Hongkong stawia na AI w szkołach. Zamiast zakazów wybiera zasadę „ucz, nie zabraniaj”

Stawką jest odpowiedź na pytanie ważne nie tylko dla Hongkongu: jak chronić dobrostan uczniów, nie pozbawiając ich umiejętności potrzebnych w świecie, w którym narzędzia AI będą coraz powszechniejsze?

Świat skręca w stronę ograniczeń

Ostatnie decyzje kilku państw pokazują wyraźny zwrot ku regulacjom i ograniczeniom dostępu.

• Australia jako pierwszy kraj zakazała korzystania z mediów społecznościowych osobom poniżej 16. roku życia. Przepisy obejmują między innymi TikToka, Instagram, YouTube i Facebooka, a platformom, które nie podejmą odpowiednich działań, grożą kary sięgające 49,5 mln dolarów australijskich . Jednak trzy miesiące po wejściu zakazu w życie większość nastolatków nadal miała dostęp do mediów społecznościowych. W rezultacie rząd przygotował przepisy wzmacniające egzekwowanie regulacji .
• Norwegia od końca sierpnia 2026 r. wprowadza niemal całkowity zakaz korzystania z generatywnej AI przez uczniów w wieku 6–13 lat, czyli w klasach 1–7. Osoby w wieku 14–16 lat będą mogły używać takich narzędzi wyłącznie pod bezpośrednim nadzorem nauczyciela . Norwegia zakazała również smartfonów w szkołach w 2024 r. i przygotowuje ustawę ograniczającą dostęp do mediów społecznościowych osobom poniżej 16 lat .
• Szwecja planuje wprowadzić od jesieni 2026 r. obowiązkowy, ogólnokrajowy zakaz używania telefonów komórkowych we wszystkich szkołach i świetlicach .
• Wielka Brytania prowadzi konsultacje dotyczące korzystania przez dzieci z mediów społecznościowych. W szkołach obowiązuje podejście „bez telefonów jako standard”, a rząd analizuje między innymi ograniczenia funkcji uzależniających i skuteczniejsze weryfikowanie wieku .
• W kilku państwach europejskich — między innymi w Szwecji, Finlandii, Norwegii, Danii, Francji i Włoszech — ogranicza się czas spędzany przed ekranem i wraca do papierowych materiałów edukacyjnych .

To nie jest wyłącznie spór o urządzenia. Zwolennicy ograniczeń argumentują, że szkoła powinna najpierw zapewnić uczniom solidne podstawy: czytanie, pisanie, matematykę, koncentrację i samodzielne rozumowanie.

Plan Hongkongu: technologia z zabezpieczeniami

W czerwcu 2026 r. hongkoński Urząd Edukacji opublikował Blueprint for Digital Education Development in Primary and Secondary Schools, czyli plan rozwoju edukacji cyfrowej w szkołach podstawowych i średnich. Dokumentowi towarzyszą dwa kluczowe uzupełnienia :

1. Ramy kształcenia kompetencji w zakresie AI — uporządkowany, dostosowany do wieku program obejmujący wiedzę, umiejętności i wartości związane ze sztuczną inteligencją na wszystkich etapach edukacji .
2. Wytyczne dotyczące wykorzystania AI w nauczaniu — zasady dla nauczycieli dotyczące etycznego używania AI w uczeniu się, prowadzeniu lekcji i ocenianiu .

Najważniejsze elementy hongkońskiego modelu to:

• Integracja zamiast zakazu. Szkoły mają uwzględniać strategie edukacji cyfrowej i AI w swoich planach rozwoju oraz przygotowywać harmonogramy wdrażania .
• Cztery priorytety: kształcenie osób łączących kompetencje cyfrowe z „troską humanistyczną”, rozwój zawodowy nauczycieli, budowa infrastruktury inteligentnych kampusów oraz współpraca międzysektorowa .
• 2 mld dolarów hongkońskich przeznaczone z Funduszu Jakości Edukacji na wsparcie wdrażania edukacji cyfrowej .
• Osobne zasady dotyczące generatywnej AI. Wytyczne hongkońskiego Biura Polityki Cyfrowej z kwietnia 2025 r. zalecają, aby uczniowie uzyskiwali zgodę przed użyciem narzędzi generatywnej AI, a nauczyciele nadzorowali ich wykorzystanie .
• Szkolenia nauczycieli. Urząd Edukacji uruchomił serię kursów, które mają pomóc pedagogom systematycznie śledzić rozwój AI i poznawać jej zastosowania w klasie .
• Program pilotażowy w szkołach podstawowych. Wprowadzono pilotażowy moduł „Wstęp do sztucznej inteligencji” .

