Dlaczego Trump wstrzymał umowę USA-Iran: Kulisy żądań nuklearnych, które zatrzymały pokój

Najnowsza próba zakończenia wojny między USA a Iranem natrafiła na ścianę, gdy prezydent Donald Trump odmówił podpisania projektu memorandum o porozumieniu (ang. memorandum of understanding – MOU), które jego własny zespół negocjacyjny wstępnie uzgodnił z irańskimi urzędnikami. Podczas spotkania w Situation Room 30 maja 2026 roku Trump zażądał znaczących poprawek i odesłał do Teheranu poprawioną propozycję z ostrzejszymi warunkami, zwłaszcza dotyczącymi nadzoru nuklearnego . Biały Dom podkreślił, że jakakolwiek umowa musi spełniać kluczowe żądania prezydenta – „Iran nigdy nie może posiadać broni jądrowej” .

Dlaczego projekt odrzucono?

Jednostronicowe memorandum miało być tymczasowym krokiem: przedłużałoby obowiązujące zawieszenie broni o 60 dni, otworzyło kluczową Cieśninę Ormuz dla transportu komercyjnego i dało początek formalnym negocjacjom w sprawie irańskiego programu atomowego . Trump sprzeciwił się dokumentowi z dwóch głównych powodów.

Po pierwsze, uznał, że zamiast natychmiast rozwiązywać kwestie nuklearne, projekt odkłada je na później. Zgodnie z jego zapisami najpierw zniesiono by blokadę cieśniny i przyznano ulgę sankcyjną, odsuwając szczegółowe rozmowy o wzbogacaniu uranu i jego zapasach . Trump chciał, by te zobowiązania zostały ustalone od razu, a nie odłożone na potem.

Po drugie, uznał, że proponowane w dokumencie ograniczenia nuklearne są zbyt słabe. Tekst zawierał irańską deklarację o rezygnacji z broni atomowej, jednak prezydent domagał się twardszych, łatwych do zweryfikowania limitów wzbogacania i bardziej konkretnych rozwiązań dla wysoko wzbogaconego uranu . Według urzędników administracji Trump koncentrował się na „wzmocnieniu elementów, które są dla niego kluczowe, szczególnie w kwestii irańskich materiałów jądrowych” .

Za kulisami Trump znajdował się pod sprzecznymi naciskami. Ponowne otwarcie Cieśniny Ormuz pomogłoby obniżyć ceny benzyny w USA – palącą bolączkę wewnętrzną – ale zgoda na porozumienie bez silnego komponentu nuklearnego groziła ostrą reakcją „jastrzębi” z jego własnej partii, dla których jakiekolwiek ustępstwa wobec Teheranu są nie do przyjęcia .

Konkretne żądania, które postawił Trump

Dokładny zakres zmian przesłanych do Teheranu nie został ujawniony w całości, jednak z doniesień serwisów Axios, „The New York Times” i innych mediów wynikają następujące warunki :

• Silniejsze i weryfikowalne limity nuklearne: Poza tymczasowym moratorium na wzbogacanie Trump domagał się konkretnych mechanizmów weryfikacji i egzekwowania tego zakazu. Miało to obejmować m.in. żądanie, by Iran nie przemieszczał zapasów wzbogaconego uranu i by materiał ten został zagospodarowany w sposób satysfakcjonujący USA .
• Brak odkładania rozmów nuklearnych: Trump sprzeciwił się strukturze memorandum, w której najpierw otwiera się Cieśninę Ormuz, a negocjacje nuklearne odwleka. Domagał się natychmiastowego uregulowania kwestii jądrowych .
• Umowa służąca amerykańskim interesom: Biały Dom nie opublikował pełnej listy warunków, ale powtórzył, że Trump „zaakceptuje tylko porozumienie służące narodowym interesom USA” i spełniające jego kluczowe żądania .

