Europa chce uniknąć trwałej zależności w AI. Stawką są centra danych, chipy i 1,3 bln euro

Europa nie jest zagrożona wyłącznie niedoborem start-upów czy kapitału wysokiego ryzyka — tak przynajmniej problem przedstawiają autorzy „Transformative AI Strategy for Europe”. Ich zdaniem stawką jest strategiczna zależność: od kilku zagranicznych rządów i firm, które kontrolują najważniejsze modele, infrastrukturę obliczeniową oraz elementy łańcucha dostaw AI. 36

Jeżeli zależności te zostaną utrwalone w centrach danych, przyłączach energetycznych i wieloletnich kontraktach biznesowych, ich odwrócenie będzie znacznie trudniejsze. Dlatego strategia nie traktuje AI jedynie jako sektora cyfrowego, ale jako kwestii konkurencyjności, bezpieczeństwa i zdolności Europy do samodzielnego kształtowania reguł.

Dlaczego autorzy mówią o ryzyku trwałej marginalizacji

Według strategii Europa jest strukturalnie nieprzygotowana na szybki rozwój coraz bardziej zaawansowanych systemów AI. Na jej terytorium znajduje się około 5% światowych mocy obliczeniowych AI, a łączne roczne przychody europejskich twórców modeli mają wynosić mniej niż 2% przychodów zaledwie dwóch czołowych zagranicznych konkurentów. 26

Dostęp do AI nie zależy przy tym wyłącznie od jakości oprogramowania. W grę wchodzą chipy, centra danych, energia elektryczna, chmura, modele graniczne oraz kompetencje instytucji publicznych potrzebne do oceny technologii i reagowania na jej skutki. Autorzy ostrzegają, że Europa może stać się przede wszystkim odbiorcą decyzji podejmowanych gdzie indziej — zamiast współtwórcą standardów i infrastruktury. 36

Cel na 2030 r.: 15% globalnych mocy AI w UE

Najbardziej wymierny postulat brzmi: Unia Europejska i państwa członkowskie powinny do 2030 r. ulokować na swoim terytorium 15% globalnych mocy obliczeniowych AI. To mniej więcej trzykrotność obecnego udziału Europy. 12

Skala przedsięwzięcia jest ogromna. Autorzy szacują, że realizacja celu wymagałaby około 45 GW dodatkowej mocy centrów danych przeznaczonych dla AI oraz inwestycji rzędu 1,3 bln euro. Większość kapitału miałaby pochodzić z sektora prywatnego, a nie z bezpośredniego finansowania całej rozbudowy przez rządy. 1

W praktyce oznacza to konieczność szybszego wydawania pozwoleń, zapewnienia dostępu do energii, uruchomienia mechanizmów finansowania i budowy wiarygodnego, długoterminowego popytu na moce obliczeniowe. 56

Sojusz dla bezpieczeństwa łańcuchów dostaw

Jedną z kluczowych propozycji jest Sojusz Państw Członkowskich na rzecz Bezpieczeństwa Łańcuchów Dostaw, działający w koordynacji z Komisją Europejską. Autorzy argumentują, że europejskie kraje dysponują ważnymi punktami strategicznymi w globalnym łańcuchu AI, lecz nie wykorzystują ich wspólnie jako trwałej przewagi negocjacyjnej. 18

Sojusz miałby wzmacniać pewność dostępu do chipów, modeli i mocy obliczeniowych, a także przygotować ścieżkę działania na wypadek ograniczenia takiego dostępu. W harmonogramie wdrożeniowym wskazano m.in. wyznaczenie przez Komisję łącznika i przygotowanie inwentaryzacji w IV kwartale 2026 r., a następnie ocenę potencjalnych konfliktów oraz możliwych kroków prawnych w 2027 r. 17

W tym kontekście szczególne znaczenie ma ASML — holenderska firma, której technologia litografii jest istotnym elementem światowego łańcucha produkcji półprzewodników. Nie chodzi o to, że Europa może samodzielnie kontrolować każdy element ekosystemu AI. Chodzi o lepszą koordynację aktywów, które już posiada, zamiast rozproszonego działania państw członkowskich. 18

Ponad 40 rekomendacji — nie tylko nowe serwerownie

Pakiet zawiera ponad 40 rekomendacji. Budowa centrów danych to tylko jedna część planu: równie istotne ma być zapewnienie, że europejscy badacze, firmy i instytucje będą mogli korzystać z zaawansowanej AI w sposób niezawodny i odpowiedzialny. 5

Najważniejsze kierunki obejmują:

• szerszy dostęp europejskich użytkowników do modeli granicznych i mocy obliczeniowych;
• przyspieszenie inwestycji w infrastrukturę, energię i finansowanie;
• rozwijanie kompetencji AI w administracji publicznej;
• przygotowanie na kryzysy wspierane przez AI, w tym zagrożenia cybernetyczne;
• utrzymanie demokratycznej rozliczalności w miarę coraz szerszego wykorzystania bardziej zaawansowanych systemów. 51418

To ważne rozróżnienie: sama dostępność mocy obliczeniowej nie zapewni Europie wpływu. Potrzebne są też kompetentne firmy kupujące tę technologię, wykwalifikowani pracownicy, administracja zdolna ją oceniać oraz zasady, które da się skutecznie egzekwować.

Draghi: wzrost dzięki AI bez nowego monopolu

Powiązany argument przedstawia Mario Draghi. Jego zdaniem Europa nie musi wybierać między wzrostem produktywności napędzanym przez AI a suwerennością technologiczną. Proponuje zachowanie znaczącej kontroli nad europejskimi danymi i infrastrukturą, przy jednoczesnym wykorzystaniu siły zakupowej dużych przedsiębiorstw do finansowania centrów danych kontrolowanych w Europie. 2224

Model opiera się na wspólnym, wieloletnim popycie. Firmy, w tym ASML, Capgemini i Amadeus, zobowiązały się kupować European Compute Units od francuskiego Mistral. Porozumienie ma wesprzeć budowę 1 GW mocy do 2030 r. 1922

Znaczenie takich zobowiązań jest finansowe: przyszłe, zakontraktowane wykorzystanie mocy może ułatwić sfinansowanie drogiej infrastruktury, zanim jeszcze powstanie. Zamiast opierać się wyłącznie na subsydiach publicznych lub istniejących globalnych operatorach chmurowych, klienci przemysłowi deklarują z wyprzedzeniem zakup usług obliczeniowych. 1930

Draghi wyraźnie sprzeciwia się jednak zastąpieniu koncentracji zagranicznych platform jednym chronionym europejskim czempionem. Docelowo rynek powinien obejmować wielu dostawców i konkurujące konsorcja, tak aby zwiększać wybór oraz kontrolę europejskich klientów nad miejscem przetwarzania danych i zadań obliczeniowych. 19

Dlaczego czas ma znaczenie

Pilność strategii wynika z długiego cyklu inwestycyjnego. Centra danych potrzebują terenu, finansowania, urządzeń, dostępu do energii i przyłączy. Czas zajmuje także zawieranie umów dotyczących łańcuchów dostaw i wieloletnich kontraktów z przedsiębiorstwami. Tymczasem, jak argumentują autorzy, inne mocarstwa już zwiększają moce i wpływają na warunki dostępu do kluczowej infrastruktury. 36

Główne przesłanie jest więc praktyczne: przyszłość Europy w AI rozstrzygnie się nie tylko w przepisach i laboratoriach badawczych, lecz także w decyzjach o fizycznej infrastrukturze, energii, popycie biznesowym i skoordynowanym działaniu — podjętych zanim zależność stanie się stanem domyślnym. 11718