Dlaczego Vortexa uważa, że ceny ropy mogą być zbyt niskie wobec nadchodzącego niedoboru

Ostrzeżenie Vortexa z 18 sierpnia opierało się przede wszystkim na danych z fizycznego rynku ropy, a nie wyłącznie na nagłówkach geopolitycznych. W tym samym czasie wyraźnie spadł eksport z kilku ważnych państw, a ropa znajdująca się w transporcie i zapasy w zbiornikach lądowych zaczęły szybko znikać. To sugerowało, że rynek może zacieśniać się szybciej, niż odzwierciedlały to ceny w pobliżu 90 dolarów za baryłkę.

Niezależne potwierdzenie skali ryzyka przedstawiła Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA). Agencja prognozowała deficyt na światowym rynku ropy w wysokości 1,8 mln baryłek dziennie w III kwartale 2026 r. oraz spadek średniej globalnej podaży w całym 2026 r. o 4,3 mln baryłek dziennie.

Dane stojące za ostrzeżeniem

Eksport czterech dużych dostawców spadł o około 5 mln baryłek dziennie

Najbardziej bezpośrednim sygnałem był jednoczesny spadek transportowanego drogą morską eksportu ropy z Iranu, Rosji, Arabii Saudyjskiej i Stanów Zjednoczonych. Według danych związanych z Vortexa łączny przepływ wynosił około 12 mln baryłek dziennie — najmniej w historii dostępnych pomiarów i o około 5 mln baryłek dziennie mniej niż miesiąc wcześniej.

Na ten spadek złożyło się kilka czynników:

• irański eksport ucierpiał wskutek ograniczeń i mniejszego dostępu do zwykłych szlaków żeglugowych;
• przepływy z Arabii Saudyjskiej były zagrożone przez napięcia w Zatoce Perskiej i na Morzu Czerwonym;
• ukraińskie ataki dronowe zakłóciły rosyjską infrastrukturę eksportową nad Morzem Czarnym;
• eksport z USA nie zapewniał już takiego uzupełnienia dostaw jak wcześniej, między innymi w związku ze spowolnieniem uwalniania ropy z rezerw strategicznych.

Znaczenie miał również zasięg geograficzny problemu. Niedobór w jednym kraju eksportującym można czasem szybko uzupełnić dostawami z innego źródła. Jednoczesny spadek przepływów z kilku dużych państw pozostawia jednak znacznie mniej natychmiastowych alternatyw.

Zapasy ropy kurczyły się wyjątkowo szybko

Według przywoływanych danych Vortexa ilość ropy „na wodzie”, czyli znajdującej się na tankowcach między portem eksportowym a miejscem dostawy, zmniejszyła się w ciągu czterech tygodni o około 175 mln baryłek. Odpowiada to średniemu ubytkowi około 6,25 mln baryłek dziennie. W tym samym czasie zapasy ropy w lądowych zbiornikach z pływającym dachem spadły o około 81 mln baryłek.

W części publikacji pojawiła się inna wartość: spadek o około 200 mln baryłek, czyli 7,1 mln baryłek dziennie w ciągu czterech tygodni. Różnica najpewniej wynika z odmiennych okresów pomiaru lub sposobu opracowania danych. W dostępnym materiale najbardziej konsekwentnie powtarzają się wartości 175 mln baryłek na morzu i 81 mln baryłek na lądzie, dlatego dokładnego tempa ubytku nie należy uznawać za rozstrzygnięte.

Ogólny sygnał pozostawał jednak jasny: widoczne zapasy szybko się kurczyły. Spadek zapasów sam w sobie nie dowodzi, że trwały niedobór jest nieunikniony — znaczenie mają także popyt, praca rafinerii i rozmieszczenie zapasów. Szybkie ich zużywanie zmniejsza jednak bufor bezpieczeństwa na wypadek dalszych zakłóceń.

Dlaczego lipcowe odbicie wyglądało na „fałszywy świt”

W połowie lipca ruch tankowców przez Cieśninę Ormuz na krótko się poprawił. Mogło to sugerować, że dostawy wracają do normy, ale poprawa nie była trwała. IEA podała później, że nadal nie udało się osiągnąć porozumienia pozwalającego na ponowne otwarcie Ormuzu i swobodny tranzyt przez cieśninę Bab al-Mandab. Wznowione działania zbrojne i zakłócenia na szlakach morskich osłabiły wysiłki na rzecz przywrócenia wydobycia i transportu.

