Dochód z AI dla obywateli Zatoki? Potencjał jest ogromny, ale przeszkód nie brakuje

Dlaczego Zatoka jest postrzegana jako potencjalny kandydat

Ogromna baza kapitałowa

Fundusze majątkowe państw GCC zarządzają aktywami o łącznej wartości zbliżającej się do 5 bln dolarów. Dotychczas służyły one między innymi do przekazywania obywatelom części dochodów z eksportu węglowodorów — przez zatrudnienie w sektorze publicznym, subsydia oraz rozbudowane świadczenia.

Zwolennicy „dywidendy z AI” twierdzą, że istniejący mechanizm dystrybucji bogactwa można byłoby dostosować do nowej gospodarki. Zamiast dzielić wpływy z ropy i gazu, państwo przekazywałoby obywatelom część zysków z inwestycji w centra danych, układy scalone, modele AI i spółki technologiczne , .

Państwo posiada część łańcucha wartości AI

W przeciwieństwie do wielu państw zachodnich kraje Zatoki przyjęły model, w którym sektor publiczny bezpośrednio angażuje się w budowę i finansowanie infrastruktury AI:

• Saudyjski HUMAIN, spółka w całości należąca do Public Investment Fund (PIF), zawarł umowy o wartości przekraczającej 23 mld dolarów z firmami NVIDIA, AMD, Amazon i xAI. Spółka wdrożyła także 600 tys. układów NVIDIA w centrum Hexagon, określanym jako największe rządowe centrum danych na świecie , .
• Emiracki MGX zamknął swój pierwszy fundusz AI z deklaracjami kapitałowymi o wartości 49 mld dolarów w lipcu 2026 roku. W jego portfelu znalazły się między innymi udziały w OpenAI, xAI, Anthropic i SpaceX , , .
• G42, firma AI powiązana z państwem Zjednoczonych Emiratów Arabskich, otrzymała w 2024 roku strategiczną inwestycję Microsoftu o wartości 1,5 mld dolarów .

Z tego punktu widzenia państwa Zatoki mogłyby przechwytywać część przyszłych zysków z AI bez konieczności nakładania nowych podatków na prywatne firmy. W Stanach Zjednoczonych podobną funkcję miałby pełnić proponowany przez Sama Altmana „publiczny fundusz majątkowy”, finansowany przez opodatkowanie przedsiębiorstw technologicznych , .

Raport przypisywany Thorstenowi Meyerowi przedstawia państwa Zatoki jako „najwyraźniejszy przykład kierowanej przez rząd odpowiedzi na ryzyko związane z AI i pracą”, opartej na posiadaniu kapitału, a nie wyłącznie na regulowaniu lub opodatkowaniu prywatnych przedsiębiorstw , .

Region już ma formę nieformalnej dywidendy

Systemy socjalne w państwach Zatoki można częściowo postrzegać jako istniejącą, choć nieprzekazywaną w gotówce, dywidendę obywatelską. Obejmuje ona między innymi zatrudnienie w sektorze publicznym, subsydia, bezpłatne lub tanie usługi oraz brak podatku dochodowego od osób fizycznych .

Raport PwC ze stycznia 2025 roku wskazuje „stałe dodatki do dochodów dla osób mniej zarabiających” jako jedno z pięciu narzędzi, które rządy GCC mogą wykorzystać przy przebudowie umowy społecznej i odchodzeniu od uzależnienia obywateli od pracy w administracji publicznej .

Najważniejsze zastrzeżenia

4,8 bln dolarów to nie gotówka

Wartość aktywów funduszy majątkowych nie oznacza, że państwa mają do dyspozycji 4,8 bln dolarów, które można natychmiast przeznaczyć na comiesięczne wypłaty. Kapitał jest ulokowany w długoterminowych inwestycjach, nieruchomościach i udziałach — często w prywatnych, niepłynnych spółkach technologicznych.

Dochód gwarantowany wymaga natomiast przewidywalnego i regularnego źródła finansowania. Jeśli wyceny firm AI okażą się zbyt wysokie albo zyski pojawią się później, niż zakładano, przychody z inwestycji mogą być zbyt niestabilne, by finansować trwałe świadczenie. Asma Derja z Ethical AI Alliance zwracała uwagę, że takie mechanizmy jak zwroty z funduszy majątkowych czy podatki od mocy obliczeniowej „nie finansują się same” i napotykają fundamentalne problemy .

Bardziej prawdopodobny byłby model tylko dla obywateli

W kilku państwach GCC pracownicy zagraniczni stanowią od 80 do 90 proc. zatrudnionych w sektorze prywatnym. Powszechny dochód podstawowy dla wszystkich mieszkańców byłby zatem niezwykle kosztowny — zwłaszcza gdyby miał objąć całą populację, a nie tylko obywateli.

Znacznie bardziej prawdopodobny byłby model świadczenia przeznaczonego wyłącznie dla obywateli. Oznaczałby on kontynuację dotychczasowej umowy rentierskiej: państwo dzieli się bogactwem z własnymi obywatelami, jednocześnie wyłączając z tego systemu znaczną część zagranicznej siły roboczej.

Taki program nie byłby więc uniwersalnym dochodem podstawowym w globalnym znaczeniu tego pojęcia. W analizach podkreśla się, że kwestia wykluczenia ekspatów oraz ograniczenia polityczne pozostają w takim modelu nierozwiązane .

