Dlaczego Michael Froman uważa, że chiński model eksportowy zbliża się do granicy wytrzymałości

Ostrzeżenie Michaela Fromana nie sprowadza się do tego, że Chiny dużo eksportują. Jego zdaniem chińska gospodarka w coraz większym stopniu potrzebuje zagranicznych rynków, aby wchłonęły produkcję przemysłową, której nie są w stanie rentownie zaabsorbować krajowa konsumpcja i inwestycje. Model ten przyniósł rekordową nadwyżkę handlową, ale równocześnie zwiększa podatność zarówno Chin, jak i ich partnerów handlowych na cła oraz inne ograniczenia dostępu do rynków. 920

Liczby stojące za ostrzeżeniem

Nadwyżka Chin w handlu towarami osiągnęła w 2025 r. rekordowe 1,189 bln USD, czyli ponad 6% PKB. Eksport wzrósł o 5,5%, do 3,77 bln USD, podczas gdy import praktycznie się nie zmienił i wyniósł 2,58 bln USD. Rosnący eksport przy stagnacji importu wskazuje, że słaby popyt wewnętrzny w ograniczonym stopniu absorbuje krajową produkcję. 1420

Presja nie osłabła wyraźnie na początku 2026 r. Według relacji opisującej argumentację Fromana, chińska nadwyżka zwiększyła się wtedy o ponad 20% rok do roku, podczas gdy światowy PKB miał wzrosnąć w całym roku o około 3,1%. Eksport nie może trwale rosnąć znacznie szybciej niż globalna gospodarka, nie wypierając konkurencyjnych producentów albo nie wywołując ostrzejszej reakcji politycznej. 5

„Punkt krytyczny” w ujęciu Fromana dotyczy więc zdolności rynków do absorpcji: istnieje praktyczna granica tego, ile dodatkowej produkcji przemysłowej z jednej gospodarki może przyjąć reszta świata.

Dlaczego kluczowe są nadwyżkowe moce produkcyjne

Argument ten łączy nierównowagę zewnętrzną ze strukturą chińskiej gospodarki. Subsydia, ulgi podatkowe, preferencyjne kredyty i dostęp do gruntów to narzędzia polityki, które mogą wspierać inwestycje oraz produkcję w wybranych sektorach. Badanie przygotowane dla Parlamentu Europejskiego wskazuje, że dostosowanie w dotkniętych branżach może następować poprzez narastanie zapasów, wzrost eksportu i spadek marż, zamiast przez ograniczanie produkcji. 31

Słabszy renminbi może dodatkowo podnosić koszt importu i zwiększać konkurencyjność cenową chińskiego eksportu. Amerykańska Komisja ds. Przeglądu Gospodarczego i Bezpieczeństwa USA–Chiny wiązała nadwyżkę z 2025 r. z połączeniem nadprodukcji, słabej konsumpcji, płaskiego importu oraz deprecjacji renminbi. 1

Nie oznacza to, że każdy chiński eksport jest sztucznie tani albo niekonkurencyjny. Badacze Rezerwy Federalnej opisują Chiny jako ważne centrum innowacji, z rzeczywistymi postępami w sektorach zaawansowanych technologicznie, w tym w pojazdach elektrycznych. 23 Obawa dotyczy raczej sytuacji, w której szybka rozbudowa mocy, wsparcie państwa i słaby popyt gospodarstw domowych wspólnie utrzymują wysoką produkcję nawet wtedy, gdy rentowność firm jest pod presją.

Wojny cenowe są krajowym sygnałem ostrzegawczym

Chińskie władze same przyznały, że występuje „sprzeczność” między podażą a popytem, i zapowiedziały ograniczanie deflacyjnych wojen cenowych. Walka o udział w rynku może krótkoterminowo sprzyjać kupującym, ale jednocześnie obniża marże i opóźnia wyjście z rynku słabszych producentów. 32

Dane wymagają jednak ostrożnej interpretacji. Zyski przemysłowe wzrosły w 2025 r. o 0,6% po trzech latach spadków, ale odbicie było nierówne i nastąpiło przy słabym popycie krajowym oraz oficjalnej kampanii przeciw nadmiernie agresywnej konkurencji. 42 Wcześniejsze dane pokazywały spadek zysków przemysłowych pod wpływem deflacji cen producentów i ostrej konkurencji. 34

Sygnałem nie jest zatem to, że cały chiński przemysł przegrywa. Chodzi o to, że produkcja i eksport mogą rosnąć, podczas gdy rentowność w ważnych sektorach pozostaje krucha.

