27 krajów uruchamia awaryjne fundusze Banku Światowego po wybuchu wojny w Iranie

Zapotrzebowanie na finansowanie kryzysowe napędzają głównie zakłócenia na rynkach energii i presja fiskalna spowodowana konfliktem.

Wiele gospodarek rozwijających się i wschodzących jest szczególnie podatnych na wahania cen paliw i zakłócenia w szlakach handlowych. Rządy obawiają się:

• Wyższych rachunków za import paliw
• Inflacji wywołanej rosnącymi kosztami energii
• Presji na budżety publiczne
• Spowolnienia wzrostu gospodarczego związanego z zakłóceniami handlu

Jednym z głównych zagrożeń jest niestabilność wokół Cieśniny Ormuz, kluczowego szlaku transportu ropy naftowej. Jakiekolwiek zakłócenia mogą szybko podnieść globalne ceny ropy, zwiększając presję gospodarczą na kraje importujące energię.

Presja ta skłoniła rządy do przygotowania finansowych buforów teraz, zamiast czekać na pełnoskalowy kryzys.

Kenia i Irak: dwie różne presje gospodarcze

Choć kraje szukające wsparcia stoją przed różnymi realiami gospodarczymi, przyczyna jest ta sama – przenoszenie wstrząsów z rynków energii i niestabilności regionalnej.

• Kenia szuka szybkiego finansowania, ponieważ wyższe koszty importu paliw obciążają jej bilans płatniczy i windują ceny krajowe.
• Irak, mimo że jest eksporterem ropy, również poprosił o wsparcie, ponieważ zakłócenia rynkowe związane z konfliktem wpływają na dochody z ropy i stabilność fiskalną.

Te przypadki pokazują, jak globalna zmienność cen energii może obciążać zarówno importerów, jak i eksporterów, choć w różny sposób.

Jak działa opcja szybkiego reagowania Banku Światowego

Jednym z głównych narzędzi, które kraje uruchamiają, jest Opcja Szybkiego Reagowania (Rapid Response Option – RRO).

Mechanizm ten pozwala rządom szybko przekierować do 10% niewykorzystanego finansowania Banku Światowego z istniejących projektów – takich jak infrastrukturalne czy rozwojowe – na potrzeby nadzwyczajne w czasie kryzysu.

Ponieważ środki pochodzą z już zatwierdzonych projektów, kraje mogą uzyskać do nich dostęp znacznie szybciej, niż negocjując nowe pożyczki.

RRO można łączyć z innymi instrumentami kryzysowymi w systemie Banku Światowego, w tym z finansowaniem awaryjnym i opcjami restrukturyzacji zaprojektowanymi w celu przyspieszenia wypłat podczas wstrząsów.

Szerszy zestaw narzędzi do przygotowania i reagowania na kryzysy

Opcja Szybkiego Reagowania jest częścią Zestawu Narzędzi do Przygotowania i Reagowania na Kryzysy (Crisis Preparedness and Response Toolkit), czyli ram Banku Światowego mających pomóc krajom szybko reagować na nagłe wstrząsy gospodarcze lub humanitarne.

Kluczowe cechy zestawu narzędzi:

• Wcześniej uzgodnione mechanizmy finansowania kryzysowego
• Szybka restrukturyzacja istniejących pożyczek
• Okna finansowania awaryjnego aktywowane podczas kryzysów

Chodzi o to, aby przejść od powolnego, reaktywnego pożyczania do wcześniej przygotowanego dostępu do finansowania, dzięki czemu rządy mogą reagować natychmiast, gdy nadchodzi kryzys.

Ile pieniędzy może być dostępnych

Prezes Banku Światowego Ajay Banga powiedział, że zestaw narzędzi może zapewnić około 20–25 miliardów dolarów finansowania niemal natychmiast, ponieważ opiera się na finansowaniu, które zostało już zatwierdzone, ale jeszcze nie wypłacone.

Jeśli konflikt będzie się przeciągał lub rozszerzył, Bank może potencjalnie znacznie zwiększyć skalę wsparcia – nawet do 60–100 miliardów dolarów w dłuższej perspektywie, w zależności od tego, jak kraje zrestrukturyzują istniejące finansowanie i uruchomią dodatkowe narzędzia.

Warto podkreślić, że te liczby oznaczają potencjalny dostęp do finansowania, a nie jeden konkretny pakiet pomocy.

Czego jeszcze nie wiemy

Pomimo wzmożonej aktywności, wiele kluczowych szczegółów pozostaje niejasnych.

Wewnętrzny dokument Banku Światowego, na który powołują się doniesienia, nie ujawnia publicznie wszystkich 27 krajów ani nie określa, ile środków każdy rząd może ostatecznie wykorzystać.

Oznacza to, że obecny rozwój sytuacji najlepiej rozumieć jako globalny, zapobiegawczy ruch finansowy: kraje przygotowują awaryjne kanały finansowania na wypadek, gdyby gospodarcze skutki wojny w Iranie się nasiliły.

Jeśli rynki energii pozostaną zmienne lub zakłócenia w żegludze się nasilą, te wcześniej uzgodnione narzędzia mogą okazać się jednym z najszybszych sposobów dla wrażliwych gospodarek na ustabilizowanie budżetów i reagowanie na rosnące koszty paliw i handlu.