Największe protesty w Serbii od dekad. Od tragedii na dworcu po walkę o wolne wybory

Dymisja premiera Miloša Vučevicia i burmistrza Nowego Sadu

28 stycznia 2025 roku, po miesiącach masowych protestów, premier Miloš Vučević podał się do dymisji, deklarując, że chce „zapobiec dalszym komplikacjom” i „uniknąć eskalacji napięć w społeczeństwie” . Tego samego dnia ustąpił również burmistrz Nowego Sadu, Milan Đurić . Ruchy Vučicia były powszechnie postrzegane jako próba stłumienia niepokojów, ale protesty trwały nadal .

Eskalacja w 2025 roku: wielkie wiece i starcia z policją

• Czerwiec 2025: Około 140 000 protestujących zebrało się w Belgradzie; policja starła się z demonstrantami wzywającymi do wcześniejszych wyborów i końca rządów Vučicia .
• Lato 2025: Protesty nasiliły się, towarzyszyła im przemoc i odnowione żądania przyspieszonych wyborów .
• 1 listopada 2025: Dziesiątki tysięcy ludzi demonstrowało w Nowym Sadzie w pierwszą rocznicę katastrofy .

Wiosna 2026: majowy wiec w Belgradzie i gwałtowne starcia

23 maja 2026 roku dziesiątki tysięcy przeciwników rządu, głównie studentów, zgromadziło się w centrum Belgradu, domagając się przyspieszonych wyborów . Policja użyła gazu łzawiącego i granatów hukowych; doszło do gwałtownych starć w pobliżu budynku prezydenckiego i ratusza, gdy demonstranci zmierzyli się z oddziałami prewencji . Państwowe koleje wstrzymały wszelkie połączenia kolejowe do i z Belgradu przed protestem .

Zapowiedź wcześniejszych wyborów przez Vučicia

Pod presją prezydent Aleksandar Vučić ogłosił, że wcześniejsze wybory parlamentarne odbędą się jesienią 2026 roku – między końcem września a połową listopada – mimo że protesty nie ustały nawet po tej deklaracji .

Rada Europy i międzynarodowe zaniepokojenie kurczeniem się przestrzeni obywatelskiej

Organizacje międzynarodowe wielokrotnie wyrażały zaniepokojenie pogarszającą się sytuacją w Serbii:

• W marcu i kwietniu 2026 roku organizacje partnerskie Rady Europy ostrzegały przed „spiralą przemocy” wobec dziennikarzy w Serbii, wskazując na „rekordowy poziom” fizycznej przemocy, internetowe kampanie oszczerstw i groźby śmierci .
• Komisarz Praw Człowieka Rady Europy podczas wizyty w Serbii w maju 2026 roku odnotował „pogarszającą się sytuację w zakresie praw człowieka”, zwłaszcza jeśli chodzi o wolność słowa, wolność mediów, wolność pokojowych zgromadzeń i ochronę przestrzeni obywatelskiej .
• Raport Komisji Europejskiej dotyczący rozszerzenia z listopada 2025 roku wskazywał na doniesienia o „nadmiernym użyciu siły wobec protestujących” oraz rosnącej presji na organizacje społeczeństwa obywatelskiego działające na rzecz praworządności .
• We wrześniu 2025 roku Parlament Europejski wezwał władze Serbii do zapewnienia proporcjonalności działań policji i poszanowania praw podstawowych, w tym wolności pokojowych zgromadzeń i wolności mediów .

Kluczowy wniosek: To, co zaczęło się jako lokalny wybuch oburzenia po śmiertelnej katastrofie infrastrukturalnej, przekształciło się w 18-miesięczny ogólnokrajowy ruch protestacyjny, który rzucił wyzwanie 13-letnim rządom prezydenta Vučicia. Ruch doprowadził do dymisji premiera i burmistrza oraz wymusił obietnicę wcześniejszych wyborów jesienią 2026 roku, a jednocześnie spotkał się z ostrą krytyką ze strony Rady Europy i instytucji UE z powodu narastającej przemocy wobec dziennikarzy, brutalności policji i kurczenia się przestrzeni obywatelskiej.