Robert Fico zadeklarował, że nie chce, aby Słowacja została wciągnięta w konflikt zbrojny „z powodu jakiegoś artykułu 5.” NATO. Premier zapewniał jednocześnie, że członkostwo w Sojuszu i współpraca w jego ramach są dla Bratysławy ważne.
2
13
Co powiedział o artykule 5.
Przed planowaną podróżą do Ukrainy Fico zakwestionował perspektywę uruchomienia klauzuli zbiorowej obrony NATO. Przedstawiał ją jako możliwą drogę do wojny, w której Słowacy nie wiedzieliby, z kim walczą, dlaczego ani w jakim celu.
1
Artykuł 5. jest podstawą wzajemnych gwarancji bezpieczeństwa NATO: zbrojny atak na jednego sojusznika traktowany jest jako atak na wszystkich. Nie oznacza jednak automatycznego wysłania wojsk przez każde państwo. Traktat nakazuje udzielić napadniętemu sojusznikowi pomocy poprzez działania uznane przez dane państwo za konieczne; mogą one obejmować użycie siły zbrojnej.
13
Fico nie ogłosił więc wyjścia Słowacji z NATO ani nie opisał konkretnej prawnej odmowy wykonania zobowiązań z artykułu 5. Jego wypowiedź poddaje jednak publicznie w wątpliwość gotowość słowackiego rządu do udziału w zbiorowej odpowiedzi w razie poważnej eskalacji.
2
13
Krytyka „wojowniczej” retoryki Europy
Słowacki premier stwierdził, że Europa znalazła się bliżej szerokiego konfliktu niż kiedykolwiek wcześniej od początku wojny w Ukrainie. Krytykował to, co nazwał głośną i wojowniczą retoryką europejskich liderów, sugerując, że poszukiwany jest pretekst do konfliktu NATO z Rosją.
6
14
Relacje z wystąpienia zwracały uwagę, że Fico nie nazwał Rosji agresorem ani źródłem militarnego zagrożenia dla Europy.
2
14 Taka perspektywa przenosi ciężar rozmowy z działań Rosji na retorykę Zachodu i pomoc dla Ukrainy. Jest ona spójna z przychylną Kremlowi postawą Ficy, który należy do najbardziej wyrazistych europejskich krytyków wsparcia wojskowego dla Ukrainy.
9
Dlaczego to ważne dla NATO
Odstraszanie NATO opiera się nie tylko na zapisach traktatowych, ale także na wiarygodności politycznej woli sojuszników. Gdy premier państwa członkowskiego kwestionuje, czy jego kraj powinien zostać wciągnięty w kryzys obrony zbiorowej, może to osłabiać czytelność tego sygnału.
Dzieje się to w czasie nasilonych obaw o powiązaną z Rosją działalność hybrydową. Niedawne doniesienia opisywały wzrost sabotażu, cyberataków i zagrożeń dla infrastruktury krytycznej na terytorium NATO. Europejscy i natowscy urzędnicy rozważali możliwe odpowiedzi, w tym to, czy skumulowane ataki hybrydowe mogłyby w pewnych okolicznościach stać się podstawą do rozważenia artykułu 5.
3 Euronews informował z kolei, że rosyjskie operacje hybrydowe wchodzą w bardziej niebezpieczną, kinetyczną fazę.
8
Bezpośredni skutek słów Ficy ma charakter polityczny, a nie prawny: nie ma informacji o zmianie statusu Słowacji w NATO. Wypowiedź zwiększa jednak niepewność co do tego, jak konsekwentnie Bratysława stanęłaby po stronie sojuszników w razie ciężkiego kryzysu.
Szczyt Karpackiej Ósemki: nieobecność, ale bez potwierdzonego związku
Wypowiedź Ficy zbiegła się w czasie z inauguracyjnym szczytem Karpackiej Ósemki w Bukowlu w zachodniej Ukrainie, zaplanowanym na 18–20 września. Format skupia Ukrainę, Polskę, Rumunię, Słowację, Czechy, Austrię, Węgry i Serbię. Jego deklarowane obszary współpracy to bezpieczeństwo, energetyka, logistyka oraz gospodarka transgraniczna.
21
Premier Donald Tusk zapowiadał, że podczas wizyty w Ukrainie spotka się z Ficą, by rozmawiać m.in. o sankcjach wobec Rosji.
33 Fico nie uczestniczył jednak w otwarciu szczytu; według doniesień Słowację miała reprezentować osoba niższego szczebla dyplomatycznego.
19 Inne informacje wskazywały, że przyczyną odwołania udziału mogła być choroba.
18
Dostępne relacje nie dają podstaw, by twierdzić, że to słowa o artykule 5. spowodowały nieobecność Ficy. Zdarzenie uwidoczniło jednak szerszą różnicę stanowisk: gdy państwa regionu rozwijają współpracę w sprawach bezpieczeństwa i Ukrainy, przywódca jednego z członków NATO otwarcie podważa sens wciągania swojego kraju w mechanizm obrony zbiorowej.