To rozróżnienie było kluczowe dla oceny Vortexa. Krótkotrwały wzrost ruchu tankowców może chwilowo zmniejszyć presję, ale nie musi oznaczać powrotu regularnych przepływów ropy. Jeśli armatorzy nadal niechętnie kierują statki na dany szlak, a producenci nie mogą niezawodnie załadować i przetransportować ładunków, rynek w dalszym ciągu korzysta z zapasów.

Argus szacował, że przepływy tankowców przez Ormuz monitorowane przez Vortexa wynosiły około 941 400 baryłek dziennie w okresie 14–21 sierpnia. Były to przede wszystkim ładunki z Iraku i Arabii Saudyjskiej. Oznaczało to, że ruch nie musiał spaść do zera, lecz pozostawał mocno ograniczony w porównaniu ze zwykłymi przepływami w regionie.

Iran, Arabia Saudyjska i Rosja — różne źródła tego samego ryzyka

Największy odnotowany spadek dotyczył irańskiego eksportu. Według szacunków branżowych przepływ zmniejszył się do około 294 tys. baryłek dziennie, w porównaniu ze średnią bliską 1,7 mln baryłek dziennie w 2025 r. Tę wartość należy traktować jako powiązany z Vortexa szacunek rynkowy, a nie niezależnie potwierdzoną oficjalną statystykę wydobycia.

W przypadku Arabii Saudyjskiej chodziło nie tyle o potwierdzony jednorazowy załamanie wydobycia, ile o podatność szlaków w Zatoce Perskiej i na Morzu Czerwonym. Rosyjski spadek eksportu wiązał się z uszkodzeniami i zakłóceniami infrastruktury nad Morzem Czarnym. Z kolei Stany Zjednoczone wcześniej dostarczały część baryłek zastępujących utracone dostawy.

Łącznie te wydarzenia ograniczały zarówno podaż, jak i elastyczność rynku. To, że ropa nadal znajduje się w złożach, nie oznacza jeszcze, że można ją szybko, bezpiecznie i po zwykłym koszcie dostarczyć do rafinerii.

Prognozy IEA wzmacniały tezę o zacieśnianiu rynku

Ocena IEA pokazała, że ostrzeżenie Vortexa nie było wyłącznie opinią jednej firmy. Globalna podaż ropy wzrosła w lipcu o 2,4 mln baryłek dziennie, do 101,5 mln baryłek dziennie, ale nadal była o 6,3 mln baryłek dziennie niższa niż rok wcześniej. Produkcja w rejonie Zatoki Perskiej pozostawała o 8,3 mln baryłek dziennie poniżej normalnego poziomu.

IEA prognozowała następnie, że średnia globalna podaż w 2026 r. spadnie o 4,3 mln baryłek dziennie, do około 102 mln baryłek dziennie. Agencja przewidywała również deficyt w wysokości 1,8 mln baryłek dziennie w III kwartale — ponad dwukrotnie większy od wcześniejszych szacunków.

Nie była to jednak bezwarunkowa prognoza trwałego, niekontrolowanego niedoboru. IEA oczekiwała także, że światowy popyt na ropę skurczy się w 2026 r. o 1,6 mln baryłek dziennie, ponieważ wysokie ceny i zakłócenia ograniczą konsumpcję. Taka reakcja popytu może zmniejszyć deficyt, jeśli stanie się odpowiednio silna lub długotrwała.

Dlaczego ceny ropy mogły wyglądać na zbyt niskie

18 sierpnia cena rozliczeniowa ropy Brent wyniosła 91,02 dolara za baryłkę, a West Texas Intermediate (WTI) — 84,94 dolara. Reuters podawał, że ropa była około 50 proc. droższa niż na początku roku, ale jednocześnie wskazywał, że część początkowej premii paniki zniknęła. Inwestorzy zaczęli traktować zakłócenia jako przedłużający się stan rynku, a nie nowy szok każdego dnia.

