnych krajach. Nie można jeszcze przełożyć ich na precyzyjną prognozę produkcji ani cen.

Kluczową zmienną pozostaną rzeczywiste opady w konkretnych regionach, a nie tylko temperatura wód Pacyfiku. El Niño zwiększa prawdopodobieństwo określonych wzorców pogodowych, ale nie przesądza automatycznie o wielkości zbiorów, cenie surowca ani ustanowieniu klimatycznego rekordu.