Iran w 2026 roku: Lawina egzekucji w cieniu wojny

Wysoki komisarz ONZ ds. praw człowieka, Volker Türk, oświadczył 5 sierpnia 2026 roku, że od 19 marca stracono co najmniej 56 osób pod zarzutami związanymi z bezpieczeństwem narodowym, w tym 27 powiązanych z protestami styczniowymi, a ponad 100 innych osobom grozi egzekucja . Amnesty International potwierdziła, że od czasu rozpoczęcia ataków amerykańsko-izraelskich 28 lutego co najmniej 36 osób zostało arbitralnie straconych po rażąco niesprawiedliwych procesach na podstawie politycznie motywowanych zarzutów . Amnesty ostrzegła, że co najmniej 60 innych osób, w tym trzy aresztowane jako dzieci, wciąż jest w bezpośrednim niebezpieczeństwie .

Szersze szacunki dotyczące liczby ofiar śmiertelnych masakr protestacyjnych w styczniu 2026 roku są znacznie wyższe: wahają się od 6 488 do około 36 500 osób zabitych przez siły bezpieczeństwa i zagraniczne milicje podczas tłumienia powstania ludowego w dniach 8–9 stycznia 2026 roku .

Kluczowe zastrzeżenie: Udokumentowana liczba 444 egzekucji prawie na pewno zaniża rzeczywistą sumę. Ponieważ ponad 90% egzekucji nie jest ogłaszanych przez władze, niezależne monitorowanie praw człowieka jest poważnie ograniczone, a po wybuchu wojny zapadła „kurtyna milczenia”, prawdziwa liczba jest prawdopodobnie znacznie wyższa . Liczba ONZ wynosząca 56 dotyczy tylko spraw związanych z „bezpieczeństwem narodowym” i nie obejmuje egzekucji za przestępstwa narkotykowe, które historycznie stanowią większość wyroków śmierci w Iranie .

Zarzuty: Uzbrojenie przepisów o bezpieczeństwie narodowym

Najczęściej używane w kampanii egzekucji w 2026 roku zarzuty to szeroko zdefiniowane przestępstwa „związane z bezpieczeństwem narodowym” – w tym „wrogość wobec Boga” (moharebeh), „szerzenie zepsucia na ziemi” oraz „udział w uzbrojonych protestach” .

Misja ONZ ds. ustalenia faktów i Amnesty International potwierdzają, że procesy są rażąco niesprawiedliwe, prowadzone pod torturami i przyspieszone w ramach tak zwanych przez reżim „warunków wojennych” . W jednym z udokumentowanych schematów władze dokonały egzekucji co najmniej 22 więźniów politycznych w ciągu sześciu tygodni – średnio jedna egzekucja co dwa dni – po tajnych rozprawach, którym towarzyszyły tortury i wymuszone zeznania .

W ciągu pierwszych siedmiu miesięcy 2026 roku IHR udokumentowała egzekucje 28 protestujących – 26 powiązanych z protestami styczniowymi i dwóch z powstaniem w 2022 roku . Tylko w okresie czerwiec–lipiec stracono co najmniej pięciu więźniów politycznych .

Cele demograficzne: Mniejszości etniczne i protestujący

Mniejszości etniczne są nieproporcjonalnie często celem represji. Według stanu na początek sierpnia 2026 roku eksperci ONZ udokumentowali egzekucje co najmniej 24 członków mniejszości Beludżów i 22 członków mniejszości kurdyjskiej . Społeczności te są poddawane systematycznym represjom poprzez arbitralne aresztowania, wymuszone zaginięcia i egzekucje.

Co najmniej 28 straconych to protestujący bezpośrednio związani z powstaniem styczniowym 2026 roku . Do najbardziej znanych przypadków należy publiczna egzekucja dwóch protestujących – Abolfazla Sepahiego i Amira Safari – w Isfahanie 28 lipca 2026 roku. Byli oni wśród co najmniej 12 młodych mężczyzn skazanych na śmierć za zabicie czterech policjantów podczas antyreżimowych protestów w Isfahanie w styczniu . Dwóch innych mężczyzn zostało straconych w więzieniu 19 lipca .

