Jak zamknięcie Cieśniny Ormuz doprowadziło do rekordowego eksportu diesla z USA i zmieniło globalny handel energią

Zakłócenie to wyeliminowało z rynku ogromną część globalnej podaży. Powstała natychmiastowa, ogromna luka w dostawach do Europy, Azji i Afryki – rynków, które od dawna polegały na bliskowschodniej ropie i produktach rafinowanych.

Jak USA stały się globalnym dostawcą ostatniej szansy

W obliczu globalnego kryzysu podaży, nabywcy na całym świecie zwrócili się do jedynego producenta dysponującego znacznymi wolnymi mocami: Stanów Zjednoczonych. Amerykańskie rafinerie wkroczyły do akcji, wysyłając rekordowe ilości diesla, benzyny, propanu i paliwa lotniczego do tak odległych miejsc jak Australia – rynków, które normalnie nie polegałyby na amerykańskich dostawach .

Wzrost był gwałtowny. Energy Information Administration (EIA) podała, że amerykański eksport morski produktów naftowych osiągnął już w styczniu 2026 roku poziom 6,3 mln b/d, co oznaczało wzrost o 10% rok do roku jeszcze przed kryzysem w Ormuzie . Po blokadzie przyspieszenie było ekstremalne. W marcu 2026 roku amerykański eksport produktów rafinowanych osiągnął rekordowy poziom 8,2 mln b/d, według danych Kpler . W tygodniu kończącym się 3 lipca 2026 roku wartość ta wzrosła dalej, do rekordowego poziomu 8,7 mln b/d . Całkowity eksport ropy i paliw z USA, łącznie z ropą naftową, sięgnął 12 mln b/d .

Największym pojedynczym czynnikiem był diesel. Dostawy paliw destylowanych – głównie diesla – osiągnęły rekordowy poziom 1,9 mln b/d, napędzane nienasyconym popytem z Europy i Azji, które starały się zastąpić utracone dostawy z Bliskiego Wschodu . Jeden z obserwatorów rynku ujął to tak: „Stany Zjednoczone stały się światowym dostawcą paliwa ostatniej szansy” .

Rosyjski zakaz eksportu diesla: drugi cios

Gdy kryzys w Ormuzie już nadwyrężał światowe rynki, nastąpił drugi cios. W lipcu 2026 roku Rosja ogłosiła zakaz eksportu diesla po tym, jak intensywne ukraińskie ataki dronów na rosyjskie rafinerie spowodowały niedobory paliwa na rynku krajowym . To spotęgowało obawy o podaż na rynku i tak już zmagającym się z ogromną niepewnością co do przepływów bliskowschodniej ropy . Zakaz zmusił nabywców, którzy wcześniej polegali na rosyjskim dieslu, do szukania alternatyw – wielu z nich zwróciło się do amerykańskich dostawców, co jeszcze bardziej zwiększyło wolumeny i ceny eksportowe.

Konsekwencje dla krajowych zapasów: cena bycia globalnym dostawcą

Bezprecedensowy odpływ amerykańskiego paliwa za granicę odbył się kosztem krajowych zapasów. Jak donosił Bloomberg, „bezprecedensowy zagraniczny popyt na amerykański diesel, propan i inne paliwa nadwyręża komercyjne rezerwy od Wybrzeża Zatoki Meksykańskiej po Wschodnie Wybrzeże, podnosząc ceny energii” .

Dane EIA za tydzień zakończony 3 lipca wyraźnie ilustrowały to napięcie:

• Zapasy destylatów (w tym diesla) spadły o 5 mln baryłek do 4-letniego minimum .
• Zapasy benzyny spadły o 1,9 mln baryłek, osiągając najniższy poziom sezonowy od 2012 roku .

Analitycy ostrzegali, że rekordowe tempo eksportu może doprowadzić do niedoborów diesla i benzyny właśnie w szczycie letniego sezonu podróży . Napięcie między rolą USA jako kluczowego globalnego dostawcy a krajowymi cenami i stanem zapasów szybko przyciągnęło uwagę polityczną, a debata na temat tego, czy eksport powinien być ograniczany, nabrała na sile .

Chiński zwrot: od zakazu eksportu do powrotu na rynek

Podczas gdy USA zwiększały eksport, Chiny początkowo obrały przeciwny kierunek. W marcu 2026 roku Pekin zakazał eksportu diesla, benzyny i paliwa lotniczego, aby zabezpieczyć dostawy krajowe po wybuchu wojny z Iranem . Zakaz pogłębił niedobory paliw w Azji, gdzie kraje polegały na chińskich dostawach . Chińskie restrykcje nie były całkowitym zatrzymaniem – dane dotyczące wysyłek pokazały, że było to raczej ograniczenie niż pełny zakaz – ale eksport trzech głównych paliw spadł w marcu o 20–33% w porównaniu z lutym .

