Wielka wtopa tokenizowanego IPO SpaceX. Giełdy kryptowalut odwołały oferty, bo xStocks nie dostarczył akcji

To, co miało być triumfem tokenizacji aktywów, stało się jej największą dotychczasową kompromitacją.

Giełdy z niczym: Bybit, Binance, Bitget i MEXC

Najbardziej brutalny komunikat wydał Bybit. Giełda wprost oświadczyła, że „z powodu niemożności dostarczenia aktywów bazowych przez xStocks, nie otrzymała żadnych akcji SpaceX” i w całości refunduje środki użytkowników .

Bybit uruchomił zapisy na swój produkt „IPO Express” 7 czerwca, oferując go dla użytkowników VIP i Pro po 135 dolarów za akcję plus 5% prowizji . Minimalny zapis wynosił 100 USDC, a maksymalnie można było zapisać się na 50 akcji . Mimo tygodnia zbierania środków, w dniu debiutu okazało się, że pula akcji dla Bybit wynosi zero .

W identycznej sytuacji znalazły się Binance (poprzez swój portfel Web3) oraz Bitget Wallet, które również odwołały kampanie i zwróciły pieniądze, obwiniając o to xStocks . MEXC także anulował swoją ofertę .

W sumie cztery globalne platformy, które tygodniami promowały tokenizowany dostęp do SpaceX, zostały z niczym. Ich jedynym „towarem” okazała się obietnica pośrednika, który nie miał czym jej poprzeć.

Kraken: wyjątek, który potwierdza regułę

Jedyną giełdą, która faktycznie otrzymała przydział akcji, był Kraken. Ale słowo „przydział” to spore nadużycie. Giełda przyznała, że pula, którą dostała od underwriterów, była „znacząco poniżej oczekiwań” przy jednocześnie „ogromnej nadsubskrypcji” ze strony użytkowników .

W praktyce oznaczało to, że każdy „szczęśliwy” użytkownik dostał identyczny, symboliczny przydział – około 4,2786 tokena SPCXx, wartego w dniu debiutu około 578 dolarów (ok. 2300 zł) . Nie miało znaczenia, czy ktoś wpłacił 100, czy 100 000 dolarów – dostał tyle samo. Reszta środków wróciła na konta.

To pokazuje skalę porażki. Kraken, którego spółka-matka Payward zbudowała całą platformę xStocks, był najbliżej źródła akcji . A mimo to nawet on nie był w stanie zapewnić sensownego dostępu. Jak zauważył jeden z analityków, był to dowód na to, że „tokenizowane akcje to niebezpieczna iluzja” .

Dlaczego zabrakło akcji?

Przyczyna była prosta: xStocks nie dostał akcji od underwriterów . W IPO SpaceX pośredniczyły największe banki inwestycyjne, a platforma kryptowalutowa nie miała u nich żadnego „miejsca przy stole”.

Całkowity popyt ze strony inwestorów indywidualnych na giełdach kryptowalutowych był gigantyczny – szacuje się, że przewyższał wartość całej oferty o 3,3 do 4 razy . I choć SpaceX zarezerwował rekordowe 30% całej 75-miliardowej oferty właśnie dla inwestorów detalicznych (trzy razy więcej niż standardowe 5-10%), nie pomogło to platformom kryptowalutowym .

Dlaczego? Bo akcje dla „Kowalskich” trafiły do pięciu tradycyjnych domów maklerskich, które miały to zapisane wprost w prospekcie emisyjnym: Fidelity, Robinhood, SoFi, E*TRADE (Morgan Stanley) i Charles Schwab . To one dostały gwarantowane pule akcji. xStocks, firma z zewnątrz układu, mogła tylko prosić, a gdy zabrakło towaru, była pierwsza do odcięcia.

Co tak naprawdę „kupowali” użytkownicy krypto?

W całym tym zamieszaniu kluczowe jest zrozumienie, że żaden użytkownik giełdy kryptowalut nie zostałby prawnym udziałowcem SpaceX. Oferty dzieliły się na trzy kategorie, z których każda była cieniem prawdziwych akcji :

1. Tokeny zabezpieczone akcjami 1:1 – takie jak SPCXx na Krakenie. Teoretycznie miały być pokryte rzeczywistymi akcjami w depozycie. W praktyce dawały tylko ekspozycję na cenę, bez prawa głosu, dywidendy i – jak się okazało – bez gwarancji dostarczenia .
2. Tokeny SPV – jeszcze bardziej odległe od akcji, oferujące udział w podmiocie specjalnego przeznaczenia, który posiadał akcje SpaceX . Łańcuszek własności był tu jeszcze dłuższy.
3. Syntetyczne kontrakty wieczyste – tutaj nie było nawet pozorów posiadania akcji. To były czysto spekulacyjne zakłady na cenę, oferowane m.in. przez Hyperliquid czy Kraken (z dźwignią 5x) . Na dwa dni przed debiutem handlowano nimi z 15-26% premią w stosunku do ceny emisyjnej 135 dolarów, co pokazuje, jak oderwane od rzeczywistości były te rynki .

Jak podsumował jeden z serwisów, „żaden z produktów nie dawał tej samej pozycji, co zakup zwykłej akcji SPCX u tradycyjnego brokera” . Użytkownicy giełd krypto kupowali ekspozycję na cenę, a nie udziały w firmie. A jak się okazało, nawet tej ekspozycji nie byli w stanie dostać.

Czego nauczyła nas wpadka SpaceX?

To wydarzenie to nie tylko anegdota o niewypale. To test, który pokazał prawdę o rzekomej rewolucji tokenizacji:

• Blockchain nie ominie strażników rynku kapitałowego. Żaden smart kontrakt nie zmusi Goldmana Sachsa czy Morgan Stanley do przyznania akcji platformie kryptowalutowej. Token jest tylko opakowaniem – towarem wciąż rządzą stare zasady .
• Kolejka jest ustalona od lat. W prospekcie emisyjnym wymienia się brokerów, którzy dostaną akcje. Jeśli cię tam nie ma, możesz jedynie liczyć na resztki ze stołu. W przypadku gorącego IPO, te resztki są mikroskopijne .
• Ryzyko kontrahenta jest realne. Użytkownicy Bybitu przelali środki, zamrozili je na tydzień i wyszli z tego bez żadnej rekompensaty poza zwrotem kapitału. Stracili okazję i czas. Tymczasem klienci Robinhooda czy Fidelity swoje akcje faktycznie dostali .
• „Demokratyzacja” to puste hasło marketingowe. Jak celnie podsumował jeden z portali: „tokenizowane akcje to niebezpieczna iluzja” . Oferowanie „dostępu do IPO” przez krypto okazało się dostępem do kolejki, która nie prowadziła do kasy.

Największy w historii test dostępu do rynku pierwotnego przez blockchain zakończył się więc falą refundacji i symbolicznymi ochłapami dla nielicznych. Wnioski są jasne: dopóki to tradycyjne banky dzielą tort, tokenizacja pozwala co najwyżej popatrzeć, jak inni go jedzą.