Blokady kont na Instagramie pogłębiają spór wokół protestów w Albanii

Dziesiątki kont na Instagramie należących do albańskich aktywistów, dziennikarzy i osób związanych z opozycją zniknęły albo zostały zawieszone około 2 września. Stało się to w trakcie trwającej od miesięcy kampanii przeciw budowie luksusowego kurortu powiązanego z funduszem Affinity Partners Jareda Kushnera. Moment blokad sprawił, że spór o moderację treści urósł do rangi testu wolności wypowiedzi, przejrzystości i rozliczalności w państwie kandydującym do Unii Europejskiej. 1819

Co stało się z kontami?

Relacje medialne opisywały skoncentrowaną falę zawieszeń i zamknięć kont osób związanych z ruchem protestacyjnym. Profile te służyły do relacjonowania wydarzeń w czasie rzeczywistym, koordynowania demonstracji oraz dokumentowania konfrontacji z policją. 1819

Demonstracje dotyczyły planowanej inwestycji turystycznej na wyspie Sazan i na wybrzeżu Vjosa-Narta. Początkowo protestujący podnosili przede wszystkim kwestie ochrony środowiska i przejrzystości procesu inwestycyjnego, lecz ruch stał się też szerszym wyzwaniem politycznym dla rządu premiera Ediego Ramy. 1719

Dlaczego protestujący wskazują na zgłoszenia praw autorskich?

Przed utratą dostępu do kont użytkownicy, których dotknęły blokady, informowali o powiadomieniach dotyczących naruszenia praw autorskich i usuwaniu materiałów związanych z protestem. Właśnie ta sekwencja — zgłoszenia, usuwanie publikacji, a następnie zawieszenia wielu kont powiązanych z jednym ruchem — skłoniła aktywistów i obrońców praw cyfrowych do pytania, czy system zgłaszania naruszeń praw autorskich nie został wykorzystany do zakłócenia działań krytyków władzy. 18

To uzasadnione pytanie, a nie udowodniony wniosek. Zgodnie z publicznie dostępną polityką Mety firma usuwa treści naruszające prawa własności intelektualnej osób trzecich i udostępnia mechanizmy zgłaszania takich naruszeń. Sam fakt istnienia tej polityki nie przesądza jednak, czy zgłoszenia w tej sprawie były zasadne, skoordynowane albo motywowane politycznie. 3

Rozróżnienie ma kluczowe znaczenie. Jednoczesne działania egzekucyjne mogą poważnie sparaliżować komunikację protestu, nawet jeśli publicznie dostępne informacje nie pozwalają ustalić, kto złożył zgłoszenia, czy były fałszywe ani czy uczestniczył w tym jakikolwiek organ państwowy.

Meta przywróciła część kont, ale spór nie wygasł

Meta przekazała, że analizuje działania podjęte wobec kont oraz że przywróciła już część profili usuniętych przez pomyłkę. Firma przeprosiła też za niedogodności. 18

Te przywrócenia są istotne, ponieważ potwierdzają, że przynajmniej część decyzji moderacyjnych była błędna. Same w sobie nie dowodzą jednak istnienia celowej kampanii politycznej cenzury.

Niektórzy użytkownicy, którym konta przywrócono, mieli nadal zgłaszać praktyczne ograniczenia — między innymi mniejszą możliwość publikowania lub docierania do obserwujących. Jeśli te relacje są trafne, takie pozostałe blokady mają znaczenie: konto odzyskane po zawieszeniu może być dla szybko rozwijającego się ruchu protestacyjnego znacznie mniej użyteczne niż wcześniej. Publiczne doniesienia nie ustaliły dotąd, jak powszechne ani jak długotrwałe były te ograniczenia. 18

Dlaczego utrata Instagrama była tak dotkliwa?

Dla tego ruchu Instagram nie był jedynie kanałem dystrybucji informacji. Stanowił część infrastruktury protestu: obywatele i dziennikarze wykorzystywali go do relacji na żywo, mobilizowania uczestników i rejestrowania starć z policją. 18

Dlatego masowe wyłączenie kont ma realne skutki, nawet jeśli pojedyncze profile można później odzyskać. Tymczasowa przerwa może zerwać kontakt z obserwującymi, zepchnąć w dół ważne czasowo materiały dowodowe i zmusić organizatorów do odbudowywania zasięgów na innych platformach.

Reakcja w Europie i kontekst starań Albanii o członkostwo w UE

Zawieszenia wywołały wezwania do wyjaśnień ze strony europejskich polityków, w tym europosła Sandro Goziego z grupy Renew Europe. 1934 W publicznej debacie pojawiły się pytania, czy Meta potrafi wyjaśnić swoje decyzje oraz czy albańskie władze mogły odegrać w nich jakąkolwiek rolę. 19

Albania ubiega się o członkostwo w UE, dlatego spory dotyczące wolności prasy, ekspresji politycznej i praworządności mają znaczenie wykraczające poza samą decyzję prywatnej platformy. W raporcie Komisji Europejskiej dotyczącym Albanii za 2025 r. odnotowano, że w marcu 2025 r. rząd zawiesił w całym kraju dostęp do dużej platformy społecznościowej. Platforma znów stała się później dostępna po porozumieniu dotyczącym filtrów mowy nienawiści w języku albańskim. 35

Sprawa Instagrama będzie więc prawdopodobnie oceniana nie tylko jako spór z firmą technologiczną, lecz także jako element szerszej oceny tego, jak w Albanii chronione są wypowiedzi polityczne i komunikacja cyfrowa.

Czego wciąż nie udowodniono?

Najbardziej ostrożny, a zarazem najlepiej potwierdzony wniosek jest następujący: znacząca grupa kont związanych z protestami została zawieszona lub wyłączona; działanie poprzedziły zgłoszenia i usunięcia treści z powodu praw autorskich; a Meta później przywróciła część kont, przyznając, że doszło do błędów. 1819

Niewyjaśniona pozostaje kwestia odpowiedzialności za te działania. Dostępne publicznie materiały nie dowodzą, że albański rząd, zwolennicy inwestycji albo sama Meta zorganizowali usunięcia po to, by uciszyć protestujących. Rama zaprzeczył udziałowi państwa, podczas gdy przedstawiciele opozycji uznali sprawę za poważny sygnał ostrzegawczy dotyczący cenzury. 19

Niepewność nie jest powodem, by bagatelizować incydent. Jest powodem, by domagać się jasnych odpowiedzi: jakie zasady zastosowano, jakie zgłoszenia uruchomiły egzekwowanie reguł, dlaczego dotknięto tak wielu powiązanych ze sobą kont oraz czy przywrócone profile odzyskały pełną funkcjonalność.