UNEP: 25 działań dla klimatu i czystego powietrza może zwrócić 15 dolarów na każdego zainwestowanego dolara

Główne przesłanie oceny Hidden Assets, przygotowanej przez Program Środowiskowy ONZ (UNEP) i Climate and Clean Air Coalition (CCAC), jest proste: polityka klimatyczna i walka z zanieczyszczeniem powietrza przynoszą większe efekty, gdy są prowadzone razem, a nie osobno. Raport analizuje 25 sprawdzonych działań w energetyce, przemyśle, transporcie, rolnictwie, domowym gotowaniu i ogrzewaniu oraz gospodarce odpadami. 3

To ma być inwestycja, a nie wyłącznie koszt

Według oceny każdy 1 dolar amerykański zainwestowany w cały pakiet mógłby przynieść około 15 dolarów korzyści ekonomicznych, jeśli uwzględnić także korzyści pozarynkowe — między innymi lepsze zdrowie i jakość życia. Wewnętrzna stopa zwrotu ma wynosić około 60%, a korzyści rynkowe mają przewyższyć koszty w ciągu 10 lat. 3

Warto właściwie odczytywać tę liczbę. Wskaźnik 15 do 1 nie oznacza wyłącznie przychodów pieniężnych. Obejmuje szeroką wartość społeczną, w tym korzyści wynikające z unikniętych chorób i przedwczesnych zgonów, których nie ujmuje węższa kalkulacja rynkowa. 1213

Przy pełnym wdrożeniu roczne korzyści oszacowano na równowartość 2,8% światowego PKB w 2035 r., 4,5% w 2050 r. i 11,4% w 2100 r. 13 UNEP podaje zarazem, że realizacja pakietu 25 rozwiązań kosztowałaby 0,7% PKB w całym okresie wdrażania. 19

Zdrowie jest kluczową częścią rachunku

Najważniejszy wymiar prognoz dotyczy zdrowia: do 2050 r. zintegrowane działania mogłyby zapobiec około 144 mln przedwczesnych zgonów oraz setkom milionów przypadków chorób przewlekłych. 3

Efekt miałby wynikać z mniejszego narażenia na zanieczyszczenia pochodzące m.in. z energetyki opartej na paliwach kopalnych, transportu, przemysłu, ogrzewania i gotowania w domach, rolnictwa oraz odpadów. Wśród wskazywanych działań są rozwój energii odnawialnej, poprawa efektywności energetycznej, pojazdy elektryczne, czystsze paliwa do gotowania, ostrzejsze normy dla pojazdów i ograniczanie wycieków w sektorze ropy i gazu. 111

Mniej CO₂ i szybsze ograniczanie szkodliwych zanieczyszczeń

Pakiet łączy długoterminową dekarbonizację z szybkim ograniczaniem zanieczyszczeń, które szkodzą zdrowiu i nasilają ocieplenie w krótkiej perspektywie. UNEP ocenia, że takie podejście daje więcej niż realizacja celów klimatycznych lub celów czystego powietrza w oddzielnych programach. 3

Modelowe prognozy zakładają możliwość zmniejszenia emisji dwutlenku węgla o połowę, ograniczenia metanu o około 60% oraz redukcji sadzy, dwutlenku siarki i tlenków azotu o mniej więcej 70%. Szacowane uniknięte ocieplenie wynosi 0,34°C do 2050 r. oraz 1,4°C do 2100 r. Są to wyniki scenariuszowe, a nie gwarantowany rezultat. 35

Barierą jest przede wszystkim wdrożenie

UNEP i CCAC wskazują, że główne przeszkody mają charakter instytucjonalny, a nie techniczny czy ekonomiczny. 3 Należą do nich rozproszone procesy decyzyjne, ograniczona zdolność do egzekwowania przepisów oraz niewystarczające finansowanie. 20

W praktyce oznacza to kilka priorytetów:

• Koordynacja między sektorami. Cele klimatyczne, normy jakości powietrza, planowanie energetyczne, transport, rolnictwo, zdrowie, mieszkalnictwo i odpady powinny mieć wspólne cele, zamiast działać w odrębnych silosach.
• Zdolność do realizacji. Instytucje potrzebują jasno przypisanej odpowiedzialności, wiarygodnych danych oraz możliwości monitorowania i korygowania programów. UNEP ocenia, że inwestycje w warunki umożliwiające wdrażanie mogą przyspieszyć pełną realizację nawet o dekadę. 3
• Skuteczne egzekwowanie prawa. Same przepisy i powołanie instytucji nie wystarczą bez ich faktycznego stosowania i kontroli. UNEP już wcześniej wskazywał słabe egzekwowanie przepisów jako problem o zasięgu globalnym. 32
• Finansowanie dopasowane do potrzeb. Wysokie koszty początkowe mogą blokować wdrożenie nawet wtedy, gdy długofalowe korzyści są duże. Finansowanie publiczne, preferencyjne i prywatne musi wspierać infrastrukturę, technologie i dostęp gospodarstw domowych do rozwiązań takich jak czyste gotowanie, czystszy transport czy lepsza gospodarka odpadami.

Wniosek dla polityki publicznej

Raport nie przedstawia tych korzyści jako automatycznych. Zależą one od pełnego i szybkiego wdrożenia wszystkich 25 działań, skutecznego finansowania oraz instytucji zdolnych do koordynacji i egzekwowania polityki.

Wniosek jest szerszy: czyste powietrze nie powinno być traktowane jedynie jako dodatkowy efekt polityki klimatycznej, podobnie jak klimat nie powinien być dodatkiem do polityki jakości powietrza. Jedna, zintegrowana strategia może stworzyć mocniejsze uzasadnienie dla inwestycji, ponieważ jednocześnie uwzględnia korzyści zdrowotne, gospodarcze i klimatyczne. 320