Celem nie jest więc po prostu udostępnienie uczniom nowych narzędzi. Hongkong chce, by rozumieli oni, kiedy AI może pomóc, jak sprawdzać jej odpowiedzi i gdzie kończy się użyteczna pomoc, a zaczyna nadmierne poleganie na technologii.

Hongkong kontra model zakazów

Dlaczego „ucz, nie zabraniaj”?

Hongkoński model opiera się na dwóch założeniach. Po pierwsze, całkowite zakazy mogą być trudne do wyegzekwowania — doświadczenie Australii pokazuje, że sama regulacja nie musi odciąć młodych ludzi od platform. Po drugie, długofalowa odporność na zagrożenia cyfrowe może wymagać nie tylko zablokowania dostępu, lecz także wykształcenia krytycznego osądu.

Australijski zakaz już wymaga dodatkowych działań egzekucyjnych, ponieważ pojawiły się dowody, że dzieci nadal korzystają z objętych nim platform . To nie oznacza, że regulacje są nieskuteczne, ale pokazuje, jak trudno oprzeć ochronę młodych ludzi wyłącznie na barierze prawnej.

Również norweska polityka ma określony kontekst. Rząd informował, że zakaz smartfonów w szkołach z 2024 r. przyniósł około 60 proc. mniej wizyt u psychologów specjalistów . Z kolei niemal całkowity zakaz AI dla uczniów poniżej 13 lat jest bezpośrednią reakcją na spadek wyników krajowych testów. Wyniki te mierzą osiągnięcia szkolne, ale niekoniecznie wszystkie kompetencje potrzebne w przyszłości .

Ray Cheung Chak-chung, członek Rady ds. Rozwoju Programów Nauczania, powiedział, że nowy plan ma uporządkować rozproszone dotąd nauczanie prowadzone przez poszczególne szkoły i wzmocnić krytyczne myślenie uczniów, aby zapobiec nadmiernemu poleganiu na sztucznej inteligencji .

Ryzyko pozostaje poza szkolną bramą

Największą słabością podejścia Hongkongu może być nierówne wdrażanie zasad na poziomie poszczególnych szkół. Nawet jeśli nauczyciele kontrolują użycie AI podczas lekcji, uczniowie nadal mogą być narażeni poza szkołą na negatywne skutki nieograniczonego korzystania z mediów społecznościowych i narzędzi generatywnych.

Hongkong chce odpowiadać na to zagrożenie poprzez edukację opartą na wartościach, kompetencje cyfrowe i odpowiedzialne nawyki, a nie poprzez ustawowy zakaz. Skuteczność takiego modelu będzie zależeć od jakości szkoleń nauczycieli, spójności zasad w szkołach i tego, czy uczniowie rzeczywiście nauczą się samodzielnie oceniać treści tworzone przez AI.

Kluczowa niewiadoma: nie ma dowodów, że Hongkong rozważa ogólnokrajowy zakaz korzystania z mediów społecznościowych przez osoby poniżej 16 lat albo terytorialny zakaz używania telefonów w szkołach. Kierunek polityki wyraźnie faworyzuje rozwijanie kompetencji cyfrowych zamiast powszechnych restrykcji. Jeśli dane dotyczące dobrostanu uczniów wyraźnie się pogorszą, nacisk na „troskę humanistyczną” i wartości etyczne może jednak doprowadzić do zaostrzenia zasad na poziomie szkół — bez konieczności przyjmowania modelu opartego na ustawowym zakazie.