Co nocny ostrzał cieśniny Ormuz mówi o sile irańskiego porozumienia z USA

Zaledwie kilka dni po tym, jak Stany Zjednoczone i Iran podpisały cyfrowo memorandum mające zakończyć miesięczny konflikt i ponownie otworzyć cieśninę Ormuz, Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC) przeprowadza nocne ataki dronów na statki handlowe na tym akwenie. Amerykańskie wojsko jak dotąd skutecznie odpiera wszystkie uderzenia, jednak ciągłe działania zbrojne tworzą wybuchową atmosferę przed oficjalną ceremonią podpisania porozumienia, zaplanowaną na 19 czerwca w Genewie. Co ciekawe, ani Waszyngton, ani Teheran nie wyjaśniły publicznie, dlaczego ataki wciąż trwają.

Nocne naloty dronów

Od czasu elektronicznego podpisania 14-punktowych ram przejściowych w niedzielę 15 czerwca, IRGC wystrzeliwuje każdej nocy kilka dronów szturmowych jednorazowego użytku, celując w statki handlowe przepływające przez cieśninę Ormuz . Przedstawiciel armii USA potwierdził, że za atakami stoi właśnie Gwardia Rewolucyjna . Nie są to symboliczne gesty – to uzbrojone salwy wymierzone bezpośrednio w żeglugę handlową w jednym z najważniejszych dla światowej energetyki gardeł morskich .

Odpowiedź wojska USA

Siły CENTCOM przechwyciły i zniszczyły wszystkie drony, zanim którykolwiek zdołał dosięgnąć jednostki handlowe lub wojskowe . Amerykańska armia aktywnie koordynuje z firmami żeglugowymi procedury bezpiecznego przejścia – doradza, kiedy wyłączyć transpondery AIS i jak reagować na zagrożenia ze strony Iranu . Jeden z urzędników opisał przepływ statków przez cieśninę jako "niezakłócony", mimo powtarzających się co noc ataków dronów .

Status żeglugi: dyplomatyczne otwarcie, fizyczny pat

Sytuacja na wodzie jest głęboko sprzeczna:

• Ruchy dyplomatyczne: Memorandum wprost zakłada ponowne otwarcie cieśniny Ormuz dla całego ruchu . 17 czerwca, kierowane przez USA Wspólne Centrum Informacji Morskiej (JMIC) oficjalnie obniżyło poziom zagrożenia dla jednostek w cieśninie z "poważnego" do "znacznego" w następstwie porozumienia .
• Rzeczywistość fizyczna: Ruch handlowy utrzymuje się na ułamku poziomu sprzed wojny. Według stanu na 8 czerwca cieśninę pokonywało około 10 statków dziennie, w porównaniu z typowymi 95 – to zaledwie około 11% normalnego natężenia. Szlak był de facto zamknięty przez ponad 100 dni od wybuchu wojny 28 lutego .
• Ostrożność branży: Prezesi firm tankowców wyrazili optymizm, że żegluga mogłaby szybko wrócić, gdyby sytuacja bezpieczeństwa się ustabilizowała. Jednak dane z serwisów śledzenia statków nie wykazują wzrostu ruchu trzy dni po ogłoszeniu umowy – firmy żeglugowe i ubezpieczyciele przyjęli postawę wyczekującą .

Co naprawdę zawiera memorandum

Szkice porozumienia, do których dotarły liczne redakcje, ujawniają 14-punktowe ramy przejściowe – a nie ostateczne porozumienie pokojowe . Prezydent Trump, wiceprezydent Vance oraz główny negocjator Iranu i przewodniczący parlamentu Mohammad Bagher Ghalibaf podpisali dokument cyfrowo . Kluczowe postanowienia obejmują:

• 60-dniowe wstrzymanie działań wojennych na wszystkich frontach, w tym w Libanie
• Zobowiązanie Iranu do ponownego otwarcia cieśniny Ormuz i usunięcia przeszkód, takich jak miny, przywracając ruch do poziomu sprzed wojny w ciągu 30 dni
• Zobowiązanie USA do zniesienia blokady morskiej irańskich portów
• Bezpłatny przepływ przez cieśninę przez 60 dni, choć nie wyklucza się opłat w przyszłości
• Nowy minimalny standard dla rozcieńczania wysoko wzbogaconego uranu Iranu
• Postanowienia mające na celu zapewnienie integralności terytorialnej Libanu
• USA podejmą kroki w celu zawieszenia (ale nie trwałego zniesienia) niektórych sankcji po podpisaniu umowy
• Iran uzyskuje dostęp do miliardów dolarów zamrożonych aktywów oraz ulg w sankcjach na sprzedaż ropy i produktów petrochemicznych, uzależnionych od przestrzegania warunków
• Ścieżka do 60 dni kolejnych negocjacji nuklearnych

Formalna ceremonia odbędzie się 19 czerwca w Genewie, a gospodarzem będzie Pakistan, który pełnił rolę mediatora . Oczekuje się, że wiceprezydent Vance i przewodniczący Ghalibaf podpiszą dokument osobiście, po czym, według słów ministra spraw zagranicznych Iranu Abbasa Araghchiego, rozpoczną się bezpośrednie rozmowy nuklearne .

Dlaczego IRGC wciąż atakuje?

Według najnowszych doniesień, ani rząd USA, ani Iranu nie przedstawiły oficjalnego wyjaśnienia. Analitycy i media skupiają się wokół dwóch konkurencyjnych teorii :

• Celowy bunt: Twardogłowe elementy w ramach IRGC mogły aktywnie próbować sabotować ścieżkę dyplomatyczną przed Genewą, sygnalizując, że nie zaakceptują porozumienia wynegocjowanego przez cywilny rząd Iranu. IRGC ma dobrze udokumentowaną historię działania jako "państwo w państwie". Co więcej, 14 czerwca – dzień przed cyfrowym podpisaniem – IRGC nadało przez radio morskie ostrzeżenia nakazujące wszystkim statkom "bezwzględne powstrzymanie się od jakiegokolwiek ruchu w cieśninie Ormuz do odwołania" .
• Załamanie łańcucha dowodzenia: Zdecentralizowane jednostki polowe IRGC mogły nie otrzymać na czas rozkazów wstrzymania ognia lub wewnętrzne struktury dowodzenia mogły zostać zakłócone. Zarówno dowódca marynarki IRGC, który pierwotnie nakazał zamknięcie cieśniny, jak i jego następca, zostali podobno zabici w izraelskich i amerykańskich atakach, pozostawiając operacje regionalne bez potwierdzonych głównodowodzących .

Żaden z wymienionych z nazwiska urzędników nie potwierdził żadnej z tych hipotez. Ta niejednoznaczność sama w sobie jest poważnym czynnikiem ryzyka. Jeśli ataki dronów będą kontynuowane po ceremonii podpisania w Genewie, silnie wsparłoby to teorię o celowym buncie IRGC i podważyło wiarę w to, czy polityczne przywództwo Iranu jest w stanie w pełni wyegzekwować warunki umowy.