Wyższy poziom ksylitolu we krwi powiązano z większym ryzykiem zawału i udaru

Badanie przedstawione podczas Kongresu Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) 2026 w Monachium wykazało, że osoby z wyższym stężeniem ksylitolu we krwi częściej doświadczały poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych niż osoby z niższymi poziomami. Analiza objęła 17 710 uczestników z dwóch prospektywnych kohort. Było to jednak badanie obserwacyjne, dlatego nie dowodzi, że sam ksylitol wywołał zawały, udary lub zgony. 579

Najważniejsze wyniki

Naukowcy porównali osoby z najwyższego kwartylu zmierzonych stężeń ksylitolu we krwi z uczestnikami z najniższego kwartylu. Za poważne zdarzenia sercowo-naczyniowe uznano zgon, zawał mięśnia sercowego lub udar mózgu. 5

• W Canadian Longitudinal Study on Aging osoby z najwyższym poziomem ksylitolu miały o 57% wyższe skorygowane ryzyko poważnego zdarzenia sercowo-naczyniowego niż osoby z najniższym poziomem. Obserwacja trwała około sześciu lat. 58
• W brytyjskiej kohorcie EPIC-Norfolk różnica między najwyższym a najniższym kwartylem wyniosła 18% wyższego ryzyka w okresie 30 lat. 58
• Częstość zdarzeń na ogół rosła w kolejnych kwartylach stężenia ksylitolu, co sugeruje zależność typu dawka–odpowiedź, a nie tylko różnicę między skrajnymi grupami. 78
• Związek utrzymywał się po uwzględnieniu znanych czynników ryzyka, między innymi wskaźnika masy ciała, nadciśnienia, cukrzycy i poziomu lipidów. 67

Warto właściwie odczytać te liczby. Są to względne porównania ryzyka między grupami o różnym stężeniu ksylitolu we krwi. Wynik 57% nie oznacza, że 57% osób używających ksylitolu dostanie zawału lub udaru. Badanie nie określa też indywidualnego ryzyka bezwzględnego.

Kogo objęła analiza?

Połączono dane z dwóch prospektywnych badań obserwacyjnych, obejmujących łącznie 17 710 osób. Uczestników kanadyjskiej kohorty obserwowano przez około sześć lat, natomiast dane z EPIC-Norfolk pozwoliły prześledzić wyniki nawet w perspektywie 30 lat. 58

Badacze oznaczyli stężenie ksylitolu we krwi, a następnie sprawdzili, jakie zdarzenia sercowo-naczyniowe wystąpiły u uczestników. Taki schemat może ujawnić związek między określonym markerem a późniejszym stanem zdrowia, ale nie polega na losowym przydzieleniu ludzi do grup spożywających lub niespożywających ksylitolu.

Oznacza to, że zaobserwowaną różnicę mogły częściowo wyjaśniać inne cechy uczestników albo zmiany zdrowotne, które jednocześnie wpływały na poziom ksylitolu i ryzyko sercowo-naczyniowe.

Dlaczego ksylitol dotyczy codziennych produktów?

Ksylitol to alkohol cukrowy stosowany w wielu produktach bez cukru lub o obniżonej kaloryczności. Można go znaleźć między innymi w gumach do żucia, miętówkach, pastach do zębów, dżemach, jogurtach, lodach, napojach, a także w niektórych produktach do higieny jamy ustnej i preparatach farmaceutycznych. 347

Niewielkie ilości ksylitolu występują naturalnie w części produktów spożywczych. Ksylitol dodawany do żywności może jednak prowadzić do znacznie większej ekspozycji. To istotne rozróżnienie: analiza dotyczyła stężenia we krwi i możliwych skutków długotrwałego lub wysokiego narażenia, a nie samego faktu, że niewielka ilość słodzika znajduje się w konkretnym produkcie. 7

Możliwy związek z krzepnięciem krwi

Wcześniejsze prace tych samych badaczy sugerowały, że ksylitol może zwiększać aktywność płytek krwi i sprzyjać tworzeniu się skrzepów. Taki mechanizm jest biologicznie wiarygodnym wyjaśnieniem potencjalnego związku między wyższym stężeniem ksylitolu a zdarzeniami zakrzepowymi, takimi jak zawał serca lub udar. 716

Plausybilny mechanizm nie jest jednak dowodem przyczynowości. Wskazuje, dlaczego zaobserwowaną zależność warto dokładniej zbadać, ale nie potwierdza, że to właśnie ekspozycja na ksylitol doprowadziła do opisanych zdarzeń.

Czego badanie nie dowodzi?

Nie było to randomizowane badanie kliniczne, w którym uczestnikom przydzielono określone ilości ksylitolu. Wyniki pozostają więc podatne na wpływ niezmierzonych czynników zakłócających oraz na tzw. odwróconą przyczynowość — sytuację, w której wcześniejszy stan zdrowia wpływa zarówno na poziom ksylitolu, jak i na ryzyko sercowo-naczyniowe. 57

Badanie nie ustala również:

• jaka dokładnie dawka ani jak długi czas ekspozycji mogą mieć znaczenie;
• czy pojedynczy pomiar ksylitolu we krwi dobrze odzwierciedla długoterminowe spożycie z żywności, gum, leków lub produktów do higieny jamy ustnej;
• które grupy osób mogą być szczególnie podatne;
• czy ograniczenie ekspozycji na ksylitol zmniejszyłoby liczbę zawałów, udarów lub zgonów.

Najostrożniejszy wniosek brzmi: wyższe stężenie ksylitolu we krwi wiązało się z większym ryzykiem zdarzeń sercowo-naczyniowych w dwóch kohortach. Zależność była silniejsza w krótszej obserwacji kanadyjskiej, a słabsza w długoterminowej analizie EPIC-Norfolk. Różnica między tymi wynikami jest kolejnym powodem, by nie traktować żadnej z wartości jako uniwersalnego przelicznika indywidualnego ryzyka.

Co powinniśmy z tego wynieść?

Wyniki podważają założenie, że zamienniki cukru są automatycznie pozbawione ryzyka przy dużym lub długotrwałym spożyciu. Nie są jednak argumentem za zastępowaniem ksylitolu większą ilością cukru. Cukier dodany ma własne, dobrze znane problemy zdrowotne, a omawiane badanie nie porównywało bezpośrednio ksylitolu z cukrem. 7

Potrzebne są kolejne badania, które wyjaśnią znaczenie dawki, źródła ekspozycji, mechanizmy biologiczne, grupy szczególnie narażone oraz długoterminowe bezpieczeństwo sercowo-naczyniowe ksylitolu. Zanim można byłoby zmienić zalecenia kliniczne lub zdrowotne, potrzebne byłyby większe analizy, badania mechanistyczne, a najlepiej także wiarygodne dane z badań randomizowanych. 1479