Lagarde ostrzega: Europa nie może przespać rewolucji AI

Christine Lagarde przekazała Europie jednocześnie ostrzeżenie i konkretną propozycję działań. Jej zdaniem sztuczna inteligencja to druga rewolucja cyfrowa, a Europa nie może po raz kolejny dopuścić do tego, by większość komercyjnych korzyści z przełomowej technologii trafiła poza kontynent. Stawką są produktywność, innowacyjność i strategiczna pozycja Europy.

Są też powody do ostrożnego optymizmu: europejskie przedsiębiorstwa już inwestują w AI. Ryzyko polega na tym, że rozdrobniony rynek wewnętrzny i podzielone rynki kapitałowe nie pozwolą tym inwestycjom rozprzestrzenić się w całej gospodarce ani stworzyć firm zdolnych do konkurowania na globalną skalę.

Europa inwestuje w AI, ale sam kapitał nie wystarczy

Z przywołanych przez Lagarde danych ankietowych wynika, że firmy ze strefy euro spodziewają się przeznaczyć w 2026 roku średnio około 9% wszystkich inwestycji na AI. To wyraźny sygnał zainteresowania biznesu, ale nie dowód na to, że Europa wygrała już wyścig technologiczny.

Dane Europejskiego Banku Centralnego wskazują również na szybkie tempo wdrażania AI. Odsetek pracowników deklarujących korzystanie z tej technologii wzrósł z 26% w 2024 roku do 40% w 2025 roku. W innym wystąpieniu Lagarde mówiła, że dostawcy usług cyfrowych odnotowują dwucyfrowy wzrost wraz z upowszechnianiem narzędzi AI, a firmy, które wdrożyły AI, uzyskują średnio około 4% wzrostu produktywności.

Kluczowe pytanie nie brzmi więc tylko: czy europejskie firmy będą kupować narzędzia AI? Ważniejsze jest to, czy będą potrafiły wykorzystywać je produktywnie, finansować ekspansję i rozwijać się ponad granicami bez konieczności przenoszenia działalności gdzie indziej.

Dwie główne bariery: rozdrobniony rynek i kapitał

Lagarde wskazała na dwa ściśle powiązane problemy. Po pierwsze, jednolity rynek UE nie jest wystarczająco zintegrowany w obszarze technologii cyfrowych. Różne przepisy krajowe, systemy prawne i wymogi administracyjne sprawiają, że firmie trudniej oferować usługę cyfrową w całej Unii niż działać na jednym dużym rynku krajowym.

Po drugie, europejskie rynki kapitałowe pozostają podzielone. Ogranicza to dostęp do kapitału wysokiego ryzyka, którego innowacyjne przedsiębiorstwa potrzebują po zakończeniu fazy start-upowej — przy kolejnych rundach finansowania, ekspansji i skalowaniu działalności.

Wspólnie te problemy tworzą niekorzystne warunki dla firm zwiększających skalę działalności. Obiecujące przedsiębiorstwo może mieć trudności z wejściem na kolejne rynki europejskie, pozyskaniem finansowania na późniejszym etapie rozwoju czy przeprowadzeniem efektywnego debiutu giełdowego w Europie. Dostępne materiały dotyczące wypowiedzi Lagarde nie zawierają jednak zweryfikowanego porównania skali relokacji firm ani dokładnej wielkości luk finansowych, dlatego nie należy przedstawiać tych strat w formie niepotwierdzonych liczb. Obawy dotyczące polityki gospodarczej są jednak jasne: Europa może tworzyć innowacje, ale nie zatrzymywać u siebie wystarczającej liczby firm i wartości gospodarczej, które z nich powstają.

Dotychczasowy model wzrostu znalazł się pod presją

Lagarde umieściła debatę o AI w szerszej diagnozie europejskiej gospodarki. Jej zdaniem powojenny model wzrostu opierał się na wzajemnie wzmacniających się fundamentach, które obecnie słabną. Wśród presji wymieniła większą liczbę ograniczeń w handlu, relatywnie wysokie koszty energii oraz coraz silniejszą konkurencję przemysłową ze strony Chin.

To sprawia, że AI ma znaczenie wykraczające poza sam sektor technologiczny. Jeśli europejskie firmy będą stosować sztuczną inteligencję w produkcji, usługach i badaniach, technologia może wesprzeć produktywność i częściowo zrównoważyć czynniki, które osłabiają tradycyjny model oparty na eksporcie. EBC opisywał również przechodzenie w stronę inwestycji niematerialnych, takich jak AI, jako potencjalny bufor dla aktywności w strefie euro w warunkach niepewności.

