Łotwa ostrzega: hybrydowa wojna Rosji w Europie już trwa

Co oznacza ostrzeżenie prezydenta Łotwy?

Słowa prezydenta Łotwy Edgarsa Rinkēvičsa dotyczą przede wszystkim charakteru zagrożenia, a nie zapowiedzi rychłego wybuchu konwencjonalnej wojny między Rosją a NATO. Według amerykańskich i europejskich urzędników Rosji przypisuje się coraz szerszy zakres wrogich działań: sabotaż, cyberataki, operacje wpływu politycznego, zakłócanie sygnału GPS, uszkodzenia infrastruktury krytycznej oraz naruszenia przestrzeni powietrznej.

Rinkēvičs mówił również, że informacje przekazywane przez Łotwę, Litwę i inne państwa NATO wskazują na próby przeprowadzania aktów sabotażu i osłabiania bezpieczeństwa w regionie.

Najostrożniejszy wniosek wynikający z dostępnych danych jest taki, że Europa mierzy się z trwałą kampanią w tak zwanej szarej strefie — między pokojem a otwartym konfliktem — i próbuje nie dopuścić do jej przekształcenia w większy kryzys wojskowy.

Na czym polega wojna hybrydowa?

Wojna hybrydowa łączy działania skryte lub trudne do jednoznacznego przypisania z presją polityczną, a potencjalnie także z użyciem konwencjonalnej siły wojskowej. Jej celem jest narzucenie przeciwnikowi kosztów, wywołanie niepewności i podważenie jego jedności bez przekraczania progu, który automatycznie uruchomiłby wspólną odpowiedź militarną.

Analiza Congressional Research Service wskazuje, że od rosyjskiej inwazji na Ukrainę w 2022 roku amerykańscy i europejscy urzędnicy przypisują Rosji uporczywe i coraz poważniejsze działania. Wymieniają wśród nich sabotaż, zabójstwa, ingerencję polityczną i operacje wpływu, cyberataki, zagłuszanie GPS, uszkadzanie podmorskiej infrastruktury, instrumentalizowanie migracji oraz naruszenia przestrzeni powietrznej.

To właśnie dlatego pojedyncze zdarzenia — cyberoperacja, podejrzana awaria infrastruktury, kampania dezinformacyjna czy niewyjaśnione pojawienie się drona — są analizowane jako element szerszego problemu bezpieczeństwa. W wielu przypadkach ustalenie sprawcy pozostaje trudne. Stwierdzenie, że incydent „przypisano Rosji”, nie oznacza więc, że został on publicznie i ostatecznie udowodniony przed sądem.

Dlaczego drony i obrona powietrzna budzą tak duże obawy?

Drony są stosunkowo tanie, elastyczne w użyciu i trudne do wykrycia oraz zwalczania, zwłaszcza gdy poruszają się na małej wysokości. Europejscy wojskowi ostrzegali, że rosyjska aktywność dronów może służyć także rozpoznaniu systemów obrony powietrznej i wyszukiwaniu ich słabych punktów.

Problem nie sprowadza się zatem do pytania, czy konkretny dron przekroczył granicę. Powtarzające się wtargnięcia lub podejrzenia prowadzenia rozpoznania mogą ujawniać luki w obserwacji, wykrywaniu obiektów na małej wysokości, czasie reakcji i ochronie przed dronami. Doniesienia dotyczące przestrzeni powietrznej Europy Północnej i Wschodniej wskazują podobnie na niedostatki obrony powietrznej oraz potrzebę wzmocnienia odstraszania i ochrony.

Dostępne źródła nie potwierdzają bardziej szczegółowego twierdzenia, że Rosja zamierza użyć „ukraińskich dronów” przeciwko europejskiej infrastrukturze krytycznej. Taki scenariusz może pojawiać się w doniesieniach o możliwych prowokacjach, ale należy traktować go jako niezweryfikowany wariant, a nie ustalony fakt.

Ważne zastrzeżenie: wojna hybrydowa nie oznacza rychłej inwazji

Rinkēvičs odróżnia zdolność Rosji do przeprowadzania mniejszych operacji od zdolności do rozpoczęcia pełnoskalowej inwazji na wschodnią flankę NATO. W wywiadzie dla TVP World powiedział, że Rosja obecnie nie ma potencjału wojskowego do takiej inwazji, zachowuje jednak zdolność do prowadzenia operacji na małą lub średnią skalę.

To rozróżnienie ma kluczowe znaczenie. Publiczne doniesienia uzasadniają obawy dotyczące sabotażu, presji cybernetycznej, dezinformacji i ograniczonych prowokacji. Nie dowodzą natomiast, że Rosja podjęła decyzję o inwazji na państwa bałtyckie ani że poważny konwencjonalny atak jest nieuchronny.

Bardziej bezpośrednim ryzykiem strategicznym byłaby ograniczona i możliwa do zaprzeczenia operacja, której celem byłoby wywołanie sporów wewnątrz NATO — wystarczająco poważna, by przetestować sojusz, ale jednocześnie na tyle niejednoznaczna, by utrudnić wspólną reakcję.