Według Amnesty International co najmniej pięć osób skazanych na śmierć było dziećmi w czasie popełnienia zarzucanego czynu .

Wojna jako przykrywka polityczna

Organizacje praw człowieka wprost stwierdzają, że wojna z USA i Izraelem stała się strategiczną zasłoną dymną. Amnesty International poinformowała, że władze wykorzystują „warunki wojenne” jako pretekst do masowych arbitralnych aresztowań (ponad 6 000 osób aresztowanych od 28 lutego), przyspieszonych egzekucji, konfiskaty mienia i zintensyfikowanych represji wobec opozycji .

Kluczowe oświadczenia organizacji praw człowieka wyjaśniają tę dynamikę:

• Organizacje praw człowieka stwierdziły, że wojna „nie stworzyła represji, ale zapewniła polityczną przykrywkę” do przyspieszania wyroków śmierci, ukrywania egzekucji przed rodzinami i zastraszania już i tak traumatycznej populacji .
• Szef ONZ ds. praw człowieka wyraźnie powiązał eskalację z amerykańsko-izraelską kampanią bombową, która rozpoczęła się pod koniec lutego, twierdząc, że egzekucje są wykorzystywane do „wzbudzania strachu wśród ludności i tłumienia sprzeciwu” .
• Heba Morayef z Amnesty powiedziała, że władze wykorzystują „falę egzekucji i wyroków śmierci, aby karać za sprzeciw i demonstrować siłę” .

Po wybuchu wojny niezależne raportowanie o egzekucjach stało się praktycznie niemożliwe w marcu i kwietniu 2026 roku; do świata zewnętrznego docierały tylko oficjalne informacje. Liczby odnotowane za te miesiące należy traktować jako minimalne szacunki, a nie odzwierciedlenie rzeczywistości .

Reakcje międzynarodowe i wewnętrzne

ONZ była najbardziej prominentnym międzynarodowym głosem potępiającym tę kampanię:

• Wysoki komisarz ONZ Volker Türk nazwał sytuację „głęboko niepokojącą” i „alarmującą”, wzywając do natychmiastowego moratorium na egzekucje .
• Niezależna Międzynarodowa Misja ONZ ds. Ustalenia Faktów w Iranie wydała pilny apel 23 lipca 2026 roku o natychmiastowe wstrzymanie wszystkich egzekucji, zwłaszcza 10 mężczyzn w Isfahanie, których krewni zostali już wezwani na ostatnie pożegnanie .
• Specjalna Sprawozdawczyni ONZ Mai Sato pilnie wezwała Iran do wstrzymania egzekucji, ostrzegając, że krewni zostali wezwani na ostatnie pożegnanie .

Amnesty International wezwała do „pilnych działań międzynarodowych”, ostrzegając, że tempo egzekucji stanowi „eskalującą kampanię arbitralnych egzekucji” .

Odbiór wewnętrzny był znaczący:

• Publiczna egzekucja Abolfazla Sepahiego i Amira Safari w Isfahanie 28 lipca wywołała antyreżimowe protesty wewnątrz Iranu .
• Więźniowie w 57 więzieniach rozpoczęli strajki głodowe pod hasłem „Wtorki bez egzekucji”, protestując przeciwko fali egzekucji .
• Działacze opozycyjni i Iran International informują, że reżim wykorzystuje wojnę jako zasłonę dymną do zintensyfikowania tego, co nazywają „kampanią terroru” przeciwko ludności .

Podsumowanie

Podstawowa udokumentowana liczba to 444 egzekucje w ciągu pierwszych siedmiu miesięcy 2026 roku, ale ponieważ ponad 90% egzekucji nie jest ogłaszanych przez władze, rzeczywista liczba jest prawdopodobnie znacznie wyższa. Liczba ONZ wynosząca 56 dotyczy tylko spraw związanych z „bezpieczeństwem narodowym” od 19 marca i nie obejmuje tysięcy egzekucji za przestępstwa narkotykowe, które historycznie stanowią większość wyroków śmierci w Iranie . Wojna z USA i Izraelem nie spowodowała represji – zapewniła jedynie zasłonę bezkarności dla kampanii, która już trwała.