Unia Europejska chce wzmocnić możliwości wykrywania i oceny działań związanych z modyfikacją promieniowania słonecznego — koncepcją, która budzi zarówno nadzieje na ograniczenie ocieplenia, jak i poważne pytania o ryzyko i zasady nadzoru. Wnioski w tym temacie programu Horyzont Europa można składać do 16 lutego 2027 r. Finansowanie ma wspierać monitoring i badanie skutków, a nie testowanie ani wdrażanie technologii.
1
14
32
Czego dotyczy nabór?
Modyfikacja promieniowania słonecznego (SRM, od ang. solar radiation modification) to zbiorcze określenie proponowanych metod, które miałyby odbijać więcej światła słonecznego z powrotem w kosmos lub umożliwiać ucieczkę większej ilości ciepła. Ich zamierzonym efektem byłoby ochłodzenie klimatu, ale możliwe skutki i zagrożenia pozostają niepewne.
18
19
Temat HORIZON-BRIDGING-2027-04-11 zakłada rozwój zdolności do wykrywania i monitorowania badań, innowacji oraz ewentualnych działań wdrożeniowych związanych z SRM. Obejmuje też doskonalenie modeli klimatycznych, które mogą pomóc ustalić, czy zaobserwowane zmiany bilansu promieniowania Ziemi są związane z interwencją, a także ocenę wpływu na klimat i ekosystemy.
1
2
W praktyce monitoring może pomóc budować dokumentację takich działań, a modelowanie i analiza atrybucji — ocenić, czy obserwowane zmiany mają związek z konkretną interwencją, czy wynikają z innych przyczyn. To narzędzia, które mogą wspierać nadzór, ale sam nabór nie gwarantuje, że każde działanie uda się wykryć lub powstrzymać.
1
2
35 mln euro to nie budżet samego monitoringu SRM
Kwota 35 mln euro oznacza orientacyjny budżet całego odpowiedniego naboru Horyzont Europa. Temat poświęcony SRM jest w dokumentach programu wyszczególniony osobno, z orientacyjnym wkładem w wysokości około 10 mln euro. Są to kwoty dotyczące różnych zakresów finansowania — nie należy więc przedstawiać całych 35 mln euro jako pieniędzy przeznaczonych wyłącznie na monitoring SRM.
1
32
Termin składania wniosków w temacie SRM upływa 16 lutego 2027 r.
14
Czego finansowanie nie obejmuje?
Zasady tematu wykluczają eksperymenty terenowe z zakresu SRM oraz badania techniczne i operacyjne nad tą technologią. Pieniądze nie mogą też służyć promowaniu ani wspieraniu rozwoju SRM. Chodzi zatem o zdobywanie wiedzy o możliwych działaniach i ich skutkach, a nie o przeprowadzanie lub umożliwianie interwencji.
2
To rozróżnienie wpisuje się w szerszą debatę o zasadach nadzoru. UE finansowała już prace dotyczące zarządzania badaniami nad SRM, w tym analizę ryzyka i możliwych sposobów nadzorowania eksperymentów terenowych przez władze publiczne.
5 Briefing Parlamentu Europejskiego z 2026 r. wskazuje, że nie istnieją kompleksowe międzynarodowe ramy regulujące SRM, a dyskusje o zasadach zarządzania i moratorium nadal trwają.
17
Badania to nie wdrażanie — i nie alternatywa dla redukcji emisji
Doradcy naukowi Komisji Europejskiej ocenili, że odpowiedzialne badania nad skutkami SRM są potrzebne, ale technologie te nie są gotowe i nie mogą zastąpić ograniczania emisji.
19 Wskazali też na niepewność dotyczącą potencjalnych zagrożeń i wpływu na klimat oraz ekosystemy.
18
20
Nabór koncentruje się na wykrywaniu i ocenie skutków, co należy odróżnić od zezwolenia na wdrożenie technologii. Wykluczenie eksperymentów i badań operacyjnych określa, na co można przeznaczyć te środki, ale samo w sobie nie rozstrzyga szerszej debaty o przyszłych zasadach zarządzania SRM.
2
17