Jak Chiny zamieniają dane w potęgę gospodarczą i państwową

Dane jako nowy czynnik produkcji

Sierpniowy raport amerykańskiej Komisji ds. Gospodarczych i Bezpieczeństwa USA–Chiny przedstawia chińską politykę danych jako kierowaną przez państwo strategię gospodarczą i bezpieczeństwa narodowego. Pekin nie ogranicza się do regulowania przepływu informacji. Dąży do tego, by dane były łatwiejsze do gromadzenia, klasyfikowania, standaryzowania, wymiany, wyceniania i wykorzystywania w całej gospodarce — przy zachowaniu silnej kontroli państwa. 46

W 2020 roku Chiny formalnie uznały dane za „czynnik produkcji”, stawiając je obok tradycyjnych zasobów, takich jak ziemia, praca, kapitał i technologia. Był to sygnał, że dane mają być zarządzane jak strategiczny zasób wspierający wzrost gospodarczy. Kierunek polityki obejmuje ich tworzenie, wycenę, obrót i produktywne wykorzystanie. 6

Według komisji Pekin buduje system, który ma umożliwiać:

• gromadzenie i oznaczanie danych;
• standaryzowanie oraz łączenie rozproszonych zbiorów;
• pakowanie i obrót danymi za pośrednictwem formalnych rynków;
• przekształcanie wybranych zasobów danych w aktywa komercyjne lub finansowe;
• wykorzystywanie danych w przemyśle, technologiach i administracji państwowej. 4

Nie chodzi wyłącznie o informacje konsumenckie ani treści internetowe. Raport podkreśla znaczenie danych firmowych, operacyjnych i przemysłowych, a także informacji pochodzących z maszyn i czujników. Takie dane z fizycznego świata mogą mieć szczególną wartość dla produkcji i sztucznej inteligencji. 4

Centralne wytyczne, lokalne eksperymenty

Chiński model łączy kierownictwo na szczeblu centralnym z wdrażaniem przez władze lokalne i przedsiębiorstwa. Samorządy zachęca się do tworzenia zastosowań danych i prowadzenia pilotaży związanych z ich komercjalizacją. Pozwala to na eksperymentowanie w ramach szerszego systemu kontrolowanego przez aparat partyjno-państwowy. 4

Jednym z filarów tej architektury jest Krajowa Administracja Danych (National Data Administration). Komisja wiąże jej rolę z koordynowaniem infrastruktury danych, rynków oraz zastosowań przemysłowych. Kierowane przez państwo giełdy danych, zasady rachunkowości aktywów danych i programy pilotażowe mają sprawić, że wartościowe dane będą łatwiejsze do sprzedaży i finansowania, a zarazem bardziej skoncentrowane. 4

To podejście różni się od modelu, w którym kierunek rozwoju wyznacza przede wszystkim rynek. W ocenie komisji chińskie państwo pomaga ustalać, jak dane są porządkowane, wyceniane, rozpowszechniane i udostępniane do celów strategicznych. 4

Komercjalizacja pod nadzorem państwa

Budowie rynku danych towarzyszy rozbudowany system kontroli. Komisja opisuje chińską ustawę o bezpieczeństwie danych jako regulację obejmującą gromadzenie, przechowywanie, wykorzystywanie, przetwarzanie, przesyłanie, udostępnianie i ujawnianie danych. Wymogi dotyczące klasyfikacji i obsługi informacji są powiązane zarówno z rozwojem gospodarczym i społecznym, jak i z bezpieczeństwem narodowym. 4

Według raportu przepisy te mogą utrwalać dostęp państwa do danych, ograniczać zagraniczną kontrolę, szeroko definiować informacje potencjalnie wrażliwe i utrudniać transfery transgraniczne. Dla firm działających w Chinach oznacza to jednocześnie możliwości komercjalizacji oraz presję związaną z lokalizacją danych i przestrzeganiem przepisów. 4

W praktyce obowiązki mogą obejmować przechowywanie lub lokalizowanie danych w Chinach, klasyfikowanie zbiorów, spełnianie wymogów bezpieczeństwa oraz uzyskiwanie zgód na przesyłanie informacji za granicę. Firmy mogą również podlegać mechanizmom kontroli zapewniającym państwu dostęp do danych. Komisja potwierdza istnienie tych presji, ale ich dokładny zakres zależy od przedsiębiorstwa, branży, rodzaju danych i zastosowanych przepisów. 4

