Jak projekt Terafab Elona Muska i kapitalizacja 674 mld dolarów wyniosły akcje ASML na szczyt

Skala jest oszałamiająca. Musk początkowo mówił o inwestycji rzędu około 25 miliardów dolarów, ale w maju 2026 SpaceX złożyło w teksańskich urzędach dokumenty regulacyjne pokazujące minimalny koszt pierwszej fazy na poziomie 55 miliardów dolarów – z potencjalną całkowitą ekspansją sięgającą 119 miliardów dolarów . Oznacza to, że byłby to jeden z najdroższych projektów półprzewodnikowych w historii USA .

Dla ASML – holenderskiej firmy, która ma monopol na maszyny do litografii w ekstremalnym ultrafiolecie (EUV), niezbędne do produkcji najnowocześniejszych chipów – Terafab to kopalnia zamówień na niewyobrażalną skalę. Prezes ASML, Christophe Fouquet, potwierdził w maju 2026, że osobiście rozmawiał z Muskiem na temat projektu i określił go jako „bardzo poważny” . W wywiadzie dla agencji Reuters dodał, że spodziewa się, iż pierwsze chipy powstaną w kilka miesięcy po instalacji sprzętu, z wykorzystaniem najnowszych systemów High-NA EUV ASML . Analitycy podkreślają, że książka zamówień ASML na maszyny EUV jest już pełna aż do 2029 roku – a Terafab będzie wymagał dziesiątek dodatkowych urządzeń, wydłużając tę widoczność .

Rekordowa kapitalizacja budowana miesiącami

Choć słowa Muska trafiły na pierwsze strony gazet, rajd ASML narastał przez cały 2026 rok. Akcje spółki zyskały już około 35% od początku roku, zanim Musk opublikował swój wpis . Pierwszy potężny impuls przyszedł 15 stycznia, gdy TSMC – największy klient ASML – ogłosił rekordowe wydatki inwestycyjne na 2026 rok w wysokości 52–56 miliardów dolarów . Tego samego dnia kapitalizacja ASML przebiła 500 miliardów dolarów, umacniając jej pozycję najcenniejszej firmy technologicznej w Europie .

Momentum utrzymało się przez wiosnę. Silne wyniki za czwarty kwartał 2025 roku i podniesiona prognoza na 2026 rok utrzymały analityków w optymistycznych nastrojach . 3 czerwca ASML zamknęło sesję z kapitalizacją 668 miliardów dolarów, pobijając poprzedni europejski rekord 650 miliardów dolarów, należący do duńskiego Novo Nordisk w 2024 roku . Firma operowała już na historycznych szczytach, gdy pojawił się katalizator w postaci Muska.

ASML potwierdziło 7 czerwca, że Musk wystąpi wirtualnie na wewnętrznej konferencji technologicznej firmy w dniach 11–12 czerwca, aby przedstawić swoją wizję Terafab . Podczas następnej sesji akcje podskoczyły o 5,81%, wynosząc kapitalizację na poziom 674 miliardów dolarów . Dla inwestorów instytucjonalnych logika była prosta: publiczne poparcie Muska było sygnałem, że Terafab jest realny i że ASML będzie głównym dostawcą sprzętu.

Bojkot pracowników: prawdziwe napięcie, zerowy wpływ na rynek

Nie wszyscy w ASML przyjęli występ Muska z entuzjazmem. Gdy rozeszła się wiadomość, że dyrektor generalny SpaceX i Tesli będzie głównym mówcą na wewnętrznej konferencji technologicznej w Den Bosch, pracownicy wyrazili ostry sprzeciw na wewnętrznych kanałach komunikacji . Holenderskie gazety, takie jak „Eindhovens Dagblad” i portal DutchNews.nl, donosiły, że część personelu groziła bojkotem wydarzenia, argumentując, że poglądy polityczne Muska solidują z wartościami korporacyjnymi ASML . Kontrowersja odbiła się szerokim echem w prasie .

Z perspektywy rynkowej reakcja pracowników nie miała jednak większego znaczenia. Serwis MarketBeat zauważył, że doniesienia o bojkotach dorzuciły „niewielki cień reputacyjny”, ale bezpośredni wpływ na biznes wydawał się ograniczony . Rekord wszech czasów padł dokładnie tego samego dnia, gdy gruchnęła wieść o bojkocie, co podkreśla prosty rachunek inwestorów: przychody z Terafab znaczą więcej niż wewnętrzne debaty o kulturze.

Warto dodać, że nie jest to jedyne niedawne napięcie pracownicze w ASML. W marcu 2026 roku ponad 1000 pracowników wzięło udział w protestacyjnych wyjściach z siedziby głównej w Veldhoven, sprzeciwiając się planom redukcji 1700 etatów – czyli około 4–5% globalnej załogi . Związki zawodowe domagały się zakończenia przymusowych zwolnień i lepszych odpraw . Protesty te nie miały związku z Muskiem i wynikały z wewnętrznej restrukturyzacji ASML w obliczu „trudnych warunków rynkowych” i płaskich prognoz przychodów na 2026 rok . Jednak, podobnie jak bojkot wystąpienia Muska, niepokoje pracownicze nie wykoleiły notowań.

Szersza narracja: popyt na AI, monopol i ryzyko wykonania

Rajd ASML nie jest historią jednego zdarzenia – to nakładające się na siebie katalizatory. Globalna rozbudowa infrastruktury AI napędza trwały popyt na zaawansowane chipy, co z kolei generuje popyt na maszyny EUV od ASML. Rekordowe plany wydatków TSMC potwierdziły ten trend w styczniu. Wyniki ASML za IV kwartał 2025 roku i podniesiona prognoza wzmocniły go w kwietniu. Kamień milowy rekordowej kapitalizacji w czerwcu zadziałał jako psychologiczna kotwica. Następnie Terafab – i głośne poparcie Muska – dodały konkretny, wieloletni sygnał popytowy, który inwestorzy mogli łatwo przeliczyć na modele finansowe.

Nicią, która spaja to wszystko, jest monopolistyczna pozycja ASML. Firma jest jedynym producentem sprzętu do litografii EUV zdolnego do produkcji chipów w technologii poniżej 2 nanometrów . Każdy duży producent chipów budujący moce wytwórcze w najbardziej zaawansowanych procesach – TSMC, Intel, Samsung, a teraz także konsorcjum Terafab Muska – musi kupować od ASML. Ten monopol przełożył się na 32,7 miliarda euro przychodów netto w 2025 roku i prognozę na 2026 rok na poziomie 34–39 miliardów euro .

Głównym ryzykiem pozostaje wykonanie. Szacunkowe koszty Terafab urosły już z ok. 25 miliardów do 55–119 miliardów dolarów, a projekt na taką skalę pozostaje niesprawdzony . Gdyby projekt utknął w martwym punkcie lub zabrakło finansowania, sygnał popytowy, który pomógł wynieść ASML do 674 miliardów dolarów, mógłby odwrócić się. Na razie jednak inwestorzy obstawiają, że rozpęd jest realny – a ASML, z pełną książką zamówień i bezkonkurencyjną technologią, jest najprostszą drogą, by na tym zarobić.