Bankructwa w UE rosną, a nowych firm ubywa. Eurostat pokazuje trudniejsze warunki dla biznesu

Dane Eurostatu za II kwartał 2026 roku pokazują rosnącą rozbieżność między zakładaniem firm a ich przetrwaniem w Unii Europejskiej. Wyrównana sezonowo liczba deklaracji bankructw zwiększyła się o 5,7 proc. w porównaniu z I kwartałem, natomiast rejestracji nowych przedsiębiorstw było o 0,5 proc. mniej. W rezultacie bankructwa osiągnęły najwyższy poziom od początku porównywalnej serii danych, czyli od I kwartału 2019 roku.

Pogorszenie sytuacji firm nastąpiło mimo umiarkowanego wzrostu gospodarczego. Wyrównany sezonowo PKB zwiększył się kwartał do kwartału o 0,5 proc. w UE i o 0,4 proc. w strefie euro. Oznacza to, że wzrost całej gospodarki nie przekładał się w równym stopniu na poprawę warunków prowadzenia działalności.

Najważniejsze dane za II kwartał

Na poziomie całej UE oba kluczowe wskaźniki — dotyczące powstawania i przetrwania firm — zmieniły się w niekorzystnym kierunku:

• rejestracje nowych przedsiębiorstw: spadek o 0,5 proc. kwartał do kwartału;
• deklaracje bankructw: wzrost o 5,7 proc.;
• PKB: wzrost o 0,5 proc. kwartał do kwartału według wstępnego szacunku Eurostatu.

Warto pamiętać, że statystyki dotyczą rejestracji przedsiębiorstw i deklaracji bankructw, a nie kondycji finansowej każdej firmy. Większa liczba deklaracji może odzwierciedlać problemy narastające już we wcześniejszych okresach. Z kolei kwartalny spadek liczby rejestracji nie musi oznaczać załamania przedsiębiorczości w całej gospodarce.

W przypadku strefy euro wtórne relacje powołujące się na komunikat Eurostatu wskazują na wzrost bankructw o 6,9 proc. i spadek rejestracji o 0,1 proc. w II kwartale. Wartości te nie są widoczne w dostępnym fragmencie pierwotnej publikacji Eurostatu, dlatego należy traktować je jako dane relacjonowane, a nie niezależnie zweryfikowane w tym materiale.

Nowych firm ubyło w pięciu z ośmiu sektorów

Spadek liczby nowych rejestracji dotyczył kilku ważnych części gospodarki biznesowej. Największe zniżki odnotowano w:

• przemyśle: o 3,6 proc.;
• usługach zakwaterowania i gastronomii: o 3,4 proc.;
• edukacji i usługach społecznych: o 3,2 proc.

Trend nie był jednak jednolity. Liczba rejestracji wzrosła w sektorze informacji i komunikacji — aż o 8,8 proc. — oraz w budownictwie, o 1 proc. W usługach finansowych nie odnotowano zmiany.

Ten podział jest istotny, ponieważ wskazuje raczej na nierówną sytuację poszczególnych branż niż na powszechny odwrót od zakładania firm. Działalność cyfrowa i komunikacyjna nadal przyciągała nowych przedsiębiorców, podczas gdy słabiej wypadały przemysł, hotelarstwo i gastronomia oraz część usług edukacyjno-społecznych.

Bankructw przybyło przede wszystkim w edukacji i działalności społecznej

Deklaracje bankructw zwiększyły się w pięciu z ośmiu analizowanych sektorów. Największy wzrost — 21,1 proc. — dotyczył edukacji i działalności społecznej.

Dostępne relacje wskazują również na wzrost bankructw w transporcie i usługach finansowych. Spadki odnotowano natomiast w usługach zakwaterowania i gastronomii, budownictwie oraz handlu. Kontrast między mniejszą liczbą nowych rejestracji a większą liczbą bankructw pokazuje, że aktywność nowych firm i presja niewypłacalności rozwijały się w różnych kierunkach zależnie od branży.

Wyniku dotyczącego edukacji i działalności społecznej nie należy interpretować jako dowodu, że problemy finansowe dotknęły każdą szkołę, placówkę opiekuńczą, organizację wsparcia rodzinnego czy firmę świadczącą usługi dla osób starszych. Jest to kwartalna zmiana liczby deklaracji na poziomie sektora, a nie miara rentowności, jakości usług ani trwałości poszczególnych podmiotów.

Które państwa odnotowały największe zmiany?

Dostarczone dane nie pozwalają wiarygodnie stworzyć rankingu państw z największym wzrostem liczby rejestracji lub bankructw w II kwartale. Bez pełnej tabeli krajowej Eurostatu wskazanie państwa z najwyższym wzrostem byłoby mylące.

