Kaszaloty zdradziły swój sekret. Jak udaje im się spać pionowo tuż pod powierzchnią wody?

Oto zweryfikowane podsumowanie nowego badania naukowego, jego metod i wyników, oparte na publikacji w renomowanym czasopiśmie oraz doniesieniach z kilku wiarygodnych źródeł.

---

Przegląd badania

Artykuł – „Buoyancy regulation through modulation of onboard gas volume by resting sperm whales (Physeter macrocephalus Linnaeus)” autorstwa Noémie Freymond (Université de Neuchâtel), Aleca Burslema i Patricka J. O. Millera (University of St Andrews) – został opublikowany w Journal of Experimental Biology 23 lipca 2026 roku (DOI: 10.1242/jeb.251920).

Metody

• Znakowanie: Zespół wykorzystał przyssawkowe tagi rejestrujące głębokość, trójwymiarowy ruch oraz dźwięk. Oznakowano 42 samce kaszalotów u wybrzeży norweskich Wysp Lofockich przez okres ośmiu lat.
• Rejestrowane dane: Tagi rejestrowały dźwięki wypuszczanego gazu, zmiany pozycji pionowej oraz to, czy głowa wieloryba była skierowana do góry, czy w dół.
• Symulacja komputerowa: Naukowcy zbudowali model uwzględniający gęstość tkanek, opór wody oraz objętość gazu w ciałach wielorybów, aby sprawdzić, czy wypuszczanie pęcherzyków może wyjaśnić zaobserwowaną kontrolę wyporności.

Kluczowe odkrycia

• Wypuszczanie pęcherzyków było powszechne: Podczas 61 okresów odpoczynku pęcherzyki gazu pojawiały się w około 92% przypadków, średnio około 8 razy na jedną drzemkę. Wieloryby odpoczywające bliżej powierzchni wypuszczały nawet do ~11 bąbelków na drzemkę, podczas gdy te wynurzające się z głębokich nurkowań (ponad 200 m) – tylko 3–4 razy.
• Potwierdzenie mechanizmu: Symulacja wykazała, że wypuszczanie gazu zmniejsza dodatnią wyporność wielorybów, przeciwdziałając rozprężaniu się gazu w płucach, które w innym przypadku spowodowałoby ich wynurzenie. Umożliwia to uzyskanie niemal neutralnej wyporności podczas snu w pionowej pozycji tuż pod powierzchnią.
• Dlaczego pionowo? Kaszaloty są naturalnie wyporne ze względu na duży zbiornik oleju spermacetowego w głowie. Olej ten jest lżejszy od wody, co powoduje, że gdy wieloryb nie płynie aktywnie, jego głowa obraca się do góry, przyjmując charakterystyczną, ikoniczną pozycję.
• Początkowa objętość gazu ma znaczenie: Wieloryby rozpoczynają odpoczynek z mniejszą objętością gazu w płucach niż podczas głębokich nurkowań w poszukiwaniu pożywienia, co samo w sobie zmniejsza ich wyporność na starcie.

Nierozwiązane pytania

• Co wyzwala każdy pojedynczy bąbelek? Nie wiadomo, czy kaszaloty świadomie wyczuwają swoją głębokość i prędkość wynurzania, a następnie celowo wypuszczają pęcherzyki, czy też proces ten zachodzi automatycznie podczas snu. Jeśli śpią obiema półkulami mózgu (sen bi-hemisferyczny, co podejrzewa Miller), to regulowałyby swoją wyporność będąc całkowicie nieprzytomnymi – co jest niezwykłą umiejętnością.
• Dodatkowe funkcje? Autorzy zauważają, że wypuszczanie pęcherzyków może również służyć usuwaniu nadmiaru CO₂ lub azotu z tkanek do płuc. Oznacza to, że zachowanie to może odgrywać rolę w wymianie gazowej podczas odpoczynku, a nie tylko w kontroli wyporności.

Podsumowanie

To badanie dostarcza mocnych dowodów na to, że kaszaloty aktywnie regulują swoją wyporność podczas snu w pionowej pozycji, wypuszczając pęcherzyki gazu. Wykorzystują one precyzyjne, drobne korekty, które zapobiegają niekontrolowanemu wypłynięciu na powierzchnię. Połączenie terenowego znakowania, monitoringu akustycznego i modelowania komputerowego potwierdza, że wypuszczanie pęcherzyków spowalnia wynurzanie i utrzymuje neutralną wyporność. Jednocześnie pozostawia otwarte intrygujące pytania: czy wieloryby są w trakcie tego procesu świadome oraz czy pęcherzyki pełnią podwójną funkcję – oddechową i wypornościową.