Grenlandia Wschodnia zmienia się w letnią stołówkę dla wielorybów

Grenlandia Wschodnia przechodzi wyraźną zmianę ekologiczną. Wraz z kurczeniem się pokrywy lodu morskiego i coraz łatwiejszym dostępem do przybrzeżnych wód latem w regionie regularnie pojawiają się finwale, humbaki oraz płetwale karłowate. Niegdyś obserwowano je tam sporadycznie. Dziś naukowcy opisują nowe, sezonowo otwarte żerowisko sięgające co najmniej 70°N.

Od morza zdominowanego przez lód do żerowiska wielorybów

Za zmianą stoją dwa powiązane procesy: mniejsza ilość dryfującego lodu morskiego i cieplejsze warunki w oceanie. Wcześniejsze badania południowo-wschodniej Grenlandii wykazały, że spadek eksportu lodu oraz zmiany oceanograficzne przeszły przez kolejne poziomy przybrzeżnego łańcucha pokarmowego. Nowsze badanie wielorybów łączy te przemiany środowiskowe z pojawieniem się dużych liczebności borealnych wielorybów fiszbinowych.

Nie chodzi więc wyłącznie o to, że więcej wielorybów może wpłynąć w ten rejon. Wody przybrzeżne, wcześniej niedostępne z powodu lodu, mogą obecnie pełnić funkcję sezonowego żerowiska. Znaczenie ma także zmiana rozmieszczenia ofiar, między innymi tobiaszy i kryla, które czynią ten obszar atrakcyjnym dla migrujących wielorybów.

Obserwacje humbaków pokazują tempo przemiany

Jednym z najbardziej czytelnych sygnałów jest seria obserwacji z pokładów statków. Przed 2006 rokiem nie odnotowano w tym obszarze ani jednego humbaka. W 2007 roku zauważono siedem osobników, a w 2024 roku — ponad 150.

Wieloryby żerują także w mieszanych skupiskach kilku gatunków. Naukowcy opisują regularne grupy finwali, humbaków i płetwali karłowatych. W sierpniu 2025 roku w pobliżu 69°N zaobserwowano grupę liczącą nawet 50 wielorybów fiszbinowych.

Same obserwacje nie dowodzą, że każdy osobnik przybył tu z innego regionu — na liczbę zauważonych zwierząt wpływają również ich przemieszczanie się, warunki lokalne i łatwość wykrycia. Jednak zestawienie wieloletnich zapisów ze statków, obserwacji lotniczych, śledzenia satelitarnego oraz wiedzy lokalnej wskazuje na istotną zmianę sposobu wykorzystywania tego obszaru.

Ile wielorybów odwiedza Morze Grenlandzkie?

Dostępne raporty mówią o tysiącach wielorybów odwiedzających Grenlandię Wschodnią latem. Jedno z często przytaczanych oszacowań wskazuje na około 4000 humbaków i 6000 finwali w sezonie.

Oszacowanie liczebności płetwali karłowatych wymaga większej ostrożności. Niektóre relacje wtórne podają 6000 osobników, ale w dostarczonym podsumowaniu badania pojawia się niższa liczba — około 4500. Ponieważ dostępne fragmenty źródeł nie rozstrzygają tej rozbieżności, 6000 nie powinno być przedstawiane jako bezsporny wynik badania pierwotnego.

Z podsumowania badania wynika, że wszystkie te wieloryby razem zjadają około miliona ton pokarmu w ciągu mniej więcej czterech miesięcy. Skala ta pokazuje, dlaczego zmiana ma znaczenie wykraczające poza samą obecność wielorybów. Nowe, duże skupisko drapieżników może wpływać na przemieszczanie się i dostępność ofiar w całej sezonowej sieci troficznej.

Korzyść dla jednych gatunków, zagrożenie dla innych

Dla humbaków i finwali nowo dostępne żerowisko może być ważnym atutem. Oba gatunki mocno ucierpiały wskutek przemysłowych polowań na wieloryby, a poszerzenie produktywnego siedliska letniego może wspierać ich populacje odbudowujące się po historycznej eksploatacji.

Ta sama przemiana niesie jednak ryzyko ekologiczne. Gatunki przystosowane do środowiska związanego z lodem — między innymi narwale, wal grenlandzki i foki obrączkowane — mogą tracić siedliska w miarę ustępowania lodu morskiego. Duże skupiska wielorybów mogą też zwiększać presję na wspólne zasoby pokarmowe.

Dostępne dowody pozwalają uznać te konsekwencje przebudowy sieci troficznej za prawdopodobne, ale nie określają skali ewentualnej konkurencji ani nie potwierdzają konkretnego wpływu na populację każdego z gatunków zależnych od lodu.

Nie tylko niezwykły sezon

Najmocniejszy wniosek jest taki, że Grenlandia Wschodnia nie doświadcza po prostu wyjątkowego sezonu obfitującego w wieloryby. Wiele niezależnych źródeł wskazuje na przejście od chłodnego, zdominowanego przez lód systemu przybrzeżnego do cieplejszego i bardziej otwartego ekosystemu sezonowego.

Taka transformacja może tworzyć nowe możliwości dla gatunków mobilnych, jednocześnie ograniczając przestrzeń życiową zwierząt zależnych od trwałej pokrywy lodowej. Obserwowane „żerowiska” wielorybów są więc zarówno widowiskowym sygnałem zmian zachodzących w Arktyce, jak i ostrzeżeniem, że korzyści dla jednej grupy mogą iść w parze z zakłóceniami dla innych.