UE przedłuża sankcje wobec Iranu, a dziewięć państw europejskich dostosowuje swoje przepisy

Dwie decyzje zamiast jednego nowego reżimu

Decyzje Rady UE z 24 lipca 2026 r. połączyły dwa powiązane, ale prawnie odrębne działania. Pierwsze dotyczyło sankcji za poważne naruszenia praw człowieka w Iranie. Drugie przedłużyło reżim ustanowiony w 2023 r. w odpowiedzi na irańskie wsparcie wojskowe dla Rosji i ugrupowań zbrojnych w regionie. Dziewięć państw europejskich spoza UE zapowiedziało następnie dostosowanie swoich krajowych polityk do tych decyzji.

To ważne rozróżnienie, ponieważ lipcowy pakiet nie stworzył jednego, całkowicie nowego systemu sankcji. Reżim dotyczący praw człowieka funkcjonuje od 2011 r., natomiast reżim związany ze wsparciem wojskowym został ustanowiony w lipcu 2023 r.

Sześć osób objętych sankcjami za naruszenia praw człowieka

Rada UE nałożyła sankcje na sześciu irańskich obywateli, którym przypisuje poważne naruszenia praw człowieka. Wśród nich znalazło się pięciu sędziów oraz osoba zajmująca kierownicze stanowisko w grupie cybernetycznej oskarżanej o pomaganie władzom w tłumieniu przepływu informacji.

Sankcje obejmują zamrożenie aktywów, zakaz wjazdu na terytorium UE oraz zakaz udostępniania wskazanym osobom środków finansowych i zasobów gospodarczych. Szerszy reżim praw człowieka przewiduje również ograniczenia eksportu do Iranu sprzętu, który mógłby zostać wykorzystany do represji wewnętrznych.

Unijny system sankcji dotyczący praw człowieka w Iranie został wprowadzony w 2011 r. i był później wielokrotnie odnawiany oraz zmieniany. Jest on odrębny od reżimu ustanowionego w 2023 r. w związku ze wsparciem wojskowym.

Przedłużenie reżimu dotyczącego wsparcia wojskowego

Rada przyjęła również decyzję (WPZiB) 2025/1837, zmieniającą decyzję (WPZiB) 2023/1532. Przedłużyła ona ograniczenia dotyczące irańskiego wsparcia wojskowego dla rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie, pomocy dla ugrupowań i podmiotów zbrojnych na Bliskim Wschodzie oraz w regionie Morza Czerwonego, a także działań podważających swobodę żeglugi na Bliskim Wschodzie.

W komunikacie UE wskazano, że z listy w ramach tego wojskowego reżimu wykreślono cztery osoby. To inna operacja niż decyzja dotycząca praw człowieka, w ramach której z tamtej listy usunięto trzy osoby, a wpis dotyczący jednego podmiotu zaktualizowano.

Dlatego w lipcowym pakiecie pojawiają się obie liczby: cztery i trzy. Nie odnoszą się one do tej samej listy sankcyjnej.

Dziewięć państw, które dostosowały politykę do decyzji UE

Do decyzji z 24 lipca przyłączyły się:

• Albania,
• Bośnia i Hercegowina,
• Islandia,
• Liechtenstein,
• Mołdawia,
• Czarnogóra,
• Macedonia Północna,
• Norwegia,
• Ukraina.

„Dostosowanie” oznacza zobowiązanie do zbliżenia krajowej polityki do odpowiednich decyzji Rady UE. Nie oznacza to członkostwa w Unii ani automatycznego stosowania unijnego prawa na terytorium tych państw. Wdrożenie odbywa się za pośrednictwem ich własnych systemów prawnych.

W grupie znajdują się m.in. państwa kandydujące do UE, kraje Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Ukraina. W praktyce zwiększa to zasięg sankcji poza 27 państw członkowskich Unii.

Jakie działania Iranu obejmują sankcje?

Wsparcie dla rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie

Reżim ustanowiony w 2023 r. powstał w odpowiedzi na irańskie wsparcie wojskowe dla rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie. Unijni urzędnicy wiązali te działania z przekazywaniem Rosji dronów i innego sprzętu wojskowego wykorzystywanego przez rosyjskie siły przeciwko Ukrainie.

