Plan Jacksona: jak zaplanowano centrum dawnego Singapuru

Plan Jacksona, znany także jako plan miasta Rafflesa, był wczesną koncepcją uporządkowania szybko rosnącego Singapuru. Stamford Raffles zainicjował prace w 1822 roku, a plan sporządził w latach 1822–1823 porucznik Philip Jackson, geodeta i mierniczy. Projekt pomógł wyznaczyć układ kolonialnego centrum wokół rzeki Singapur, ale nie był planem całej dzisiejszej metropolii. 2510

Po co powstał plan?

Gdy Raffles wrócił do Singapuru w 1822 roku, uznał, że dotychczasowy podział gruntów w osadzie nie odpowiada jego wcześniejszym instrukcjom. W listopadzie powołał komitet miejski, który miał ograniczyć nieuporządkowany rozwój i ustalić przeznaczenie terenów w głównej części miasta. 58

W efekcie powstał projekt przypisujący poszczególnym obszarom określone funkcje i wskazujący dzielnice dla różnych społeczności. Trzeba jednak pamiętać, że plan przedstawiał zamierzony układ, a nie wierny obraz tego, jak mieszkańcy faktycznie korzystali z miasta. 36

Rzeka jako oś podziału

Rzeka Singapur wyznaczała granicę między głównymi strefami. Jej północny brzeg przeznaczono na potrzeby administracji, a południowy — na handel i finanse. Plan określał też zasady dotyczące ulic i zabudowy, między innymi skrzyżowania pod kątem prostym oraz tzw. pięciostopowe przejścia — zadaszone ciągi piesze przy budynkach. 4

W projekcie wskazano również obszary dla różnych grup etnicznych, co wpłynęło na kształtowanie się odrębnych dzielnic kolonialnego miasta. Podział na papierze nie zawsze pokrywał się jednak z rzeczywistością. Padang, wyznaczony jako teren rządowy, zabudowano domami i magazynami, ponieważ europejscy oraz azjatyccy kupcy woleli mieszkać nad rzeką Singapur. 13

Jak daleko sięgał jego wpływ?

Plan Jacksona stworzył wczesne ramy dla centrum miasta: określał, gdzie miały skupiać się administracja i handel, oraz przedstawiał zasady układu ulic i zabudowy. W obszarze handlowym projektu leżał teren znany później jako Raffles Place. 4

Wpływ planu miał jednak wyraźne granice. Dotyczył przede wszystkim głównego miasta, podczas gdy rozwój innych części Singapuru przez większość XIX wieku i pierwszą połowę XX wieku był chaotyczny i w dużej mierze nieuregulowany. Dopiero w połowie lat 50. XX wieku rozpoczął się etap planowania, który ukształtował Singapur jako nowoczesne, planowane miasto-państwo. Nie należy więc traktować późniejszego rozwoju jako nieprzerwanej kontynuacji projektu Jacksona. 8

Najważniejsze

Plan Jacksona był istotną wczesną próbą uporządkowania kolonialnego Singapuru. Jego podział funkcji wokół rzeki, wyznaczenie dzielnic i reguły zabudowy wpłynęły na zamierzony kształt centrum. Nierówne wdrażanie założeń oraz późniejsze, często niekontrolowane rozrastanie się miasta sprawiają jednak, że jego znaczenia nie warto przeceniać.