Netanyahuczy Wielką Brytanię 'Islamską Republiką Brytanii' – lawina krytyki i pogłębiający się kryzys dyplomatyczny

13 sierpnia 2026 roku izraelski premier Benjamin Netanyahu wywołał dyplomatyczną burzę, nazywając Zjednoczone Królestwo „Islamską Republiką Brytanii” podczas wystąpienia w podcaście. Stwierdzenie to spotkało się z natychmiastowym potępieniem ze strony rządu brytyjskiego i obnażyło głęboki kryzys w relacjach między dwoma dawnymi bliskimi sojusznikami .

Co dokładnie powiedział Netanyahu

W rozmowie z Avi Harushem w izraelskim podcaście Melech Blitzer Haim (emitowanym przez Armijne Radio/Galei Tzahal) Netanyahu skrytykował brytyjskie media za sposób relacjonowania konfliktu w Strefie Gazy . Wychwalał dziennikarza Randolpha Churchilla, syna Winstona, za jego „bardzo pozytywne” relacje z wojny sześciodniowej w 1967 r., po czym dodał z sarkazmem: „Spróbujcie znaleźć to dzisiaj w Brytanii, którą można nazwać Islamską Republiką Brytanii” .

Gdy prowadzący zapytał, czy cała Europa jest podobnie nastawiona, Netanyahu podwoił stawkę: „Tak, ale wie pan, ktoś powiedział, że pierwszą islamską republiką z bronią jądrową będzie Islamska Republika Brytanii” – porównując w ten sposób Wielką Brytanię do Iranu . Według doniesień powtórzył on żart przypisywany w 2024 roku ówczesnemu wiceprezydentowi USA JD Vance'owi .

Reakcja rządu Wielkiej Brytanii

Reakcja Londynu była natychmiastowa i stanowcza. Rzecznik rządu określił słowa Netanjahu jako „całkowicie niedopuszczalne” i potwierdził, że sprawa została bezpośrednio poruszona z izraelskim rządem . Ministerstwo Spraw Zagranicznych (Foreign, Commonwealth and Development Office) wydało publiczne oświadczenie potępiające tę złośliwość, którą brytyjscy urzędnicy i politycy obu partii uznali za zniewagę wobec wieloletniego sojusznika . Były szef gabinetu Downing Street, Steve Hilton, nazwał to „horrendalną porażką dyplomatyczną”, która alienuje kluczowego partnera w Radzie Bezpieczeństwa ONZ .

Szerszy kontekst: relacje UK–Izrael za rządów Partii Pracy (2024–2026)

Uwaga Netanjahu nie padła w próżni. Od czasu objęcia władzy przez Partię Pracy w lipcu 2024 roku stosunki brytyjsko-izraelskie osiągnęły historyczne minimum:

• „Zamrożone” relacje: Do lipca 2026 r. izraelscy urzędnicy mówili The Telegraph, że relacje z rządem premiera Andy'ego Burnhama są „zamrożone”. Kontakty między ministrami w Londynie i Jerozolimie „praktycznie ustały”, a na stole nie ma żadnych nowych umów handlowych czy obronnych .
• Sankcje na broń: We wrześniu 2024 r. Wielka Brytania zawiesiła 30 z 350 licencji na eksport broni do Izraela, powołując się na „wyraźne ryzyko” naruszenia prawa międzynarodowego .
• Zwrot w sprawie ICC: Rząd Partii Pracy wycofał brytyjski sprzeciw wobec działań Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK) wobec izraelskich urzędników, co stanowiło ostry zwrot w porównaniu z poprzednim rządem konserwatywnym .
• Zawieszenie negocjacji handlowych: W maju 2025 r. minister spraw zagranicznych David Lammy wstrzymał negocjacje w sprawie nowej umowy o wolnym handlu między Wielką Brytanią a Izraelem .
• Uznanie Palestyny: Wielka Brytania formalnie uznała państwo palestyńskie, co dodatkowo rozgniewało izraelski rząd .
• Presja wewnątrz Partii Pracy: Wzrost nastrojów propalestyńskich w partii – w tym sondaż YouGov wskazujący, że 47% wyborców Partii Pracy sympatyzuje ze stroną palestyńską – popchnął rząd w stronę ostrzejszego kursu wobec Izraela .

Reakcje: żydowscy przywódcy, brytyjscy politycy i Muzułmańska Rada Brytanii

• Brytyjscy przywódcy żydowscy: Wiele żydowskich organizacji potępiło język Netanjahu. Rabini Charley Baginsky i Josh Levy, przywódcy Ruchu na rzecz Judaizmu Postępowego, stwierdzili, że premier alienuje kluczowego sojusznika i używa języka islamofobicznego, charakterystycznego dla skrajnej prawicy . Ostrzegli: „W czasach, gdy antysemityzm, nienawiść do muzułmanów i podziały społeczne budzą realny strach w naszym kraju, tego rodzaju język jest niebezpieczny i nieodpowiedzialny” .
• Izraelscy politycy opozycji: Rywale polityczni Netanjahu w Izraelu zaatakowali go, zarzucając mu „horrendalną porażkę dyplomatyczną” i niepotrzebne niszczenie relacji ze stałym członkiem Rady Bezpieczeństwa ONZ .
• Muzułmańska Rada Brytanii (MCB): Rzecznik MCB powiedział Al Jazeerze, że uwagi Netanjahu pokazują „potrzebę ponownego rozpatrzenia przez Wielką Brytanię swoich relacji z Izraelem”, a stwierdzenie to odbija się negatywnie na przywództwie Izraela .
• Brytyjskie spektrum polityczne: Przedstawiciele obu głównych partii wyrazili zaniepokojenie, choć niektórzy z brytyjskiej prawicy przyznali, że frustracja Netanjahu polityką Partii Pracy wobec Izraela jest zrozumiała . Były doradca Downing Street Gavin Barwell nazwał tę uwagę „jawną islamofobią” .

Kluczowe wnioski

Złośliwa uwaga Netanjahu o „Islamskiej Republice Brytanii” była celową prowokacją, odzwierciedlającą najgorsze relacje brytyjsko-izraelskie od dziesięcioleci. Natychmiastowe i zdecydowane potępienie przez rząd Wielkiej Brytanii, połączone z szeroką krytyką ze strony żydowskich grup i izraelskiej opozycji, pokazuje, jak bardzo rząd Netanjahu jest izolowany od swoich tradycyjnych zachodnich sojuszników. Uwaga ta raczej nie poprawi relacji, które już opisano jako „zamrożone”, i nie widać oznak odwilży pod rządami obecnej administracji Partii Pracy.