29 lipca unijna wysoka przedstawicielka do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa Kaja Kallas ponowiła ten przekaz podczas rozmowy telefonicznej z irańskim ministrem spraw zagranicznych Abbasem Araghczim. Wezwała Teheran do zakończenia wojskowego wsparcia dla Rosji; rozmowa dotyczyła także deeskalacji w regionie i napięć w Zatoce Perskiej.

Wsparcie dla ugrupowań na Bliskim Wschodzie i Morzu Czerwonym

Ten sam reżim rozszerzono na irańskie wsparcie dla ugrupowań i podmiotów zbrojnych na Bliskim Wschodzie oraz w regionie Morza Czerwonego. UE wskazuje w tym kontekście również na działania związane z atakami na żeglugę handlową i szersze zagrożenia dla bezpieczeństwa regionalnego.

Zagrożenia dla swobody żeglugi

22 maja 2026 r. UE rozszerzyła zakres istniejącego reżimu, tak aby można było obejmować sankcjami osoby i podmioty zaangażowane w irańskie działania lub polityki zagrażające swobodzie żeglugi na Bliskim Wschodzie, w szczególności w cieśninie Ormuz.

Pierwsze sankcje na tej rozszerzonej podstawie ogłoszono 8 czerwca. Objęły one jednostkę morską Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej oraz dwie osoby, zgodnie z analizami prawnymi i branżowymi dotyczącymi sankcji.

Poważne naruszenia praw człowieka w Iranie

Odrębny reżim praw człowieka obejmuje zarzuty represji, nadużywania postępowań sądowych, wydawania wyroków śmierci i tłumienia informacji. Wśród sześciu osób wpisanych na listę 24 lipca znaleźli się sędziowie oraz przedstawiciel grupy cybernetycznej, których UE powiązała z tymi zarzutami.

Lipcowa decyzja na tle działań UE w 2026 r.

Decyzje z 24 lipca były częścią szerszej sekwencji unijnych działań wobec Iranu:

• 16 marca: Rada objęła sankcjami 16 kolejnych osób i trzy podmioty za poważne naruszenia praw człowieka, w tym wysokich rangą funkcjonariuszy bezpieczeństwa i dowódców Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej.
• 22 maja: UE dodała zagrożenia dla swobody żeglugi na Bliskim Wschodzie, w tym w cieśninie Ormuz, do zakresu reżimu dotyczącego irańskiego wsparcia wojskowego.
• 8 czerwca: UE po raz pierwszy zastosowała nową podstawę sankcyjną dotyczącą żeglugi.
• 24 lipca: Rada wpisała sześć osób do reżimu praw człowieka, odnowiła reżim wojskowego wsparcia ustanowiony w 2023 r. i dokonała odrębnych wykreśleń z obu list.

Ten ciąg decyzji pokazuje, że UE korzysta równocześnie z kilku narzędzi: sankcji indywidualnych za zarzucane nadużycia, ograniczeń związanych z transferami wojskowymi oraz szerszej podstawy prawnej do reagowania na zagrożenia morskie i regionalne.

Apel Kaji Kallas z 29 lipca

Podczas rozmowy telefonicznej z Abbasem Araghczim 29 lipca Kaja Kallas wezwała Iran do zaprzestania wojskowego wsparcia dla Rosji. W rozmowie poruszono również kwestię deeskalacji i napięć w regionie Zatoki Perskiej.

Apel był politycznym uzupełnieniem decyzji sankcyjnych: UE nie tylko rozszerzała ograniczenia, lecz także wzywała Teheran do zmiany działań, które Bruksela wiąże ze wsparciem rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie.

Co oznacza międzynarodowe dostosowanie — i czego jeszcze nie wiadomo?

Przystąpienie dziewięciu państw do unijnych decyzji sygnalizuje skoordynowany sprzeciw wobec działań przypisywanych Iranowi. Ogranicza również możliwość wykorzystywania różnic między polityką UE a regulacjami państw partnerskich przez osoby i podmioty objęte sankcjami.

Dostępne źródła nie pozwalają jednak ocenić skuteczności tych działań w praktyce ani określić skali ryzyka obchodzenia sankcji przez państwa trzecie, handel towarami podwójnego zastosowania czy kanały bankowe. Takie wnioski wymagałyby odrębnych dowodów. Udokumentowanym faktem jest natomiast rozszerzenie podstaw prawnych sankcji i ich szersze skoordynowanie w Europie.