ONZ popiera mapy pokazujące rzeczywistą skalę państw i kontynentów

Zgromadzenie Ogólne ONZ poparło afrykańską rezolucję „Correct the Map” („Poprawić mapę”), która ma promować dobór mapy do jej celu. Przyjęta 4 września stosunkiem głosów 164 do 1, przy sześciu wstrzymujących się, zachęca rządy, szkoły, organizacje międzynarodowe i firmy technologiczne do korzystania z projekcji Equal Earth lub innych projekcji równoobszarowych, gdy mapa ma służyć porównaniu powierzchni państw i kontynentów. Jedyny głos przeciw oddały Stany Zjednoczone. 437

To nie jest zakaz projekcji Mercatora ani narzucenie jednego obowiązkowego planisfery. Sens rezolucji jest węższy: jeżeli przekazem ma być względna wielkość obszarów, mapa powinna tę wielkość zachowywać. 37

Co ma się zmienić

Rezolucja dotyczy rutynowego używania map w stylu Mercatora w podręcznikach, oficjalnych komunikatach i produktach dostępnych publicznie — zwłaszcza tam, gdzie odbiorca może na ich podstawie oceniać skalę poszczególnych miejsc. Projekcja Mercatora powiększa lądy wraz ze zbliżaniem się do biegunów. Dlatego Grenlandia może wyglądać na mapie niemal jak Afryka, choć Afryka jest od niej około 14 razy większa. 416

Projekcje równoobszarowe rozwiązują właśnie ten problem. Equal Earth zachowuje proporcje powierzchni lądów, więc Afryka, Ameryka Południowa i inne regiony bliższe równika zajmują na niej więcej miejsca niż na mapie Mercatora — zgodnie z ich rzeczywistą skalą. To czyni ją lepszym narzędziem do nauczania i komunikowania porównawczej wielkości obszarów. 4048

Dlaczego dla zwolenników to sprawa reprezentacji

Inicjatywę prowadziło Togo jako część kampanii Correct the Map, popieranej przez Unię Afrykańską. Zwolennicy argumentują, że utrwalone konwencje kartograficzne sprawiały, iż Afryka w zbiorowej wyobraźni wydawała się mniejsza i bardziej peryferyjna, niż wynikałoby to z jej rzeczywistych rozmiarów. W tym ujęciu wybór projekcji jest nie tylko decyzją techniczną lub graficzną, ale też wpływa na to, jak mapy szkolne i instytucjonalne kształtują postrzeganie świata. 43846

Pojęcia takie jak sprawiedliwość poznawcza czy reparacja pamięci opisują polityczny i kulturowy wymiar tej argumentacji, a nie kategorię techniczną w kartografii. Sprawdzalna zasada jest prostsza: mapa przeznaczona do porównywania powierzchni nie powinna systematycznie zniekształcać powierzchni.

Mercator nie znika z kartografii

Żadna płaska mapa świata nie potrafi jednocześnie zachować wszystkich cech globusa. Kartografowie muszą wybierać między wiernością powierzchni, kształtów, odległości i kierunków.

Mercator nadal ma specjalistyczne zastosowanie, ponieważ zachowuje lokalne kąty i kierunki — właściwość szczególnie użyteczną w nawigacji. Rezolucja ONZ uwzględnia tę różnicę: promuje alternatywy w odpowiednich zastosowaniach edukacyjnych i publicznych, ale nie zakazuje Mercatora. 537

W praktyce chodzi więc o zasadę „mapa do celu”:

• Equal Earth, Eckert IV lub inną projekcję równoobszarową warto stosować przy porównywaniu skali państw i kontynentów;
• Mercator pozostaje właściwy tam, gdzie potrzebne są jego właściwości kierunkowe i kątowe, m.in. w nawigacji oraz niektórych zastosowaniach geoinformacyjnych;
• granice, nazewnictwo i status terytoriów są odrębnymi kwestiami redakcyjnymi oraz prawnymi — i muszą być przedstawiane poprawnie niezależnie od projekcji.

