Kryzys klimatyczny sprawił, że rekordowa fala upałów w Europie była „praktycznie niemożliwa”

Najnowsze badanie grupy World Weather Attribution (WWA) wydaje bezwzględny werdykt: rekordowa fala upałów, która w czerwcu 2026 roku zmiotła temperaturowe rekordy w Europie Zachodniej, byłaby „praktycznie niemożliwa” bez zmian klimatu spowodowanych przez człowieka . Opublikowana 26 czerwca 2026 roku analiza określa to zjawisko jako „najpoważniejsze” w historii pomiarów czerwca i ostrzega, że przy obecnym poziomie globalnego ocieplenia wynoszącym 1,4°C ekstremalne upały już przekraczają granice bezpiecznego zarządzania społecznego .

Poniżej przedstawiamy kluczowe wnioski z badania oraz rzeczywiste skutki fali upałów.

Atrybucja: Paliwa kopalne sprawiły, że ta fala upałów stała się setki razy bardziej prawdopodobna

Badanie WWA skupiło się na trzech najgorętszych dniach i nocach we Francji, Niemczech, Włoszech, Hiszpanii i południowej Anglii . Naukowcy odkryli, że fala upałów o takiej intensywności jest obecnie dziesiątki do setek razy bardziej prawdopodobna niż w 2003 roku, a jeszcze 50 lat temu byłaby praktycznie niemożliwa . Głównym winowajcą jest spalanie paliw kopalnych: Europa ociepla się szybciej niż średnia globalna, a czerwiec – w dużej części Europy Zachodniej – ociepla się szybciej niż jakikolwiek inny miesiąc .

Bilans ofiar: Tysiące zgonów, liczba ofiar potrojona przez zmiany klimatu

Fale upałów zabijają w Europie już teraz więcej ludzi niż wszystkie inne katastrofy naturalne razem wzięte . Badanie WWA opiera się na wcześniejszych szybkich analizach, które pokazują, że zmiany klimatu dramatycznie zwiększają liczbę ofiar.

• 2300 zgonów w 12 miastach: Szybka analiza z lipca 2025 roku oszacowała, że podczas dziesięciodniowej fali upałów od 23 czerwca do 2 lipca 2025 roku w 12 europejskich miastach zmarło 2300 osób . Z tego około 1500 zgonów – czyli 65% – przypisano bezpośrednio zmianom klimatu, co oznacza, że liczba spodziewanych zgonów została potrojona .
• 24 400 zgonów w całej Europie: Szersze badanie Imperial College London obejmujące 854 europejskie miasta od czerwca do sierpnia 2025 roku oszacowało 24 400 zgonów związanych z upałami, z czego 68% (około 16 500) przypisano zmianom klimatu .
• Nadal umierają w 2026 roku: Fala upałów w czerwcu 2026 roku wciąż trwała w momencie publikacji badania, ale sama Francja odnotowała co najmniej 40 ofiar śmiertelnych do 23 czerwca, a liczba wezwań pogotowia wzrosła o 20% . Europejski Region WHO określił te wydarzenia nie tylko jako zjawiska klimatyczne, ale jako „stan zagrożenia zdrowia” .

Pobite rekordy temperatur w całej Europie

Podczas fali upałów w czerwcu 2026 roku temperatury na dotkniętym obszarze osiągnęły 5–12°C powyżej średniej sezonowej . Najważniejsze rekordy:

• Francja: Najgorętsze dni w historii, z zachodnimi regionami sięgającymi 39–43°C .
• Wielka Brytania: Najcieplejszy dzień czerwca w historii – 36,1°C .
• Hiszpania, Niemcy, Austria, Holandia i Szwajcaria pobiły czerwcowe rekordy temperatury w wielu lokalizacjach .
• Około 45% obszarów miejskich w regionie objętym badaniem pobiło swój rekord tzw. temperatury wilgotnego termometru kulistego (WBGT), czyli kluczowej miary stresu cieplnego dla organizmu ludzkiego .

Infrastruktura pod oblężeniem: Blackouty, wyłączenia reaktorów i przeciążenie sieci

Fala upałów obnażyła poważne słabości europejskiej infrastruktury energetycznej i transportowej.

• Ograniczenia energetyki jądrowej: Francuski koncern EDF tymczasowo wyłączył dwa reaktory jądrowe – jeden w elektrowni Nogent-sur-Seine nad Sekwaną i jeden w Bugey nad Rodanem – aby zapobiec zanieczyszczeniu termicznemu z przegrzanej wody rzecznej . Zmniejszyło to całkowitą produkcję jądrową o około 4,1 gigawata, czyli mniej więcej 7% .
• Blackouty: W północno-zachodniej Francji około 68 000 gospodarstw domowych straciło prąd w pierwszym poważnym blackoucie związanym z upałami w tym kraju . Do przerw w dostawie prądu doszło także we włoskich miastach, m.in. w Mediolanie, Rzymie, Florencji i Bergamo, z powodu gwałtownie rosnącego zapotrzebowania na klimatyzację i przegrzania kabli podziemnych .
• Zakłócenia w transporcie i sieci: Ekstremalne upały spowodowały rozszerzalność cieplną torów kolejowych i uszkodzenia napowietrznych linii energetycznych we Francji, prowadząc do powszechnych zakłóceń w ruchu kolejowym . W Niemczech pod wpływem gorąca pękały autostrady . Zapotrzebowanie na chłodzenie osiągnęło najwyższy poziom od co najmniej 45 lat, a hiszpańskie ceny energii elektrycznej gwałtownie wzrosły powyżej 114 USD/MWh .

Straty ekonomiczne: Miliardy stracone, koszty prognozowane na wzrost

Ekstremalne zjawiska pogodowe w Europie w 2025 roku niosą ze sobą ogromne i rosnące obciążenie gospodarcze.

• Straty ekonomiczne w krótkim okresie spowodowane letnimi falami upałów, suszami i powodziami w 2025 roku oszacowano na co najmniej 43 miliardy euro (0,26% PKB UE), a łączne koszty prognozuje się na wzrost do 126 miliardów euro do 2029 roku .
• Samą falę upałów z 2025 roku agencja Moody's oceniła jako mającą dalekosiężne implikacje gospodarcze, a straty w niektórych krajach Europy Południowej obliczono na 0,5% PKB . Główne czynniki to spadek wydajności pracy, straty w rolnictwie, szkody w turystyce i obciążenie infrastruktury energetycznej .

Ostrzeżenia naukowców: „Nowa normalność” już nadeszła

Główne ostrzeżenie raportu WWA jest takie, że przy zaledwie 1,4°C globalnego ocieplenia ekstremalne upały już osiągają granice możliwości radzenia sobie społeczeństw . Równoczesne badanie opublikowane w Nature, analizujące 213 historycznych fal upałów, wykazało, że emisje pochodzące z paliw kopalnych są „jednoznacznie” odpowiedzialne za te zjawiska na całym świecie . WHO ostrzegła, że śmiertelność związana z upałami wzrosła o 30% w ciągu ostatnich dwóch dekad, a w latach 2022 i 2023 łącznie w 35 krajach europejskich odnotowano ponad 100 000 zgonów . Naukowcy podkreślają, że bez szybkiej redukcji emisji fale upałów, które obecnie uważa się za „praktycznie niemożliwe”, staną się codziennością .