Kryzys na Dunaju: Rumunia wysadza dno rzeki, by utrzymać ostatni reaktor jądrowy

Stan wyjątkowy w Rumunii

31 lipca premier Ilie Bolojan ogłosił stan wyjątkowy na terenie całego kraju na cały sierpień, powołując się na gwałtowny spadek produkcji energii z elektrowni atomowej. Rząd przeznaczył środki na awaryjne prace na Dunaju i na zakup prądu z zagranicy .

Wojskowa detonacja w korycie rzeki

3 sierpnia rumuńska marynarka wojenna przeprowadziła kontrolowany wybuch na skalnej wychodni, która odsłoniła się w jednym z ramion Dunaju po opadnięciu wody . Operacja, w której użyto ok. 180 kg materiałów wybuchowych, miała skierować nurt w stronę kanału „Stary Dunaj”, który zasila ujęcie wody chłodzącej elektrownię Cernavoda .

Plan B: zatopienie barek z kamieniami

Do 6 sierpnia rząd przygotował bardziej radykalne posunięcie: zatopienie czterech barek wypełnionych skałami, by stworzyć barierę przekierowującą wodę. Według szacunków miało to przedłużyć pracę Unit 2 o 9–10 dni . Plan został kilkakrotnie opóźniony z powodu niebezpiecznych warunków na rzece, ale pozostawał kluczową opcją na zyskanie dodatkowego czasu.

Plany ograniczeń dla przemysłu

Równolegle rząd przygotował ramy prawne pozwalające na odcinanie dostaw prądu dla odbiorców przemysłowych, jeśli sytuacja w sieci ulegnie dalszemu pogorszeniu .

Węgierski kryzysk jądrowy

Węgry zmagały się z jeszcze poważniejszym wydaniem tego samego problemu. Elektrownia jądrowa Paks – dostarczająca niemal połowę energii elektrycznej kraju – została zamknięta po raz pierwszy w swojej blisko 50-letniej historii 2 sierpnia 2026 roku . Poziom Dunaju w Budapeszcie spadł do ok. 10 cm, znacznie poniżej poprzedniego rekordu 33 cm z 2018 roku . Przed całkowitym wyłączeniem zakład pracował na ok. 10% normalnej mocy . Premier Péter Magyar powiedział, że sytuacja doprowadziła krajowy system energetyczny na granicę wytrzymałości i poprosił dużych odbiorców przemysłowych o ograniczenie zużycia .

Szerszy kontekst suszy i energetyki

Kryzys był efektem długotrwałej suszy i kolejnych fal upałów w Europie. Poziom Dunaju w rumuńskim punkcie wejścia (Bazias) spadł do najniższego od 1996 roku 20 lipca, a w okolicach Cernavody nadal opadał o 2–3 cm dziennie na początku sierpnia . Równie rekordowo niskie poziomy zanotowano na Renie, co zakłóciło chłodzenie elektrowni jądrowych, produkcję hydroenergetyki, żeglugę towarową i łańcuchy dostaw w Niemczech, Austrii, Serbii, Chorwacji, Rumunii, na Węgrzech i w Bułgarii .

Utrzymująca się fala upałów zwiększyła zapotrzebowanie na energię elektryczną do klimatyzacji w momencie, gdy produkcja uzależniona od rzek załamała się, stawiając krajowe sieci w ogromnej próbie .

Podatność i skutki ekonomiczne

Kruchość dostaw energii. Elektrownia Cernavoda normalnie pokrywa ok. 20% zapotrzebowania kraju; jej częściowe wyłączenie zmusiło Rumunię do dużego importu i zwiększyło ryzyko blackoutów . Węgry straciły niemal połowę mocy wytwórczych . Oba kraje były zmuszone kupować zastępczą energię na regionalnych rynkach po wyższych cenach, co podniosło koszty dla gospodarstw domowych i przemysłu .

Rolnictwo. Niski poziom Dunaju wymusił ograniczenia w nawadnianiu pól dla rolników w Rumunii, a na Węgrzech wprowadzono restrykcje dotyczące zużycia wody w ponad 100 miastach i wsiach .

Żegluga i handel. Ruch barek na Dunaju został w dużej mierze wstrzymany w Serbii, Chorwacji, na Węgrzech i w Rumunii, unieruchamiając statki i zakłócając transport zbóż, rud i paliw .

Bezpośrednie koszty dla Węgier. Premier Magyar oszacował, że kryzys może kosztować Węgry od 100 do 200 miliardów forintów (ok. 1–2 mld zł) z powodu gwałtownie rosnących cen importowanego prądu .

Przebudzenie wobec podatności na zmiany klimatu. Urzędnicy i analitycy w całym regionie podkreślają, że sytuacja obnażyła strukturalne uzależnienie kluczowej infrastruktury od stabilnych przepływów rzecznych. Podobne epizody niskiego stanu Dunaju zanotowano w latach 2003, 2018 i 2022, ale były one mniej dotkliwe i nie wymuszały wyłączeń elektrowni jądrowych .