MAEA potwierdza tajny program jądrowy Syrii z czasów Asada

Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (MAEA) poinformowała, że wyjaśniła wieloletnie kwestie dotyczące niezadeklarowanego syryjskiego programu jądrowego z okresu rządów Baszara al-Asada. Jego centralnym elementem był niemal ukończony reaktor w Dajr az-Zaur, zniszczony przez Izrael w nalocie w 2007 r. Dyrektor generalny MAEA Rafael Grossi ocenił, że konstrukcja reaktora mogła umożliwiać szybką produkcję materiału rozszczepialnego przydatnego w broni jądrowej. Nie jest to jednak dowód, że Syria wyprodukowała taki materiał ani że zbudowała bądź posiadała bombę atomową. 151

Co ustaliła MAEA

Agencja stwierdziła, że dawne władze Syrii nie zgłosiły materiałów jądrowych, obiektów i działań wymaganych w ramach umowy o zabezpieczeniach związanej z Układem o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT). Niezadeklarowana działalność obejmowała:

• reaktor jądrowy w budowie w Dajr az-Zaur;
• zakład wytwarzający paliwo dla tego reaktora;
• miejsce przechowywania paliwa jądrowego, odpadów uranowych i odpadów promieniotwórczych. 71

Znaczenie tej oceny wynika z potencjalnych możliwości reaktora. Obiekt zaprojektowany tak, by sprawnie wytwarzać materiał rozszczepialny, może mieć związek z programem zbrojeniowym. Ocena Grossiego dotyczyła jednak potencjalnej zdolności technicznej reaktora, a nie stwierdzenia, że Syria zdołała wyprodukować materiał do broni jądrowej lub skonstruować ładunek. 15

Reaktor zniszczony przed ukończeniem

Izrael zaatakował obiekt w Dajr az-Zaur we wrześniu 2007 r., gdy reaktor był podobno bliski ukończenia. MAEA ponownie potwierdziła wcześniejszy wniosek, że zbombardowane miejsce było reaktorem jądrowym w budowie. 151

Nowe ustalenia doprecyzowują sprawę, która przez lata pozostawała niewyjaśniona. Reaktor nie był odizolowanym przedsięwzięciem: był powiązany z produkcją i składowaniem paliwa, o których syryjskie władze nie poinformowały Agencji. 712

Około 73 tony niezadeklarowanego uranu

Kluczowym wynikiem wznowionego dochodzenia było potwierdzenie około 73 ton metrycznych niezadeklarowanego naturalnego uranu w wcześniej nieujawnionej lokalizacji. Z relacji o ustaleniach MAEA wynika, że około 55 ton znajdowało się w postaci prętów paliwowych. 12

Naturalny uran nie jest tym samym co uran wzbogacony do poziomu pozwalającego na użycie w broni jądrowej. Pozostaje jednak materiałem jądrowym podlegającym kontroli, a jego niezgłoszenie stanowiło naruszenie zasad zabezpieczeń. MAEA podała, że materiał jest obejmowany procedurami hermetyzacji, nadzoru i rutynowych zabezpieczeń. 12

Dlaczego sprawa ruszyła naprzód właśnie teraz

Postęp dochodzenia umożliwiło przekazanie MAEA dodatkowych informacji i dostępu przez władze Syrii po upadku rządów Asada. Inspektorzy wrócili do Dajr az-Zaur po raz pierwszy od 2008 r., obserwowali prace wykopaliskowe prowadzone w uzgodnieniu z władzami syryjskimi oraz odwiedzili niezadeklarowane miejsce, gdzie potwierdzili obecność metalicznego naturalnego uranu. 103

Agencja oświadczyła, że dzięki koniecznemu dostępowi i informacjom mogła wyjaśnić oraz rozstrzygnąć otwarte kwestie dotyczące zabezpieczeń, o których wcześniej informowała Radę Gubernatorów MAEA. 1

Co oznacza zamknięcie otwartych kwestii

Rozstrzygnięcie pytań dotyczących zabezpieczeń nie oznacza końca międzynarodowego nadzoru nad odnalezionym materiałem. Bezpośrednim zadaniem MAEA pozostaje jego weryfikacja, ewidencja i monitorowanie w ramach uzgodnionych procedur zabezpieczeń. 13

Wniosek jest zasadniczy: MAEA ustaliła, że Syria z czasów Asada nie ujawniła projektu reaktora ani związanych z nim działań jądrowych, choć była do tego zobowiązana. Dotychczas publicznie opisane ustalenia nie dowodzą jednak, że Syria wyprodukowała broń jądrową, i nie zamykają wszystkich historycznych pytań dotyczących tego programu. 151