Dlaczego rozmowy handlowe USA–Kanada się załamały?

Rozmowy handlowe między Stanami Zjednoczonymi a Kanadą załamały się, ponieważ końcowy spór nie dotyczył już tylko stawek celnych. Kanada uznała, że Waszyngton wprowadził w ostatniej chwili żądania niekorzystne gospodarczo i podważające zaufanie do jakiegokolwiek porozumienia. Z kolei przedstawiciele USA twierdzili, że Ottawa odmówiła sfinalizowania warunków uzgodnionych wcześniej w tygodniu. 215

Bezpośrednim skutkiem jest 50-procentowe amerykańskie cło na kanadyjski import o wartości około 20 mld dolarów. Obowiązuje ono od 22 sierpnia. Kanada zapowiedziała odpowiedź „dolara za dolara”, a jej cła odwetowe mają wejść w życie 8 września. 1612

Jakie produkty obejmują nowe cła?

Amerykańskie taryfy dotyczą szerokiej grupy kanadyjskich towarów, w tym:

• wina i innych napojów alkoholowych;
• produktów mlecznych i rolnych;
• cementu i sklejki;
• odzieży i mebli;
• wędek oraz sprzętu hokejowego;
• różnych urządzeń elektrycznych i innych wyrobów przemysłowych. 4101216

Nowe środki są odrębne od już obowiązujących amerykańskich ceł sektorowych na kanadyjską stal, aluminium, samochody i drewno konstrukcyjne. Fiasko negocjacji miało przynieść ulgę także w części tych obciążeń oraz stworzyć ramy dla nowych taryf. 4817

Kanada chce, aby jej odpowiedź była równoważna wartościowo z działaniami USA. Wśród potencjalnych celów wymieniano stal, nabiał, sprzęt AGD, maszyny rolnicze, pulpę i papier, elektronikę oraz inne towary. 36

Porozumienie było blisko, ale nie zostało uzgodnione

Przed ostatecznym zerwaniem rozmów obie strony wydawały się zbliżać do kompromisu. Według doniesień proponowane rozwiązanie zakładało obniżenie podstawowej stawki amerykańskiego cła na samochody wyprodukowane w Kanadzie z 25 do 15 proc. oraz redukcję ceł na stal i aluminium z 50 do 25 proc. 1821

Pozostały jednak ważne pytania dotyczące wdrożenia. Jeden z głównych sporów dotyczył sposobu obliczania udziału poszczególnych komponentów w samochodzie. Waszyngton chciał, aby przy uldze celnej uwzględniano przede wszystkim części wyprodukowane w USA. Kanada zabiegała o szersze uznanie komponentów z Ameryki Północnej, w tym z Kanady i Meksyku. 61833

To istotna różnica, ponieważ samochody montowane w Kanadzie często powstają w ramach transgranicznych łańcuchów dostaw. Węższa definicja kwalifikujących się części mogłaby podnieść faktyczne koszty producentów i dostawców, nawet gdyby nominalne cło na samochody zostało obniżone.

Nie udało się także uzgodnić pełnego rozwiązania dla pojazdów średnich i ciężkich. Kanada twierdziła, że stanowisko USA obejmowało wyłącznie samochody osobowe i nie zapewniało podobnego traktowania ciężarówkom. 33

Dlaczego kultura i język francuski stały się przedmiotem negocjacji?

Premier Kanady Mark Carney powiedział, że USA przedstawiły w ostatniej chwili żądania dotyczące kanadyjskiej polityki kulturalnej, ochrony języka francuskiego oraz prawa Kanady do podejmowania niezależnych decyzji. 72939

Wśród zgłaszanych zastrzeżeń miały znaleźć się kanadyjskie programy wspierania krajowej produkcji kulturalnej, media francuskojęzyczne oraz przepisy wymagające dwujęzycznych informacji na wielu produktach. Zasadniczo kanadyjskie regulacje nakazują, aby większość towarów konsumpcyjnych była opisana po angielsku i francusku. 2829

Władze Quebecu mówiły również o rozmowach dotyczących wymogów języka francuskiego wobec urządzeń konsumenckich i instrukcji obsługi. 32 Dokładne brzmienie końcowych żądań USA nie zostało jednak publicznie udokumentowane w dostępnych materiałach, dlatego nie da się wiarygodnie ustalić pełnego zakresu oczekiwanych ustępstw.