Dlaczego mówi się o „China Shock 2.0”

Zmienił się skład chińskiego eksportu. Wcześniejsza fala integracji handlowej Chin była kojarzona przede wszystkim z pracochłonną produkcją przemysłową. Od około 2018 r. wzrost eksportu coraz silniej koncentruje się jednak w sektorach kapitało- i technologicznochłonnych; badacze Fed łączą tę zmianę ze strategią przemysłową Made in China 2025. 19

To zwiększa napięcia, ponieważ branże te pokrywają się z dziedzinami, w których tradycyjnie specjalizowały się gospodarki rozwinięte. Fed stwierdził też, że Chiny eksportują więcej produktów podobnych do tych wytwarzanych przez kraje rozwinięte, zwłaszcza w Europie, a jednocześnie importują mniej kategorii towarów, które Europa zwykle sprzedaje za granicę. 22

Pojazdy elektryczne, baterie, sprzęt solarny, maszyny i inne zaawansowane produkty dobrze pokazują skalę zagadnienia. Analiza nowojorskiego oddziału Fed wskazuje, że samochody osobowe i baterie w nieproporcjonalnie dużym stopniu przyczyniły się do wzrostu chińskiej nadwyżki handlowej. Podkreśla zarazem, że lepsza jakość i ceny tych produktów zwiększyły globalny popyt. 27 To istotne zastrzeżenie: sukces eksportowy może być wynikiem innowacji i konkurencyjnej produkcji, a nie wyłącznie nadwyżki mocy.

Jak bariery handlowe mogłyby przerodzić problem handlowy w finansowy

Scenariusz ryzyka przedstawiany przez Fromana zakłada gwałtowne ograniczenie dostępu do rynków zagranicznych. Chiny nadal zwiększają penetrację eksportową nawet na rynkach odległych geopolitycznie, podczas gdy ich import z tych samych rynków maleje, pogłębiając nierównowagę. Jednocześnie dobra zaawansowane technologicznie są szczególnie wrażliwe na geopolityczną fragmentację handlu. 21

Gdyby kilka dużych rynków równocześnie ograniczyło import z Chin, eksporterzy mogliby utracić sprzedaż, nadal ponosząc koszty fabryk, zapasów, płac i obsługi długu. Silna korekta mogłaby przenieść się z producentów na dostawców i kredytodawców. Osłabienie aktywności przemysłowej mogłoby też pogłębić problemy finansowe samorządów lokalnych, jeśli spadłyby ich dochody i trudniej byłoby obsługiwać istniejące zobowiązania. To wiarygodny kanał transmisji ryzyka, a nie dowód, że kryzys jest nieunikniony.

Skutki nie kończyłyby się na granicach Chin. Słabszy chiński cykl przemysłowy mógłby ograniczyć popyt na surowce i uderzyć w państwa zależne od ich eksportu. Jednocześnie producenci w gospodarkach rozwijających się mogliby stanąć wobec dwóch presji naraz: silniejszej konkurencji ze strony taniego importu oraz niższych dochodów z eksportu surowców. To właśnie takie międzynarodowe skutki uboczne stoją za ostrzeżeniem Fromana przed potencjalnym wstrząsem systemowym. 9

Co mogłoby ograniczyć ryzyko?

Trwałym rozwiązaniem nie jest po prostu stawianie kolejnych barier handlowych. Potrzebne byłoby przesunięcie równowagi w stronę silniejszej konsumpcji gospodarstw domowych i bardziej uporządkowane wygaszanie trwale nierentownych mocy produkcyjnych. Dane handlowe za 2025 r. pokazują, dlaczego jest to trudne: eksport kompensował słaby popyt krajowy, więc krótkoterminowo pozostaje gospodarczo cenny, choć równocześnie wywołuje rosnący opór polityczny za granicą. 13

Dla partnerów handlowych problem również jest złożony. Ochrona krajowych branż może być w niektórych sektorach politycznie nieunikniona, lecz nagłe i nieskoordynowane zamykanie rynków mogłoby uczynić dostosowanie Chin bardziej chaotycznym. Ostrzeżenie Fromana warto więc czytać jako ocenę ryzyka strukturalnego: im większa przepaść między chińską produkcją a krajową zdolnością jej wchłonięcia, tym poważniejsze będą konsekwencje przyszłej korekty. 920