Jeśli chodzi o spadki liczby deklaracji bankructw, według dostępnych relacji największy odnotowano na Malcie — o 50,0 proc. Kolejne były Cypr — o 41,7 proc. — oraz Słowacja — o 33,5 proc. W przypadku Cypru źródło zastrzega, że wysoki odsetek był częściowo efektem niewielkiej liczby przypadków w tym kraju.

Te dane pokazują, dlaczego kwartalne zmiany procentowe wymagają odpowiedniego kontekstu. W małym rynku nawet niewielka zmiana liczby przypadków może przełożyć się na bardzo wysoki odsetek. Jeden kwartał nie przesądza też o trwałym trendzie w danym państwie.

Trudniej o finansowanie dla firm

W badaniu Europejskiego Banku Centralnego dotyczącym II kwartału odnotowano dalsze zaostrzenie ogólnych warunków finansowania przedsiębiorstw. Zjawisko to było szczególnie widoczne w przypadku małych i średnich firm, które mierzyły się z wyższymi kosztami kredytu oraz ograniczonym dostępem do finansowania.

Banki strefy euro poinformowały ponadto o umiarkowanym zaostrzeniu standardów kredytowych dla kredytów i linii kredytowych dla przedsiębiorstw. Netto 7 proc. banków deklarowało zaostrzenie tych standardów.

Trudniejszy dostęp do kredytu może utrudniać refinansowanie zadłużenia, finansowanie bieżącej działalności, absorbowanie opóźnionych płatności oraz inwestycje w okresie słabszego popytu. Wyższe koszty pożyczek zmniejszają też odporność przepływów pieniężnych. Są to prawdopodobne mechanizmy łączące warunki finansowe z ryzykiem niewypłacalności, ale same dane Eurostatu dotyczące rejestracji i bankructw nie dowodzą, że zaostrzenie akcji kredytowej było przyczyną wzrostu bankructw w II kwartale.

Dlaczego usługi opiekuńcze mogą być szczególnie narażone?

Wzrost bankructw w edukacji i działalności społecznej o 21,1 proc. jest najbardziej wyraźnym sygnałem ostrzegawczym w danych sektorowych. Wiele podmiotów działających w tych obszarach może łączyć wysokie, pracochłonne koszty działalności z ograniczoną możliwością podnoszenia cen oraz zależnością od finansowania publicznego, instytucjonalnego lub pochodzącego od gospodarstw domowych.

Gdy finansowanie staje się droższe lub trudniej dostępne, szczególnie podatne mogą być organizacje i przedsiębiorstwa dysponujące niewielką poduszką płynności. Dotyczy to potencjalnie także podmiotów świadczących usługi wsparcia rodzin, opieki nad osobami starszymi i pomocy społecznej.

To jednak wniosek interpretacyjny, a nie bezpośrednie ustalenie wynikające z bazy Eurostatu. Dane pokazują, w których sektorach wzrosła liczba deklaracji, ale nie wyjaśniają struktury kosztów konkretnych firm, ich modelu finansowania, marż ani przyczyn upadłości. Badania EBC potwierdzają, że warunki kredytowe były ważnym elementem otoczenia biznesowego, lecz nie pozwalają wyodrębnić ich wpływu na placówki edukacyjne, organizacje wsparcia rodzinnego czy podmioty opieki nad seniorami.

Co wynika z tych danych?

Wyniki za II kwartał najlepiej odczytywać jako ostrzeżenie dotyczące odnowy i odporności sektora przedsiębiorstw, a nie jako dowód jednolitego załamania gospodarczego w Europie. PKB wzrósł umiarkowanie, liczba rejestracji w sektorze informacji i komunikacji wyraźnie się zwiększyła, a w niektórych państwach i branżach bankructw było mniej. Jednocześnie ogólny wzrost liczby bankructw, spadek rejestracji nowych firm i trudniejsze warunki finansowania wskazują na bardziej wymagające otoczenie dla przedsiębiorstw zależnych od taniego kredytu lub działających przy niewielkim marginesie bezpieczeństwa.

Najważniejszy sygnał płynie z danych sektorowych: edukacja i działalność społeczna odnotowały największy wzrost deklaracji bankructw, a jednocześnie spadła tam liczba nowych rejestracji. Sytuacja ta wymaga dalszego monitorowania — zwłaszcza w przypadku pracochłonnych usług oraz organizacji, które mają ograniczone możliwości podnoszenia cen lub pozyskania dodatkowego finansowania.