W miarę wzrostu krajowych zapasów i normalizacji importu ropy, Pekin zaczął luzować politykę. Harmonogram luzowania był szybki:

• Kwiecień 2026: Chiny pozwoliły państwowym rafineriom na eksport 500 000 ton paliw do garstki stałych azjatyckich klientów, co skutecznie sygnalizowało złagodzenie zakazu .
• Czerwiec–lipiec 2026: Restrykcje były stopniowo luzowane. Pod koniec czerwca Pekin poinformował państwowe rafinerie, że mogą eksportować do szerszego grona krajów . Na początku lipca Chiny zniosły ograniczenia eksportu paliw rafinowanych na resztę lipca i, co kluczowe, pozwoliły prywatnej rafinerii Zhejiang Petrochemical wznowić wysyłki po czteromiesięcznej przerwie . Chińscy rafinerzy planowali wyeksportować w lipcu około 3 mln ton metrycznych benzyny, diesla i paliwa lotniczego, co zasadniczo oznaczało powrót do średniego miesięcznego poziomu odnotowanego w 2025 roku .
• Sierpień 2026: Chiny ponownie złagodziły kontrole, przyznając rafineriom tymczasową zgodę na wysyłkę 2,7 mln ton metrycznych paliw rafinowanych, a całkowity program (w tym wolumeny wiązane do Hongkongu) szacowano na 3,6 mln ton metrycznych .

Podwójne źródło dostaw i pogłębiająca się fragmentaryzacja

Jednoczesne pojawienie się USA jako dostawcy z zachodu na wschód i powrót Chin na rynki azjatyckie ze wschodu na zachód przekształcają globalną dynamikę handlową w złożony sposób:

• Dwa przeciwstawne strumienie: USA eksportują diesel z zachodu na wschód (do Europy i Azji), podczas gdy Chiny wracają na rynek azjatycki. Daje to globalnym nabywcom podwójne źródło zaopatrzenia, ale tworzy też asymetryczną konkurencję.
• Marginesy rafineryjne w Azji pod presją: Powrót Chin ściska marże rafineryjne w innych azjatyckich hubach – Singapurze, Korei Południowej, Indiach – które zyskały udział w rynku podczas chińskiego zakazu eksportu .
• Fragmentaryzacja pogłębia się: Kryzys przekształcił handel w bloki regionalne. Dostawy z Bliskiego Wschodu pozostają w dużej mierze wyłączone z powodów bezpieczeństwa i ubezpieczeniowych . Nabywcy są uzależnieni od dłuższych, droższych szlaków dostaw z Basenu Atlantyckiego. Powrót Chin dodaje kolejną warstwę złożoności, ponieważ konkuruje on z amerykańskimi dostawami i je uzupełnia, w zależności od miejsca przeznaczenia .
• Brak powrotu do normalności sprzed 2026 roku: Zakłócenie w Ormuzie zerwało długotrwałe relacje handlowe. Jak zauważył Reuters, konflikt „przekształcił globalną dystrybucję ropy, paliw i LNG, prowadząc do bezprecedensowych zakłóceń w transporcie produktów energetycznych we wszystkich regionach” . Nawet po powrocie Chin na rynek światowy handel energią pozostaje strukturalnie pofragmentowany, charakteryzując się wieloma strefami cenowymi, wyższymi kosztami frachtu i trwałymi premiami za ryzyko geopolityczne.

Perspektywy: pofragmentowana i niestabilna nowa normalność

Kryzys w Cieśninie Ormuz w 2026 roku pokazał niezwykłą kruchość globalnych łańcuchów dostaw energii. Reakcja USA – zwiększenie eksportu diesla do rekordowego poziomu 1,9 mln b/d – okazała się kluczowa w zapobieganiu jeszcze poważniejszym niedoborom za granicą, ale odbyła się kosztem krajowego bezpieczeństwa energetycznego i cen dla konsumentów. Powrót Chin na rynek eksportowy przynosi pewną ulgę azjatyckim nabywcom, ale też zwiększa presję konkurencyjną i podkreśla, że światowy system handlu energią został trwale zmieniony. Stary model skoncentrowanej podaży przez jedno wąskie gardło ustąpił miejsca bardziej złożonemu, pofragmentowanemu i kosztownemu systemowi, w którym dalekodystansowe trasy i składki za ryzyko geopolityczne są nową rzeczywistością.