Dlaczego dane przemysłowe są ważne dla AI i robotyki

Komisja ocenia, że łączenie i standaryzowanie danych przemysłowych oraz informacji z fizycznego świata może dać Chinom przewagę w rozwoju biznesowych zastosowań AI. Takie systemy często potrzebują danych operacyjnych z fabryk, maszyn, pojazdów i innych realnych środowisk — nie tylko ogromnych zbiorów tekstów pobranych z internetu. 4

Raport wskazuje na potencjalne znaczenie tej strategii dla:

• pojazdów autonomicznych;
• humanoidalnych robotów;
• robotyki przemysłowej;
• systemów produkcyjnych nowej generacji. 4

Duże ilości danych z czujników, fabryk i procesów operacyjnych mogą pomagać w trenowaniu, testowaniu i wdrażaniu rozwiązań w tych obszarach. Komisja przedstawia to jako potencjalną przewagę strategiczną, a nie dowód, że Chiny automatycznie zdobędą dominację w każdym zastosowaniu.

Zasób gospodarczy, wywiadowczy i wojskowy

Obawy komisji wykraczają poza rywalizację przedsiębiorstw. Jej zdaniem lepiej zintegrowane dane mogą wzmacniać zarówno chińskie technologie i przemysł, jak i zdolności wywiadowcze oraz wojskowe. W tym ujęciu polityka danych jest częścią szerszej rywalizacji o potęgę państwową między Chinami a Stanami Zjednoczonymi. 4

Kluczowe znaczenie ma podwójne zastosowanie danych. Te same systemy, które pomagają firmom rozwijać rozwiązania przemysłowe, mogą zwiększać zdolność państwa do rozumienia gospodarek, społeczeństw, technologii i potencjalnych przeciwników. Dlatego raport traktuje politykę danych nie tylko jako problem prywatności, handlu cyfrowego czy zgodności regulacyjnej przedsiębiorstw, lecz także jako kwestię strategiczną. 4

Ryzyka dla amerykańskich firm

Amerykańskie przedsiębiorstwa posiadające w Chinach działalność operacyjną, pracowników, dostawców lub zespoły badawcze mogą mierzyć się z kilkoma nakładającymi się wyzwaniami:

• niepewnością, które dane zostaną uznane za wrażliwe lub objęte szczególnymi zasadami;
• obowiązkiem lokalnego przechowywania albo przetwarzania informacji;
• ograniczeniami lub wymogiem uzyskania zgody na transfer danych przez granicę;
• trudnościami w łączeniu danych wytworzonych w Chinach z globalnymi systemami analitycznymi i AI;
• większą ekspozycją poufnych informacji biznesowych, przemysłowych i operacyjnych na wymogi związane z dostępem państwa. 4

Takie presje mogą komplikować globalne zarządzanie danymi i zwiększać koszty działalności. Mogą również ograniczać wykorzystanie zbiorów danych z Chin w międzynarodowych badaniach, rozwoju produktów i trenowaniu modeli AI. Komisja nie twierdzi, że wszystkie firmy podlegają identycznym wymogom — ryzyko zależy od rodzaju danych i sektora działalności. 4

Wezwanie do stworzenia amerykańskiej strategii danych

Najważniejszy wniosek raportu dla Kongresu jest taki, że Stany Zjednoczone powinny rozważyć stworzenie krajowej strategii danych. Oznaczałoby to traktowanie danych jako aktywa gospodarczego i zasobu strategicznego, a nie zajmowanie się nimi wyłącznie w ramach polityki prywatności lub cyberbezpieczeństwa. 46

Proponowane podejście powinno obejmować tworzenie, wycenę, wymianę, ochronę i produktywne wykorzystanie wartościowych danych w USA, a jednocześnie uwzględniać ryzyka dla bezpieczeństwa narodowego oraz zagranicznego dostępu. Szersze ostrzeżenie komisji brzmi: państwa, które zbudują instytucje i rynki wokół danych, mogą zyskać przewagę nie tylko w oprogramowaniu, lecz także w sztucznej inteligencji, produkcji, wywiadzie i obronności. 415