Nie oznacza to, że AI samo rozwiąże problemy gospodarcze Europy. Argument Lagarde jest inny: w czasie, gdy zewnętrzne warunki sprzyjające europejskiemu wzrostowi stają się mniej stabilne, coraz ważniejsze są skala działania, produktywność i silniejsze krajowe zaplecze technologiczne.

Popyt wewnętrzny daje gospodarce pewną odporność

W trudnym otoczeniu Lagarde wskazała popyt wewnętrzny jako istotne źródło odporności strefy euro. Zauważyła również, że ostatni wzrost gospodarczy okazał się odporniejszy, niż mogłyby sugerować szersze presje.

Ma to znaczenie, ponieważ europejskie firmy dysponują dużą bazą klientów, na której mogą wdrażać AI. Sama liczba konsumentów nie tworzy jednak automatycznie jednego rynku. Potrzebne są wspólne reguły, dostępne finansowanie i mniejsze przeszkody transgraniczne, aby popyt rzeczywiście przekładał się na europejską skalę.

Jak Europa ma „zaczynać i rozwijać się po europejsku”?

Propozycje Lagarde koncentrują się na tym, by rozmiar europejskiego rynku zaczął działać jak prawdziwie jednolity obszar gospodarczy.

1. Pogłębić jednolity rynek usług cyfrowych

Pierwszym krokiem powinno być ograniczenie prawnych i administracyjnych barier utrudniających działalność transgraniczną, szczególnie w sektorach cyfrowych. Chodzi o to, by firma mogła tworzyć i sprzedawać swoje rozwiązania w całej Europie bez konieczności przebudowywania modelu działalności dla każdego państwa z osobna.

2. Stworzyć opcjonalną formę prawną „EU Inc.”

Lagarde poparła pomysł opcjonalnej, ustandaryzowanej europejskiej formy prawnej spółki, określanej często jako „EU Inc.”. Taki model dawałby przedsiębiorstwom możliwość rejestracji i działania według bardziej jednolitych zasad europejskich, zamiast poruszania się po mozaice krajowych regulacji.

Celem jest ułatwienie firmom realizacji zasady „start European and scale European”: założenia działalności w Europie, obsługi klientów w całej Unii i pozostania na kontynencie także po osiągnięciu większej skali.

3. Dokończyć integrację rynków kapitałowych

Trzecim elementem ma być głębsza integracja europejskich rynków kapitałowych. Bardziej połączone rynki ułatwiłyby kierowanie oszczędności z całej UE na inwestycje udziałowe, kapitał wysokiego ryzyka i finansowanie dojrzałych firm o potencjale ekspansji.

Dla przedsiębiorstw z sektora AI takie finansowanie może mieć decydujące znaczenie. Rozwój produktów, zatrudnianie wyspecjalizowanych pracowników, budowa infrastruktury i ekspansja międzynarodowa wymagają kapitału znacznie większego niż ten potrzebny na rozpoczęcie działalności.

Europejskie giełdy stoją przed trudnym wyzwaniem

Ostrzeżenie Lagarde padło w czasie szczególnie interesującego napięcia na rynkach publicznych. Boom na AI wywindował globalne wyceny spółek technologicznych do poziomów kojarzonych ostatnio z erą bańki internetowej, co rodzi pytania o ryzyko gwałtownego załamania entuzjazmu.

Jednocześnie struktura europejskiego rynku jest słabiej przygotowana do finansowania i zatrzymywania szybko rosnących firm technologicznych. Europa musi więc sprostać podwójnemu wyzwaniu: przejąć większą część korzyści z rozwoju AI, ale nie zakładać, że wysokie wyceny same w sobie potwierdzają trwałą wartość gospodarczą.

Wniosek

Zdaniem Lagarde problem Europy z AI nie wynika z braku ambicji ani nawet z braku inwestycji przedsiębiorstw. Największą słabością jest niezdolność do przekształcenia dużego, lecz podzielonego rynku w realną przewagę skali.

Dane pokazują już rosnące wykorzystanie AI i znaczące plany inwestycyjne — w tym około 9% wszystkich inwestycji, które firmy ze strefy euro zamierzają przeznaczyć na tę technologię w 2026 roku. Jeśli jednak Europa nie ograniczy barier jednolitego rynku, nie pogłębi integracji rynków kapitałowych i nie uprości transgranicznego funkcjonowania firm poprzez rozwiązanie takie jak „EU Inc.”, europejscy innowatorzy nadal będą napotykać przeszkody między wynalazkiem a ekspansją.

Wniosek Lagarde jest więc w równym stopniu gospodarczy i technologiczny: Europa musi ułatwić firmom zaczynanie w Europie, finansowanie w Europie i rozwój w Europie, zanim druga rewolucja cyfrowa ponownie zostanie przejęta gdzie indziej.