Właśnie w tym tkwiła pozorna sprzeczność w ostrzeżeniu Vortexa: ceny były już wysokie, ale dane z fizycznego rynku sugerowały, że nie uwzględniają w pełni ryzyka dalszego wyczerpywania zapasów.

Nie chodziło koniecznie o to, że ropa powinna natychmiast zdrożeć. Obawy dotyczyły raczej tego, że rynek z szybko kurczącymi się zapasami na morzu i na lądzie, ograniczonymi szlakami transportowymi oraz prognozowanym kwartalnym deficytem powinien utrzymywać większą i trwalszą premię za ryzyko — zwłaszcza gdyby zakłócenia utrzymały się w okresie, w którym coraz trudniej byłoby znaleźć zastępcze baryłki.

Co pokazują dane o flocie cieniowej — i czego nie dowodzą

Windward zidentyfikował około 20 jednostek w rejonie kotwicowiska Koh-e-Mubarak niedaleko Ormuzu. Firma oceniła, że statki mogą być zaangażowane w omijanie sankcji i przeładunki statek-statek. Osiem z nich figurowało na liście jednostek objętych sankcjami OFAC, czyli amerykańskiego Urzędu ds. Kontroli Aktywów Zagranicznych.

Ustalenia te wspierają tezę, że część baryłek powiązanych z Iranem trafiała na rynek przez nieprzejrzyste i bardziej kłopotliwe logistycznie kanały, zamiast być normalnie oferowana na otwartym rynku. Analiza zdjęć wskazywała również na statki pozostające bez ruchu przez dłuższy czas, możliwe wykorzystanie pływającego magazynowania oraz sygnały manipulowania tożsamością jednostek.

Sama obecność hubu floty cieni nie pozwala jednak określić, jaka dokładnie ilość ropy jest niedostępna dla kupujących. To dowód na ograniczoną i trudną do śledzenia logistykę, a nie pełny pomiar światowej podaży.

Co mogłoby osłabić scenariusz niedoboru

Kilka czynników mogłoby sprawić, że ostrzeżenie Vortexa okaże się mniej dotkliwe:

• Wzrost amerykańskich zapasów ropy mógłby zapewnić krajowy bufor i ograniczyć natychmiastowe zapotrzebowanie na import.
• Spadek zapasów destylatów wskazuje na presję na rynku produktów rafinowanych, ale nie przekłada się wprost na globalny deficyt surowej ropy.
• Słabszy popyt w Chinach mógłby zmniejszyć zapotrzebowanie na ropę, zwłaszcza jeśli wysokie ceny i rosnąca popularność samochodów elektrycznych ograniczą import.
• Przywrócenie swobodnego tranzytu przez Ormuz i Bab al-Mandab poprawiłoby przepływ już wydobywanej ropy.
• Wyższa produkcja w obu Amerykach lub innych regionach spoza Zatoki mogłaby częściowo zrekompensować straty na Bliskim Wschodzie i w Rosji. IEA oczekiwała wzrostu podaży z obu Ameryk o 1,4 mln baryłek dziennie, ale zaznaczała, że zrekompensuje to tylko część strat.

Wiele zależało więc od czasu trwania zakłóceń. Krótkotrwały problem z żeglugą można częściowo zamortyzować przekierowaniem dostaw, ograniczeniem popytu i wykorzystaniem zapasów. Długotrwała blokada stopniowo odbierałaby rynkowi wszystkie te bufory.

Wnioski

Ostrzeżenie Vortexa opierało się na trzech wzajemnie wzmacniających się sygnałach: spadku eksportu z czterech dużych dostawców o około 5 mln baryłek dziennie, szybkim ubytku ropy znajdującej się w transporcie i zapasów w zbiornikach lądowych oraz niezależnej prognozie IEA zakładającej deficyt 1,8 mln baryłek dziennie w III kwartale.

Dane wskazywały, że rynek ropy zacieśniał się szybciej, niż sugerowały ceny. Nie oznaczało to jednak automatycznie gwałtownego skoku notowań. Najważniejsze pozostawały trzy kwestie: czy Ormuz i inne szlaki żeglugowe zostaną niezawodnie otwarte, czy pojawią się zastępcze dostawy oraz czy wysokie ceny ograniczą popyt na tyle szybko, by zrównoważyć utracone baryłki.