Kryzys ksenofobii w RPA w 2026 roku: oś czasu i najważniejsze fakty

Tego dnia tysiące osób protestowały w największych miastach kraju. Większość demonstracji przebiegła pokojowo, jednak w niektórych miejscach doszło do przemocy i grabieży . Organizatorzy zapowiedzieli również cotygodniowe protesty .

Human Rights Watch: ataki bojówek i niewystarczająca reakcja władz

W raporcie opublikowanym 20 maja 2026 roku Human Rights Watch udokumentowała brutalne ataki ksenofobiczne na afrykańskich i azjatyckich cudzoziemców w kwietniu i maju. Według organizacji policja i inne służby reagowały niewystarczająco. HRW wskazała ruch March and March jako siłę napędzającą część tych działań .

W Johannesburgu i Durbanie bojówki miały chodzić od drzwi do drzwi w poszukiwaniu nieudokumentowanych migrantów, a znalezione osoby często były bite . W relacjach zebranych przez „EL PAÍS” ofiary mówiły: „Nawet na oczach policji mogą cię pobić i nikt cię nie ochroni” .

Skala ucieczek i repatriacji

Według France 24 do końca lipca z RPA uciekło ponad 160 tys. osób . Działania repatriacyjne rozpoczęły między innymi Kenia, Malawi, Nigeria i Uganda . Potwierdzono śmierć co najmniej czterech migrantów, choć niektóre rządy zagraniczne podawały wyższy bilans ofiar .

W szczytowym okresie zaostrzonej kontroli w ciągu jednego miesiąca z RPA repatriowano ponad 50 tys. nieudokumentowanych migrantów, jak wynika z kilku relacji śledzących masowe wyjazdy . Władze RPA zwiększyły działania egzekwujące przepisy migracyjne w czasie kampanii prowadzonej przez March and March, co przyczyniło się do ogólnego exodusu .

Ghana: dobrowolna ewakuacja i pakiet „Welcome Home”

Ghana uruchomiła wieloetapową, dobrowolną ewakuację swoich obywateli. Rządowy pakiet wsparcia „Welcome Home” obejmuje:

• 5 tys. GH¢ zasiłku reintegracyjnego dla każdej osoby powracającej ,
• 500 GH¢ na podróż i transport ,
• artykuły pomocowe przekazywane przez Krajową Organizację Zarządzania Katastrofami (NADMO) ,
• bezpłatną rejestrację w ramach Narodowego Systemu Ubezpieczenia Zdrowotnego (NHIS) ,
• pomoc psychologiczną i konsultacje ,
• wsparcie w znalezieniu pracy lub uruchomieniu działalności gospodarczej .

Bezpośrednie wsparcie finansowe wynosi więc łącznie 5,5 tys. GH¢ na osobę — 5 tys. GH¢ na reintegrację i 500 GH¢ na transport .

W pierwszej fazie, w maju 2026 roku, ewakuowano około 300 obywateli Ghany . Pod koniec lipca ogłoszono drugą fazę, obejmującą około 1 tys. kolejnych osób; działania te wsparł przedsiębiorca Ibrahim Mahama . Łącznie plan ewakuacyjny obejmował niemal 2 tys. osób powracających .

22 lipca obywatele Ghany złożyli również petycję do Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK), domagając się zbadania przemocy ksenofobicznej . Republika Południowej Afryki odrzuciła tę petycję .

Nigeria zaostrza spór z Pretorią

24 lipca 2026 roku prezydent RPA Cyril Ramaphosa wysłał do Abudży specjalną delegację pod przewodnictwem ministra stosunków międzynarodowych i współpracy Ronalda Lamoli . Delegacja przybyła w czasie oburzenia po doniesieniach o rzekomym torturowaniu i zabójstwie nigeryjskiego obywatela Chiki Ibe przez południowoafrykańską policję w Kapsztadzie .

Prezydent Nigerii Bola Tinubu nie zgodził się na osobiste spotkanie z delegacją. Zamiast tego skierował ją do ministra stanu ds. zagranicznych, ambasadora Soli Enikanolaiye . Informację o odmowie spotkania podało kilka nigeryjskich mediów, w tym „Punch”, „Sahara Reporters”, „ThisDay” i Arise TV . Późniejsze doniesienia sugerowały, że po rozmowie telefonicznej z Ramaphosą Tinubu ostatecznie zgodził się na spotkanie z wysłannikiem .

Incydent stał się jednym z najpoważniejszych kryzysów w relacjach dwóch największych gospodarek Afryki od wielu lat.

Reakcja międzynarodowa i czego nie udało się potwierdzić

Kryzys wywołał reakcje wykraczające poza działania poszczególnych państw:

• 22 lipca Ghańczycy złożyli petycję do MTK w sprawie przemocy .
• Organizacja Narodów Zjednoczonych już wcześniej ostrzegała przed eskalacją ataków .
• Ghana i organizacje społeczne szukały także rozwiązań na poziomie instytucji regionalnych.

W dostępnych materiałach nie ma jednak wystarczającego potwierdzenia, że Wspólnota Gospodarcza Państw Afryki Zachodniej (ECOWAS) formalnie poparła konkretną inicjatywę Ghany ani że Ghana złożyła potwierdzoną petycję do Unii Afrykańskiej. Nie należy więc przedstawiać tych informacji jako faktów dokonanych.

Szerszy kontekst

RPA doświadcza okresowych fal przemocy ksenofobicznej od 2008 roku, a podobne kryzysy pojawiały się także w 2015 i 2019 roku . Wydarzenia z 2026 roku wyróżniały się jednak poziomem organizacji ruchów antyimigranckich i skalą reakcji innych państw Afryki. „The New York Times” oceniał, że aktywiści są bardziej skoordynowani, a sprzeciw ze strony pozostałych krajów kontynentu — silniejszy .

Pod koniec lipca sytuacja wciąż pozostawała niestabilna. Protesty miały być kontynuowane co tydzień, a trwałego rozwiązania kryzysu nadal nie było widać.