Skąd dodatkowy niepokój wokół ocen amerykańskiego wywiadu?

Najnowsze doniesienia oparte na ocenach amerykańskiego wywiadu wskazują, że Władimir Putin może w ciągu najbliższych kilku lat spróbować przetestować determinację NATO. Rozważane scenariusze obejmują działania od cyberataku po ograniczone wtargnięcie lądowe, których celem byłoby sprawdzenie jedności sojuszu i jego gotowości do realizacji art. 5 — zasady, zgodnie z którą atak na jednego członka jest traktowany jako atak na wszystkich.

Inne relacje wskazują okres od jesieni 2026 roku do 2029 roku i wymieniają państwa bałtyckie oraz Polskę jako najbardziej prawdopodobną arenę takiej próby. Są to jednak oceny możliwych scenariuszy oparte na informacjach niejawnych, a nie prognozy, że atak na pewno nastąpi w tym przedziale czasu.

Dla państw wschodniej flanki NATO sama logika takiego scenariusza jest niepokojąca. Ograniczone działanie przeciwko infrastrukturze krytycznej, terytorium, łączności lub transportowi mogłoby zmusić sojuszników do rozstrzygnięcia, jak daleko są gotowi posunąć się w odpowiedzi. Dlatego odporność i szybka koordynacja są elementem odstraszania: im trudniej wywołać chaos lub wykorzystać różnice między państwami, tym mniej atrakcyjna staje się ograniczona próba sił.

Dlaczego Litwa chce zmienić zasady tranzytu do Kaliningradu?

System ułatwionego tranzytu między Rosją kontynentalną a obwodem kaliningradzkim przez terytorium Litwy wynika z unijnych ustaleń przyjętych w 2003 roku. Wykorzystuje między innymi dokumenty Facilitated Transit Document (FTD) i Facilitated Rail Transit Document (FRTD). Ustalony maksymalny czas tranzytu drogowego w określonych przypadkach wynosi 24 godziny.

Arvydas Anušauskas, poseł litewskiego Sejmu i były minister obrony, zaproponował zmianę litewskiego prawa granicznego, która ograniczyłaby do sześciu godzin czas tranzytu rosyjskich obywateli. Jego zdaniem wzmocniłoby to kontrolę bez jednostronnego przepisywania unijnych zasad. Wyjątkowe sytuacje — takie jak wypadek, awaria pojazdu, kolejka na granicy czy ekstremalne warunki pogodowe — nadal miałyby znaczenie w ramach obowiązujących przepisów.

Propozycja pojawiła się w związku z informacjami o wzroście zarówno natężenia ruchu, jak i liczby naruszeń. W 2025 roku z uproszczonych dokumentów tranzytowych miało skorzystać niemal 13 tysięcy samochodów osobowych zarejestrowanych w Rosji, a liczba odnotowanych naruszeń wzrosła z 360 w 2024 roku do 1493 w 2025 roku.

Dane te wspierają argument, że krótszy limit i automatyczne monitorowanie mogłyby ułatwić wykrywanie nieuprawnionych postojów lub zbaczania z trasy. Same liczby nie dowodzą jednak, że osoby korzystające z tranzytu prowadzą działalność szpiegowską lub sabotażową. Argument bezpieczeństwa dotyczy ograniczenia ryzyka i poprawy nadzoru, a nie traktowania każdego podróżnego jak agenta wywiadu.

Jak może wyglądać regionalna odpowiedź?

Dla Łotwy, Litwy, Estonii i Polski praktyczną odpowiedzią jest wspólne ograniczanie ryzyka, a nie formułowanie twierdzeń o nieuchronnej wojnie. Priorytety obejmują:

• integrację systemów obrony powietrznej i ochrony przed dronami;
• lepsze monitorowanie granic, szlaków transportowych i tranzytu związanego z Kaliningradem;
• ochronę energetyki, łączności, portów, kolei i pozostałej infrastruktury krytycznej;
• szybką wymianę informacji między krajowymi służbami i NATO;
• koordynowanie ograniczeń na poziomie UE, tak aby przepisy jednego państwa nie tworzyły luki możliwej do wykorzystania.

NATO i rządy europejskie szukają także sposobów na włączenie operatorów infrastruktury cywilnej oraz firm zajmujących się cyberbezpieczeństwem w reagowanie na zagrożenia hybrydowe.

Ostrzeżenie Rinkēvičsa najlepiej odczytywać więc jako apel o uznanie istniejącej rywalizacji w dziedzinie bezpieczeństwa, zanim przekroczy ona próg wojny konwencjonalnej. Dostępne informacje wskazują na trwałą wrogą aktywność i poważne luki w ochronie, ale publiczny materiał dowodowy nie potwierdza rychłej pełnoskalowej inwazji. Największym wyzwaniem jest wzmocnienie obrony i spójności sojuszu bez zamieniania warunkowych scenariuszy wywiadowczych w pewniki.