Edukacja i przekwalifikowanie mogą być pilniejsze

Część ekspertów uważa, że zanim rządy zaczną rozważać stałe wypłaty, powinny skoncentrować się na edukacji i przekwalifikowaniu obywateli. Chodzi o to, by przygotować ich do pracy w gospodarce, w której część obecnych zadań może zostać zautomatyzowana.

Analitycy London School of Economics wskazują, że powodzenie programu zbliżonego do UBI zależy od trwałego finansowania, inwestycji w edukację oraz uwzględnienia społecznych i psychologicznych skutków zmian — nie tylko ich wpływu na rynek pracy i gospodarkę . Raport PwC rekomenduje z kolei aktywną politykę rynku pracy jako element szerszej przebudowy umowy społecznej .

Istniejące struktury mogą hamować zmianę

Te same cechy, które ułatwiają państwom Zatoki przeprowadzenie takiego eksperymentu — dziedziczna władza, ograniczona reprezentacja polityczna i rozbudowany system świadczeń — mogą również utrudniać zmianę.

Fundusze majątkowe są w literaturze akademickiej opisywane przede wszystkim jako „narzędzia stabilności reżimu”, a nie instrumenty sprawiedliwości dystrybucyjnej . Automatyczny, zapisany w regułach dochód gwarantowany mógłby ograniczyć znaczenie uznaniowych świadczeń i sieci patronackich. Jeśli zastępowałby obecny system, a nie go uzupełniał, mógłby zostać odebrany jako naruszenie dotychczasowej umowy między państwem a obywatelami.

Musk kontra Acemoglu: szerszy spór o przyszłość dochodu

Debata o Zatoce jest częścią globalnej dyskusji o tym, czy AI doprowadzi do epoki powszechnego dobrobytu, czy raczej pogłębi nierówności.

Wizja Elona Muska

W wywiadzie z 25 lipca 2026 roku dla The Economist Elon Musk przewidywał, że „pieniądze nie będą miały znaczenia w 2036 roku”. Jego zdaniem AI i robotyka będą wytwarzać dobra i usługi w takiej obfitości, że tradycyjna funkcja pieniądza osłabnie , , .

Musk wskazywał na żywność, mieszkania, transport i rozrywkę jako obszary, w których ceny mogłyby stać się niemal zerowe. Zamiast powszechnego dochodu podstawowego mówił o „powszechnie wysokim dochodzie” i przewidywał raczej deflację niż inflację , . W podobnym kierunku wypowiadał się inwestor technologiczny Vinod Khosla, choć według Forbesa w jego reakcji kryło się również bardziej pesymistyczne ostrzeżenie .

Ostrożność Darrona Acemoglu

Ekonomista MIT Daron Acemoglu od lat krytycznie odnosi się do prognoz o automatycznej epoce obfitości. W dostępnych materiałach nie ma jego bezpośredniej wypowiedzi z 2026 roku odnoszącej się konkretnie do terminu „2036”, ale jego ugruntowane podejście stoi w sprzeczności z założeniem, że sam wzrost produktywności rozwiąże problem podziału bogactwa.

Acemoglu wskazuje, że wpływ AI na płace i zatrudnienie może być mniej gwałtowny, niż przewiduje Musk. Nawet jeśli produktywność wyraźnie wzrośnie, to sposób podziału zysków będzie zależeć od decyzji politycznych: systemu podatkowego, siły negocjacyjnej pracowników i inwestycji publicznych.

Ekonomista ostrzegał przed „taką sobie automatyzacją” — technologią, która zastępuje pracowników, ale nie tworzy dla nich nowych zadań. Taki scenariusz może ograniczać popyt na pracę i zwiększać nierówności. Z tej perspektywy większa produkcja nie gwarantuje jeszcze powszechnego dobrobytu.

Co wiadomo dzisiaj?

Jedno wydaje się jasne: państwa Zatoki mają wyjątkową pozycję do testowania różnych modeli dystrybucji bogactwa w epoce AI. Dysponują dużymi funduszami państwowymi, kontrolują znaczną część infrastruktury inwestycyjnej i od dekad przekazują obywatelom część dochodów z zasobów naturalnych.

Nie ma jednak wystarczających dowodów na to, że którykolwiek rząd GCC aktywnie przygotowuje albo pilotażowo wdraża program dochodu gwarantowanego powiązany z aktywami AI. Jak dotąd wszystkie rozważania pozostają analityczne i spekulatywne.

W 2024 roku dziennik The National argumentował, że państwa Zatoki mogą pomóc w wypełnieniu luki wiedzy na temat dochodu podstawowego, analizując własne, trwające od dekad doświadczenia z dystrybucją bogactwa . To jednak propozycja badawcza, a nie zapowiedź konkretnej polityki.

Wniosek

Majątek funduszy państw Zatoki o wartości około 4,8 bln dolarów oraz bezpośrednia własność udziałów i infrastruktury AI tworzą teoretyczną ścieżkę do wypłacania obywatelom „dywidendy z AI”. Większość państw zachodnich musiałaby najpierw stworzyć nowe mechanizmy podatkowe, podczas gdy państwa GCC już posiadają część aktywów, które mogłyby generować taki dochód.

Przeszkody są jednak poważne: inwestycje w AI mogą być przewartościowane, aktywa funduszy są w dużej mierze niepłynne, a ewentualny program najpewniej obejmowałby wyłącznie obywateli, a nie wszystkich mieszkańców. Do tego dochodzą potrzeba przekwalifikowania pracowników i polityczna inercja istniejących systemów patronackich.

Na dziś „dywidenda z AI” w Zatoce pozostaje więc interesującą hipotezą ekonomiczną — nie wdrażanym programem.