1260 powiązań DNA z osobowością, ale bez genetycznego testu charakteru

Naukowcy znaleźli 1260 wariantów DNA statystycznie związanych z osobowością. To ważny krok w badaniach nad tym, skąd biorą się różnice między ludźmi — ale nie jest to instrukcja „czytania charakteru” z genomu.

Największe dotąd badanie genomowe cech osobowości połączyło dane z 46 kohort i objęło, zależnie od analizowanej cechy, od 611 037 do 1,14 mln osób. Jego główny wniosek brzmi: geny mają realny, lecz rozproszony i ograniczony udział w różnicach osobowości. 230

Co dokładnie znaleziono?

Analiza dotyczyła tzw. Wielkiej Piątki — pięciu szerokich wymiarów często używanych w psychologii do opisu osobowości:

• ekstrawersji,
• ugodowości,
• sumienności,
• neurotyczności,
• otwartości na doświadczenie.

Badacze zidentyfikowali 1260 głównych wariantów genetycznych powiązanych z co najmniej jedną z tych cech. Wśród nich było 824 powiązania, których wcześniej nie zgłoszono. 2

Nie oznacza to jednak, że odkryto 1260 „genów osobowości”. Osobowość ma architekturę poligeniczną: na wyniki składa się bardzo wiele powszechnych różnic w DNA, z których każda wiąże się jedynie z maleńkim, średnim efektem obserwowanym w populacji. Przeglądy badań nad genomiką osobowości prowadzą do podobnego wniosku: istotny łączny wpływ genów jest rozłożony na ogromną liczbę wariantów o minimalnych efektach pojedynczych. 217

Jak dużą rolę odgrywało DNA?

Powszechne warianty genetyczne wyjaśniały około 4,8–9,3% zróżnicowania wyników pomiaru każdej z badanych cech. Po uwzględnieniu typowej niedoskonałości kwestionariuszy oszacowania wynosiły 9,3–13,3%. 2

To znaczące dla rozumienia wzorców w dużych grupach, ale zdecydowanie za mało, by z profilu DNA wiarygodnie ustalić osobowość konkretnej osoby. Indeks poligeniczny sumuje tysiące drobnych efektów i może uchwycić niewielką tendencję statystyczną w grupie. Nie jest natomiast testem, który powie, czy ktoś będzie towarzyski, zorganizowany, lękowy czy szczególnie otwarty na nowe doświadczenia. 220

Dlaczego porównania rodzinne są istotne?

Wyniki badań genomowych mogą być zniekształcane przez czynniki współwystępujące z genami, takie jak pochodzenie populacyjne, środowisko rodzinne czy podobieństwo dobierających się partnerów. Dlatego autorzy przeprowadzili także analizy wewnątrz rodzin, obejmujące do 50 725 osób. 2

Porównywanie rodzeństwa lub bliźniąt pomaga ograniczyć problem wspólnego wychowania: krewni dzielą znaczną część środowiska rodzinnego, ale otrzymują losowo różne kombinacje DNA odziedziczonego po rodzicach. Jeśli związek utrzymuje się w takich porównaniach, trudniej wyjaśnić go wyłącznie wspólnym domem czy ogólną strukturą populacji. 32

W badaniu oszacowania wpływów genetycznych na osobowość były zasadniczo podobne w analizach populacyjnych i wewnątrzrodzinnych. Wzmacnia to argument, że odziedziczone różnice DNA rzeczywiście współuczestniczą w różnicach osobowości. Nie jest to jednak uniwersalny dowód przyczynowy dla każdej zaobserwowanej korelacji genetycznej. Analizy rodzinne ograniczają ważne źródła błędu, lecz nie usuwają roli środowiska ani nie dowodzą, że DNA związane z osobowością bezpośrednio powoduje późniejsze życiowe rezultaty. 3035

Zdrowie, edukacja i kariera: związek to nie przeznaczenie

Badanie wykazało liczne korelacje genetyczne między genetyką związaną z osobowością a wynikami dotyczącymi zdrowia, zachowań, zdrowia psychicznego, życia społecznego i sytuacji ekonomicznej. Może to pomóc badać, dlaczego cechy osobowości łączą się z dobrostanem i przebiegiem życia. 1718

Tych danych nie należy jednak interpretować jako dowodu, że „geny osobowości” bezpośrednio powodują stan zdrowia, poziom wykształcenia, drogę zawodową, długość życia, migrację czy podatność na COVID-19 na początku pandemii. Korelacje genetyczne mogą odzwierciedlać wspólną biologię, warunki społeczne, wpływy rodzinne, dobór partnerów o podobnych cechach, zachowania oraz inne nakładające się mechanizmy.

Przykładowo, wcześniejsze badanie wykazało dodatnią korelację genetyczną między ekstrawersją a podatnością na COVID-19 w jednym kontekście, ale zaznaczyło, że wynik nie powtarzał się konsekwentnie w innych warunkach. 25 Z kolei prace dotyczące poligenicznych wskaźników związanych z edukacją i długowiecznością rodziców pokazują związek statystyczny, a nie prostą ścieżkę przyczynową od DNA do długości życia. 39

Jest to szczególnie ważne w przypadku wyników silnie uwarunkowanych społecznie — takich jak szkoła, praca, dochody czy miejsce zamieszkania. Kształtują je również instytucje, możliwości, relacje, decyzje i warunki życia.

Co zmienia to badanie — a czego nie zmienia?

Badanie wyraźnie poszerza genetyczną mapę osobowości. Jego skala oraz kontrole oparte na porównaniach rodzinnych czynią mocniejszym wniosek, że powszechne odziedziczone warianty DNA wnoszą rzeczywisty, ale rozłożony wkład w różnice cech Wielkiej Piątki. 230

Nie daje ono podstaw do przewidywania na bazie DNA czyjejś osobowości, przyszłego zdrowia, wykształcenia, kariery, miejsca zamieszkania ani długości życia. Efekty poszczególnych wariantów są małe, pomiar osobowości jest niedoskonały, a sama osobowość rozwija się w ciągłej interakcji biologii z doświadczeniami, relacjami, kulturą i okolicznościami. 220

Najprostszy wniosek: genetyka może pomagać wyjaśniać szerokie prawidłowości w populacji. Nie potrafi jednak wiarygodnie powiedzieć, kim jest konkretna osoba — ani kim się stanie.