Dla Kanady nie były to zwykłe techniczne kwestie dostępu do rynku. Ottawa traktuje politykę językową i kulturalną jako element tożsamości narodowej oraz obowiązującego prawa. Carney ocenił, że połączenie tych żądań rodzi pytania o kanadyjską suwerenność i o to, czy Waszyngton rzeczywiście dąży do partnerskiej relacji gospodarczej. 293039

Spór o suwerenność i umowy z innymi państwami

Carney powiedział także, że USA chciały ograniczyć zdolność Kanady do negocjowania umów handlowych z innymi krajami. Kanadyjscy urzędnicy uznali taką propozycję za niedopuszczalną ingerencję w niezależne decyzje Ottawy. 739

Amerykańska wersja wydarzeń była inna. Przedstawiciel handlowy USA Jamieson Greer twierdził, że Kanada odmówiła sfinalizowania porozumienia mimo propozycji korzystnego traktowania, a także wycofała się z ustaleń lub zmieniła zobowiązania podjęte podczas rozmów. 28

Te sprzeczne relacje są kluczowe dla zrozumienia kryzysu. Kanada uznała późne zmiany za próbę wymuszenia zbyt daleko idących ustępstw, podczas gdy USA przedstawiły fiasko jako wycofanie się Ottawy z możliwego do zaakceptowania porozumienia. W efekcie obie strony obarczyły przeciwnika odpowiedzialnością za niedotrzymanie terminu. 215

Jak zareagowali Mark Carney i Donald Trump?

Carney nazwał eskalację ceł „błędną kalkulacją” i powiedział, że Kanada odchodzi od złej umowy. Odwołał kanadyjskich negocjatorów do Ottawy i zapowiedział skoncentrowaną, wzajemną odpowiedź, a nie niekontrolowane zaostrzanie konfliktu. 41524

Administracja USA przekonywała natomiast, że Kanada odrzuciła korzystne warunki i zachwiała równowagą wypracowywanego porozumienia. 2810

Dostępne materiały nie potwierdzają doniesień, jakoby prezydent Donald Trump ponownie proponował Kanadzie status 51. stanu USA. Tego twierdzenia nie należy uznawać za ustalony fakt przy ocenie przebiegu negocjacji.

Kto odczuje skutki?

Kanadyjscy eksporterzy sprzedający do USA towary objęte nowymi taryfami staną przed gwałtownym wzrostem kosztów wejścia na amerykański rynek. Producenci wina, nabiału, cementu, odzieży, artykułów sportowych i innych produktów mogą być zmuszeni do absorpcji ceł, podniesienia cen, przekierowania sprzedaży albo renegocjacji łańcuchów dostaw. 41216

Kanadyjscy importerzy i konsumenci mogą zapłacić więcej, jeśli odwet Ottawy podniesie ceny wybranych towarów z USA. Wyższe koszty mogą dotknąć również firmy korzystające z importowanej stali, sprzętu AGD, maszyn rolniczych, pulpy, papieru i elektroniki. 36

Szczególnie narażona jest branża motoryzacyjna. Spór dotyczy bowiem nie tylko samych stawek, lecz także sposobu traktowania części pochodzących z różnych państw Ameryki Północnej. Zmiana zasad liczenia zawartości może wpłynąć na producentów, dostawców komponentów i lokalizację produkcji, a nie wyłącznie na końcową cenę samochodu. 618

Dlaczego ten kryzys ma tak duże znaczenie?

USA i Kanada mają silnie zintegrowane rynki produkcyjne, rolne i konsumenckie. Dlatego obecne cła wykraczają poza jeden produkt czy pojedynczą branżę. Podważają zasady funkcjonowania transgranicznych łańcuchów dostaw, zakres ochrony poszczególnych sektorów i szersze reguły relacji gospodarczej między oboma państwami. 2418

Najważniejsze pytanie brzmi teraz, czy oba rządy będą w stanie wrócić do rozmów w oparciu o węższe i stabilniejsze ramy. Na razie kalendarz jest jasny: 50-procentowe cła USA obowiązują od 22 sierpnia, a zapowiedziana przez Kanadę odpowiedź „dolara za dolara” ma rozpocząć się 8 września. 1612