Ostrzeżenie Barclays: rekordowo silne El Niño może uderzyć w żywność, energię i metale

Ostrzeżenie przypisywane analitykowi Barclays Craigowi Rye’owi wykracza poza typową analizę rynku rolnego. Opisuje możliwy złożony szok podażowy, w którym wyjątkowo silne El Niño jednocześnie ogranicza produkcję upraw w Azji Południowo-Wschodniej, zwiększa presję na energię i surowce przemysłowe oraz podbija inflację.

Najważniejsze zastrzeżenie jest takie, że prognozowany szczyt na poziomie 3,2°C oraz podawane przedziały zmian cen to założenia scenariuszowe. Publiczne materiały NOAA potwierdzają, że El Niño się nasila i wskazują na ponad 90-procentowe prawdopodobieństwo bardzo silnego zjawiska jesienią i zimą na półkuli północnej w latach 2026–2027. Nie potwierdzają jednak każdego celu cenowego Barclays ani nie gwarantują, że wydarzenie ustanowi rekord. 171823

Co zakłada scenariusz Barclays?

Z publicznych relacji dotyczących analiz Barclays wynika, że indeks El Niño mógłby osiągnąć około 3,2°C między końcem 2026 a początkiem 2027 roku. Gdyby taki scenariusz się zrealizował, zjawisko byłoby mniej więcej o 15% silniejsze niż El Niño z lat 2015–2016. Wartość ta pojawia się w pośrednich relacjach z poglądem Barclays, a nie w publicznie dostępnym raporcie banku. Należy więc traktować ją jako opisywany scenariusz stresowy, a nie niezależnie potwierdzoną prognozę. 1115

Prognozy NOAA wzmacniają natomiast obraz szerszego ryzyka klimatycznego. Sierpniowe materiały amerykańskiego Climate Prediction Center wskazują, że El Niño się nasila, a prawdopodobieństwo bardzo silnego zjawiska jesienią i zimą 2026–2027 przekracza 90%. NOAA szacuje również na 69% prawdopodobieństwo, że zjawisko w okresie od października do grudnia 2026 roku przekroczy próg siły stosowany przy ocenie historycznych wydarzeń od 1950 roku. 171823

Które surowce są najbardziej narażone?

Opisywany przez Barclays 18-miesięczny scenariusz wskazuje przede wszystkim na surowce rolne pochodzenia tropikalnego:

• olej palmowy, olej kokosowy i kauczuk naturalny: potencjalny wzrost o 30–40%,
• kawa robusta: potencjalny wzrost o 20–30%,
• ryż: potencjalny wzrost o 10–20%.

Nie są to prognozy konsensusu rynkowego. Lepiej rozumieć je jako przedziały scenariuszowe związane z suszą, upałami i zakłóceniami w dostawach. Niezależne szacunki indonezyjskiej branży wskazują, że silne El Niño mogłoby zmniejszyć produkcję oleju palmowego w tym kraju w 2027 roku nawet o 3 mln ton. To konkretny sygnał ryzyka podażowego, który uzupełnia szerszy scenariusz rynkowy. 3

Skutki pogodowe nie muszą pojawić się natychmiast. W przypadku upraw wieloletnich, takich jak palma olejowa i drzewa kauczukowe, szkody wynikające z suszy mogą ujawniać się z opóźnieniem. Oznacza to, że największy wpływ na produkcję może pojawić się już po ustąpieniu początkowego szoku pogodowego. Analitycy z Azji Południowo-Wschodniej również ostrzegają, że silniejsze El Niño może zwiększyć ryzyko dla podaży oleju palmowego od 2027 roku. 6

Jak susza może uderzyć w energetykę i przemysł?

Potencjalny szok nie zatrzyma się na polach uprawnych. Susza może ograniczyć produkcję energii wodnej, zwiększając zapotrzebowanie na elektrownie opalane paliwami kopalnymi i podnosząc koszty energii elektrycznej. Niedobory wody mogą również utrudniać wydobycie oraz działanie innych energochłonnych gałęzi przemysłu.

Dlatego opisywany scenariusz Barclays obejmuje także surowce przemysłowe: miedź i aluminium mogłyby zdrożeć nawet o 20%, a węgiel energetyczny o 20–40%. Te wartości należy jednak interpretować ostrożnie. Dostępne publicznie informacje potwierdzają możliwy mechanizm przenoszenia się szoku, ale nie dowodzą, że każdy z tych celów cenowych jest rynkowym konsensusem. 11

Ryzyko jest szczególnie duże w miejscach, gdzie kopalnie, huty, elektrownie i zakłady przetwórstwa rolnego konkurują o ograniczone zasoby wody i energii. Zjawisko pogodowe może więc jednocześnie zmniejszać fizyczną produkcję oraz zwiększać koszty wytwarzania i transportu tego, co nadal trafia na rynek.

Biopaliwa i polityka handlowa mogą pogłębić problem

Dwa dodatkowe czynniki mogą sprawić, że niedobory upraw będą bardziej dotkliwe.

