Jak krytyka przyjęła „Boga urojonego” Richarda Dawkinsa?

Odbiór „Boga urojonego” Richarda Dawkinsa był zdecydowanie spolaryzowany. Jako przystępny, polemiczny manifest ateistyczny książka okazała się bardzo skuteczna i wpływowa. Jako całościowa filozoficzna lub teologiczna rozprawa z wiarą w Boga była jednak przez wielu recenzentów oceniana znacznie bardziej krytycznie. 23

Co chwalono

Przychylni komentatorzy podkreślali przede wszystkim rozpoznawalne atuty Dawkinsa: klarowność, dowcip, energię i bezkompromisową krytykę religijnego fundamentalizmu. Recenzja w The New York Times uznała książkę za prowokacyjną, ale zarazem dostrzegła w niej ważną i skuteczną krytykę religijnych fanatyków oraz szarlatanów. 3

Nawet recenzenci skłonni podzielać jego stanowisko często odczytywali tę książkę raczej jako bojowy apel niż spokojną monografię akademicką. W recenzji naukowej zwrócono uwagę na napięcie między entuzjastycznymi pochwałami, ostrą krytyką a lekceważącym zarzutem, że popularna publikacja nie zasługuje na szczególną uwagę akademicką. 2

Co krytykowano

Najczęściej powtarzany zarzut — formułowany także przez niereligijnych filozofów — dotyczył tego, że Dawkins zbyt skrótowo potraktował bardziej złożone argumenty za istnieniem Boga i ważne nurty teologii. Krytycy twierdzili, że autor często polemizuje z uproszczonymi, dosłownymi lub fundamentalistycznymi postaciami religii, zamiast z jej najmocniejszymi wersjami intelektualnymi.

Recenzenci religijni szczególnie kwestionowali zarówno ton, jak i tok rozumowania autora. David Atkinson, anglikański biskup i recenzent związany z Fulcrum, pisał o połączeniu błyskotliwej retoryki i żarliwego antyteizmu z — w jego ocenie — błędną argumentacją. 6

Duży wpływ, niejednolita ocena

Bezsporne pozostaje to, że książka odniosła ogromny sukces rynkowy i medialny. Była bestsellerem w Wielkiej Brytanii oraz Stanach Zjednoczonych, a jej publikacja wywołała szeroką debatę publiczną. 7 Stała się też jednym z najważniejszych tekstów kojarzonych z tzw. nowym ateizmem.

W skrócie: „Bóg urojony” był szeroko chwalony jako sugestywna, przystępna i waleczna obrona ateizmu. Jednocześnie jako rzetelna, filozoficzna odpowiedź na całe spektrum religijnej wiary spotkał się z dużo większym sceptycyzmem.