Kto poparł kampanię

Togo prowadziło działania dyplomatyczne z mandatu Unii Afrykańskiej. UA wcześniej poparła inicjatywę Correct the Map of Africa i wezwała do odchodzenia od Mercatora na rzecz alternatyw, takich jak Equal Earth. 4647

Projekt rezolucji forsowały państwa członkowskie Unii Afrykańskiej wraz z Bahamami. W relacjach jako państwa popierające końcowy tekst wymieniano również Francję i Wielką Brytanię. 1639 Stany Zjednoczone były jedynym państwem głosującym przeciw, a sześć krajów wstrzymało się od głosu. 437

Dlaczego Francja wybrała Eckerta IV

Francja ogłosiła rezygnację z Mercatora w oficjalnym przedstawianiu świata i przejście na projekcję Eckerta IV — mapę równoobszarową określaną jako zbliżona do Equal Earth. W rezultacie ograniczone zostanie wizualne powiększenie państw położonych na wyższych szerokościach geograficznych, w tym Francji, Stanów Zjednoczonych i Rosji. 18

Dostępne relacje potwierdzają ogólne uzasadnienie tej zmiany — wierniejsze przedstawienie względnych powierzchni — ale nie wskazują rozstrzygającego, oficjalnego wyjaśnienia, dlaczego wybrano akurat Eckerta IV, a nie Equal Earth. Obie projekcje lepiej realizują cel rezolucji niż Mercator, gdy istotne jest porównanie wielkości.

Projekcja nie rozstrzyga kwestii granic

Zmiana projekcji nie rozwiązuje sporów dotyczących geografii politycznej. Mapa równoobszarowa może poprawnie przedstawiać granice, ale wydawcy i twórcy usług mapowych nadal potrzebują jasnych zasad dotyczących granic uznawanych międzynarodowo, roszczeń spornych i terytoriów okupowanych.

Szczególne znaczenie ma to w przypadku Ukrainy. Zdarzało się, że produkty kartograficzne przedstawiały okupowane terytoria Ukrainy jako rosyjskie albo „sporne”. Pokazuje to, że wybór projekcji i sposób oznaczania granic to dwie osobne sprawy. ONZ potwierdza integralność terytorialną Ukrainy w jej granicach uznanych międzynarodowo, w tym Krymu. 1924

Dostępne źródła nie potwierdzają konkretnego wystąpienia Ukrainy w sprawie samej rezolucji „Correct the Map”. Wniosek jest jednak szerszy: przejście na mapy równoobszarowe nie może zacierać kwestii suwerenności, normalizować okupacji ani zastępować rzetelnego opisu granic.

Co będzie dalej

Rezolucja ma charakter niewiążący, więc jej przyjęcie nie zmieni automatycznie atlasów szkolnych, stron rządowych ani cyfrowych map bazowych. Skutki zależą od wdrożenia przez instytucje, które wybierają mapy lub tworzą produkty kartograficzne. 37

Togo promowało kampanię na forum międzynarodowym, a Komisja Unii Afrykańskiej wraz z Togo zapowiedziały konsultacje z państwami członkowskimi, ekspertami technicznymi i środowiskiem edukacyjnym. Plan obejmuje między innymi kontynentalne warsztaty i mapę drogową stopniowego dostosowywania systemów edukacyjnych do Equal Earth. 50

Rezolucja wprost zwraca się także do firm technologicznych, szkół i rządów. To ważne, ponieważ projekcje map pojawiają się dziś nie tylko w atlasach, lecz również w wyszukiwarkach, panelach danych, infografikach prasowych, podręcznikach i cyfrowych interfejsach mapowych. 737

Istnieją dowody na działania rzecznicze skierowane do UNESCO, agendy ONZ ds. edukacji, nauki i kultury, lecz przedstawione materiały nie potwierdzają konkretnego zobowiązania wdrożeniowego UNESCO ani nazwanego planu wdrożenia przez którąkolwiek firmę technologiczną. 52

Najważniejszy wniosek

Zgromadzenie Ogólne ONZ nie uznało Mercatora za błędny w każdym zastosowaniu. Poparło bardziej precyzyjną zasadę: gdy odbiorca ma zrozumieć względną wielkość obszarów, należy użyć projekcji równoobszarowej. Dla afrykańskiej koalicji stojącej za „Correct the Map” jest to zarazem korekta kartograficzna i próba zakwestionowania wieloletniego wizualnego pomniejszania Afryki na najbardziej rozpowszechnionych mapach świata. 437