Po pierwsze, rosnący popyt na biopaliwa związany z konfliktami i bezpieczeństwem energetycznym może zwiększyć konkurencję między wykorzystaniem olejów roślinnych do produkcji żywności i paliw. Olej palmowy oraz inne oleje jadalne znalazłyby się pod presją zarówno z powodu niższej podaży, jak i silniejszego popytu pozaspożywczego. Ostatnie doniesienia rynkowe łączyły już rosnące zapotrzebowanie na biopaliwa i obawy o produkcję podczas El Niño ze wzrostem cen oleju palmowego. 5

Po drugie, rządy zmagające się z niedoborami na rynku krajowym mogą ograniczać eksport ryżu. Taka reakcja może przekształcić lokalny problem ze zbiorami w międzynarodowy kryzys bezpieczeństwa żywnościowego. Analiza Allianz wskazuje, że niskie zapasy i możliwe ograniczenia eksportowe są ważnymi czynnikami wzmacniającymi zmienność cen ryżu i oleju palmowego. 8

Co to może oznaczać dla gospodarstw domowych i firm?

Dla gospodarstw domowych najbardziej widoczne byłyby prawdopodobnie skutki dotyczące żywności i energii. Droższe oleje jadalne, ryż i kawa mogłyby zwiększyć rachunki za zakupy spożywcze. Z kolei wyższe ceny energii, transportu i surowców przemysłowych mogłyby podnosić ceny wielu wyrobów gotowych.

Skutki nie rozłożyłyby się równomiernie. Kraje wschodzące zależne od importu są na ogół bardziej podatne na szoki cen żywności i energii — szczególnie gdy ich waluty słabną, a rządy mają ograniczone możliwości łagodzenia skutków dla konsumentów.

Firmy musiałyby mierzyć się z innym zestawem ryzyk:

• przetwórcy żywności mogliby obserwować wzrost kosztów surowców szybszy niż możliwość podnoszenia cen,
• producenci wykorzystujący kauczuk, aluminium lub miedź mogliby mieć trudności z zakupem materiałów i niższe marże,
• przedsiębiorstwa energetyczne mogłyby płacić więcej za paliwo, jeśli produkcja hydroenergii spadnie,
• firmy wydobywcze i przetwórcze mogłyby korzystać z wyższych cen surowców, ale jednocześnie cierpieć z powodu ograniczeń dostępu do wody i energii.

Nie byłoby to zatem wydarzenie jednoznacznie negatywne ani pozytywne dla całego rynku. Barclays miał podobno określać bardzo silne El Niño jako źródło silnego zróżnicowania wyników między surowcami, regionami i modelami biznesowymi, a nie jako jednolity szok dla wszystkich aktywów. 49

Jak ryzyko oceniają inne banki?

Publiczna analiza Morgan Stanley również wskazuje, że tegoroczne El Niño może wyjść poza uprawy wrażliwe na pogodę i przenieść się na łańcuchy dostaw, ceny oraz stopy zwrotu z inwestycji. Bank uznaje miedź i obligacje skarbowe rynków wschodzących za aktywa strukturalnie narażone na skutki „super El Niño”. 4748

Dostępne materiały UBS potwierdzają ryzyko dla rolnictwa, w tym możliwą presję na produkcję kukurydzy, pszenicy i azjatyckiego cukru. Lepsze opady mogłyby natomiast sprzyjać niektórym regionom produkującym soję. Na podstawie dostępnych informacji nie ma jednak wystarczających podstaw, by przypisać UBS konkretną prognozę cenową lub w pełni porównywalne stanowisko banku. 52

Które spółki mogą być narażone?

W scenariuszu wymieniane są Bunge i Archer Daniels Midland, działające w handlu i przetwórstwie rolnym, a także Freeport-McMoRan i Rio Tinto, związane z rynkiem metali. Większa zmienność lub wyższe ceny surowców mogłyby stworzyć możliwości dla firm mających ekspozycję na handel, przetwórstwo albo zdywersyfikowaną produkcję.

Nie oznacza to jednak, że spółki te automatycznie skorzystają. Niedobory upraw mogą ograniczyć wolumeny przetwarzane przez firmy rolne, a susza i ograniczenia dostaw prądu mogą utrudnić działalność kopalń nawet wtedy, gdy ceny miedzi lub aluminium rosną. Ostateczny efekt zależałby od lokalizacji aktywów, dostępu do wody i energii, zapasów, zabezpieczeń cenowych oraz reakcji władz.

Są to kierunkowe ekspozycje rynkowe, a nie rekomendacje inwestycyjne.

Wniosek

Najważniejszy wniosek z opisywanego scenariusza Barclays nie brzmi po prostu: „kupuj surowce”. Chodzi raczej o to, że bardzo silne El Niño może stać się inflacyjnym szokiem podażowym dla łańcuchów dostaw, a nie krótkotrwałym problemem ograniczonym do rolnictwa.

Najmocniejsze potwierdzenie dotyczy szerokiego ryzyka: NOAA informuje, że El Niño się nasila i wskazuje na wysokie prawdopodobieństwo bardzo silnego wydarzenia w sezonie 2026–2027. Dokładny szczyt na poziomie 3,2°C oraz prognozowane wzrosty cen surowców pozostają warunkowymi szacunkami. Jeśli jednak zrealizuje się skrajny scenariusz, skutki mogą przenosić się kolejno z upraw w Azji Południowo-Wschodniej na oleje roślinne, ceny żywności, energię wodną, metale przemysłowe, prąd i sytuację finansową rynków wschodzących.