Jak zareagował Teheran

Reakcja Iranu rozwijała się wielowątkowo przez cały maj 2026 roku:

• 18 maja: Teheran za pośrednictwem pakistańskich mediatorów przedstawił zmienioną propozycję, którą urzędnicy USA uznali za niewystarczającą i ostrzegli, że „ryzykuje wznowienie wojny” . Iran zaproponował kosmetyczne ulepszenia, nadal podtrzymując, że kompleksowe porozumienie musi zawierać pełne zniesienie sankcji i dostęp do zamrożonych aktywów.
• 24 maja: Irańskie media państwowe publicznie podważyły amerykańskie opisy projektu MOU. Twierdziły, że kwestie nuklearne będą omawiane w „osobnych negocjacjach” po podpisaniu memorandum i że Iran zachowa kontrolę nad Cieśniną Ormuz – co stało w sprzeczności z zapewnieniami USA o jej nieograniczonej żegludze .
• Koniec maja: Negocjatorzy roboczy obu stron wstępnie uzgodnili projekt, który wymagał już tylko ostatecznej akceptacji Trumpa i Najwyższego Przywódcy Chameneiego . Po odrzuceniu dokumentu przez Trumpa Iran otrzymał poprawioną wersję amerykańską, co zapoczątkowało nową rundę negocjacji, która może potrwać kilka dni lub dłużej .

Kluczowe założenia proponowanego memorandum

Choć sam tekst nigdy nie został upubliczniony, liczne doniesienia – m.in. Axios, Euronews, Iran International i Xinhua – opisują zarys projektu :

• Harmonogram: Porozumienie przedłużyłoby zawieszenie broni o 60 dni, z możliwością dalszego przedłużenia za obopólną zgodą . Ten okres miał zainicjować dogłębne negocjacje jądrowe. Wcześniejsze doniesienia mówiły o potencjalnym 20-letnim moratorium na wzbogacanie w ramach stałego porozumienia, jednak MOU miało być jedynie tymczasowym środkiem .
• Wymogi dotyczące wzbogacania: Iran zobowiązałby się do moratorium na wzbogacanie uranu. To, czy oznacza to całkowite natychmiastowe wstrzymanie, czy tylko pauzę na czas szerszych rozmów, pozostawało kwestią sporną między stronami .
• Postanowienia o Cieśninie Ormuz: Żegluga przez cieśninę byłaby nieograniczona – bez opłat, ataków i przeszkód – a Iran musiałby usunąć wszystkie miny w ciągu 30 dni. USA proporcjonalnie zniosłyby swoją blokadę morską w miarę przywracania ruchu handlowego .
• Złagodzenie sankcji: USA zniosłyby sankcje i wydały zwolnienia umożliwiające Iranowi swobodną sprzedaż ropy. Miliardy dolarów zamrożonych irańskich funduszy zostałyby uwolnione, powiązane z możliwą do zweryfikowania zgodnością Iranu w ramach mechanizmu „ulg za wykonanie” .
• Zakończenie działań wojennych: Memorandum formalnie deklarowałoby koniec aktywnych walk między oboma krajami .

Główny spór pozostał nierozwiązany: urzędnicy amerykańscy twierdzili, że MOU zawiera ograniczenia nuklearne, podczas gdy irańscy upierali się, że kwestie atomowe będą adresowane dopiero w późniejszych etapach .

Presja cen paliw na Waszyngton

Pat w negocjacjach miał bezpośrednie przełożenie na kieszenie Amerykanów. Zamknięcie i zaminowanie Cieśniny Ormuz przez Iran – przez którą przepływa około 20% światowej ropy – gwałtownie podniosło ceny surowca i benzyny .

• Średnia cena galona benzyny w USA przekroczyła 4 dolary pod koniec marca 2026 r. i rosła wraz z przeciąganiem się rozmów .
• Do końca kwietnia 2026 r. cena baryłki ropy Brent przekroczyła 110 dolarów, notując 3-procentowy skok przypisywany wprost fiasku dyplomacji. Ceny na krótko spadły poniżej 100 dolarów wcześniej w tym miesiącu, gdy ogłoszono zawieszenie broni 7 kwietnia .
• ABC News podało, że pod koniec kwietnia średnia krajowa osiągnęła 4,23 dolara za galon, napędzana niepewnością rynkową wokół cieśniny .
• „The Washington Times” odnotował, że inflacja w kwietniu 2026 r. wyniosła 3,8% – najwięcej od trzech lat, co wiązano z kosztami energetycznymi konfliktu .

Trump spotkał się z przedstawicielami branży naftowej i gazowej, aby omówić zarządzanie skutkami przedłużającej się blokady dla konsumentów, ale publicznie zaprzeczył, jakoby obawy o koszty życia zmuszały go do zgody na słabą umowę . Podstawowy mechanizm pozostaje bez zmian: dopóki Cieśnina Ormuz jest areną sporu, globalne dostawy ropy są ograniczone, co winduje ceny paliw. Porozumienie otwierające cieśninę prawdopodobnie przyniosłoby natychmiastową ulgę cenową; jego fiasko grozi dalszymi skokami.